FB Nguyễn Chương-Mt: Nhìn ra thế giới

 Nhìn ra thế giới:

GỌI LÀ "AUSTRALIAN", là "NGƯỜI ÚC" ("người Nam"), thay vì "British" hoặc "British-Australian". VÌ SAO?

* "Australia", về từ nguyên học (etymology), có gốc từ tiếng Latin "australis" nghĩa là "Phương NAM"!

* Lập nên kỳ tích khi trở thành "nước Nam" (Australia)!

/1/ Ngược dòng thời gian... 

1a) Năm 1770, James Cook đi thuyền dọc theo và vẽ bản đồ bờ biển phía đông, ông định danh là "New South Wales" và tuyên bố chủ quyền cho Anh Quốc. Chính phủ Anh cử một hạm đội tàu, "Đệ Nhứt hạm đội", dưới quyền chỉ huy của Thuyền trưởng Arthur Phillip, đi thiết lập một thuộc địa mới tại New South Wales.

Từ đây, nước Anh còn mở thêm vài thuộc địa nữa, thực hiện cuộc nam tiến (đi về phương Nam) của triều đình Luân Đôn. 

1b) Các thuộc địa như Queensland, New South Wales, Victoria, Tasmania, South Australia, West Australia, từ năm 1855 đến năm 1890, dần dần giành được quyền tự quản lý hầu hết các vấn đề của họ. NHƯNG bấy giờ họ vẫn thuộc về Đế quốc Anh, là "British Australia"; họ là người Anh...

/2/ ... cho đến đầu năm 1901, đây xin nói tắt:

Hiến pháp của Thịnh vượng chung Úc ("Commonwealth of Australia", nghĩa là "Thịnh vượng chung PHƯƠNG NAM" xét về từ nguyên học, etymology, "Australia"có gốc từ tiếng Latin "australis" nghĩa là "Phương NAM") được công bố vào ngày 1/1/1901.

2a) Nước Úc, với bản Hiến pháp nêu trên, chính thức trở thành một quốc gia liên bang, KHÔNG còn là thuộc địa của nước Anh mặc dù ngôn ngữ quốc gia của Úc vẫn là tiếng Anh.

Theo Hiến pháp, nước Úc được xác định là sự kết hợp giữa "mô hình Quốc hội Mỹ" và "hệ thống Westminster":

- "Mô hình Mỹ", ở đây, là các tiểu bang bất kể lớn nhỏ đều có số Thượng nghị sĩ bằng nhau trong Thượng viện liên bang / trong khi số Dân biểu trong Hạ viện liên bang thì dựa vào phân bố dân số, tiểu bang lớn có số Dân biểu nhiều hơn so với tiểu bang nhỏ. 

- "Hệ thống Westminster" là hệ thống theo Dân chủ đại nghị, như Vương quốc Anh. Nghĩa là Quốc hội lưỡng viện bầu ra "nguyên thủ chính phủ" (Head of Government) là Thủ tướng, có thẩm quyền điều hành đối nội lẫn đối ngoại của nước Úc. 

Còn "nguyên thủ quốc gia" (Head of State), Úc làm giống như Anh, là thuộc về Vương triều Anh, mang tính biểu tượng ("hệ thống Westminster"). 

2b) Việc nhìn nhận Vua hoặc Nữ hoàng Anh làm "Nguyên thủ quốc gia" là hành động khôn khéo của nước Úc. 

Vương quốc Anh, vào cuối thế kỷ 19, đã không còn đủ sức mạnh để khống chế hoàn toàn các thuộc địa trên lãnh thổ PHƯƠNG NAM (tức Australia). Nhưng, mặt khác, Úc cũng suy tính tìm giải pháp để tránh đương đầu võ lực quân sự với Vương quốc Anh, khi họ quyết tâm ĐỊNH CÕI để trở thành Quốc gia tự chủ.

Giải pháp là "phò vua Anh" về mặt nghi thức (gắn với một số quyền lợi); trong khi thẩm quyền trên lãnh thổ Úc do Thủ tướng Úc quyết định!

Đại diện cho vương triều Anh được gọi là "Toàn quyền tại Thịnh vượng chung Úc" (Governor-General of the Commonwealth of Australia). 

Trên thực tế, chức vụ Toàn quyền do Thủ tướng Úc đề nghị, đệ đơn cho Vua hoặc Nữ hoàng Anh bổ nhiệm người này. 

Toàn quyền, hiện nay, là bà Sam Mostyn (sanh năm 1965 tại thủ đô Canberra của Ùc). Thủ tướng Úc là Anthony Albanese đề nghị, Vua Charles III chấp thuận việc bổ nhiệm Mostyn làm Toàn quyền (nhậm chức kể từ ngày 1/7/2024). 

/3/ "NGƯỜI NƯỚC NAM" ("AUSTRALIAN")

Đây, nói chuyện gần hơn hết. 

3a) Hồi năm 2019. thống kê dân số nước Úc ước tính là hơn 27 triệu người. Theo đó, 70% dân số là sanh ra tại Úc, 30% mang quốc tịch Úc là sanh ra tại nước ngoài (sau này, nhập quốc tịch nơi xứ sở "chuột túi"). 

Trong đó, có hơn 677.000 người sanh ra tại Hoa lục, Đài Loan; hơn 660.000 người sanh ra tại Ấn Độ; hơn 262.000 người sanh ra tại Việt Nam...

Đáng chú ý, có hơn 980.000 người sanh ra tại Anh. 

Cho dù cùng ngôn ngữ đi nữa, nhưng sanh ra tại phương Bắc (Bắc bán cầu) thì không đương nhiên trở thành công dân "nước Nam" (từ nguyên học của "Australia"), mà phải trải qua một tiến trình để xem xét nhập quốc tịch nơi đây. 

3b) Những biến động về mặt dân số học, văn hóa ... khiến cho nước Úc trở thành một quốc gia đa văn hóa.

- Người bản địa (Indigenous), được hiểu là những sắc tộc có mặt lâu đời (trước khi người Anh thực hiện "nam tiến" đến đây), chiếm 3.8% dân số hiện nay. Họ thuộc sắc tộc Anangu, Koori (hoặc Koorie), Murri, Nunga, Noongar, Pallawah, Tiwi …

- Cách gọi "Nam tiến" thích hợp trong giai đoạn một số vùng thuộc "Australia" là sự mở rộng về phương Nam của vương triều phía Bắc.

NHƯNG, cách gọi "nam tiến" không còn thích hợp, kể từ khi "Australia" trở thành một quốc gia riêng, tự chủ. Cách gọi đúng, đây là một cuộc ĐỊNH CÕI hẳn hoi rồi đa!

Thành thử, cho dù dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ phổ dụng (ngôn ngữ của những tộc người bản địa lâu đời thì KHÔNG trở thành phổ dụng), NHƯNG họ không gọi họ là "British" (người Anh) cũng không "British-Australian" (người Anh-Úc), mà gọi "AUSTRALIAN". 

Gọi là "người Úc", "Australian" (tức "người NAM", ý nghĩa gốc về mặt từ nguyên học). Cần chú ý: đây là một sự chuyển đổi nền tảng về mặt nhận thức. 

/4/ KỲ TÍCH!

Cuộc định cõi Úc trở thành một quốc gia độc lập, chỉ mới lâu hơn một thế kỷ (từ 1901 đến nay, năm 2024), nhưng - có ngờ nổi không - GDP của Úc rất cao, đứng hàng thứ 12 trên thế giới! GDP của họ nhiều hơn Israel, hơn Hàn Quốc...!

Xét về GDP tính trên đầu người (per capita) của Úc là 62625 USD, nhiều hơn Nhựt Bổn, Anh, Pháp, Ý... (nếu so với 11 quốc gia có GDP cao hơn Úc, nhưng về GDP per capita thì Úc chỉ sau Mỹ, Đức mà thôi). 

Cuộc ĐỊNH CÕI, theo giá trị kiến quốc riêng, đã giúp cho "nước NAM" (Australia) có được "đôi hia vạn dặm" phát triển ngoạn mục!

------------------------------------------------------

ÚC có tất cả 6 tiểu bang - New South Wales (NSW), Queensland (QLD), Nam Úc (SA), Tasmania (TAS), Victoria (VIC) và Tây Úc (WA) - và hai lãnh thổ đại lục: Lãnh thổ Thủ đô Úc (ACT) và Lãnh thổ phương Bắc (NT).