Kỹ sư Lê Quốc Ca: SỐ ĐÔNG KHÔNG LÀM NÊN CHÂN LÝ – VÀ PHÁT MINH KHÔNG BAO GIỜ SINH RA TỪ SỰ ĐỒNG THUẬN.

SỐ ĐÔNG KHÔNG LÀM NÊN CHÂN LÝ – VÀ PHÁT MINH KHÔNG BAO GIỜ SINH RA TỪ SỰ ĐỒNG THUẬN.

 Kỹ sư Lê Quốc Ca

Trong lịch sử tư tưởng nhân loại, con người luôn có một xu hướng nguy hiểm nhưng phổ biến: tin rằng điều gì được nhiều người tin thì điều đó là đúng. Từ niềm tin ấy, xã hội dễ dàng đánh đồng số đông với chân lý, và sự đồng thuận với tiến bộ. Nhưng lịch sử, khoa học và chính trải nghiệm con người cho thấy một sự thật ngược lại: số đông không làm nên chân lý, và phát minh chưa bao giờ là sản phẩm của đám đông.

Chân lý không phải là kết quả của biểu quyết

Chân lý tồn tại độc lập với cảm xúc, quyền lực hay số lượng người ủng hộ nó. Trái đất vẫn quay quanh mặt trời ngay cả khi hàng triệu người từng tin điều ngược lại. Vi khuẩn vẫn gây bệnh dù có thời kỳ y học phủ nhận sự tồn tại của chúng. Rõ ràng, chân lý không phụ thuộc vào việc có bao nhiêu người đứng về phía nó, mà phụ thuộc vào việc nó có đúng với thực tại hay không.

Số đông chỉ tạo ra sự an tâm tâm lý, chứ không tạo ra tính đúng đắn. Khi con người đứng trong đám đông, họ cảm thấy mình ít sai hơn, ít trách nhiệm hơn. Chính điều đó khiến tư duy phản biện bị làm mờ, và những sai lầm tập thể có thể kéo dài hàng thế kỷ.

Phát minh luôn bắt đầu từ sự cô độc

Nếu số đông làm nên chân lý, thì tiến bộ đã không cần đến những con người bị coi là “lập dị”, “ngang ngược” hay “nguy hiểm”. Nhưng thực tế hoàn toàn trái ngược. Mọi phát minh lớn đều bắt đầu từ một cá nhân hoặc một nhóm rất nhỏ dám đi ngược lại đám đông.

Galileo bị kết án vì dám nói điều trái với niềm tin phổ biến. Nikola Tesla chết trong nghèo khó khi những ý tưởng của ông bị coi là viển vông. Những người đầu tiên nói về quyền bình đẳng, quyền phụ nữ, hay tự do cá nhân đều từng là thiểu số bị chế giễu. Nhưng chính họ, chứ không phải số đông im lặng, đã làm thay đổi thế giới.

Phát minh không sinh ra từ sự đồng thuận, bởi đồng thuận có xu hướng bảo vệ cái đang tồn tại, trong khi phát minh đòi hỏi phá vỡ nó.

Số đông bảo vệ sự ổn định, không phải tiến bộ

Đám đông thường không sai vì ác ý, mà vì nỗi sợ thay đổi. Số đông cần sự quen thuộc để duy trì trật tự xã hội. Điều này cần thiết cho sự ổn định, nhưng lại là rào cản tự nhiên đối với sáng tạo.

Tiến bộ, vì thế, luôn gây khó chịu. Nó đặt câu hỏi, làm lung lay niềm tin cũ, buộc con người phải thừa nhận rằng mình có thể đã sai. Và đó là điều số đông thường tránh né.

Giá trị của việc không thuộc về số đông

Nói “số đông không làm nên chân lý” không có nghĩa là phủ nhận cộng đồng, mà là cảnh báo về sự lười biếng trong tư duy. Chân lý đòi hỏi dũng khí: dũng khí nghi ngờ, dũng khí đứng một mình, và dũng khí chấp nhận bị hiểu lầm.

Xã hội chỉ tiến lên khi có những cá nhân dám tách khỏi quỹ đạo chung, đặt câu hỏi mà người khác không dám hỏi, và theo đuổi câu trả lời dù phải trả giá.

TỪ THỰC TIỄN CUỘC SỐNG LỊCH SỬ LOÀI NGƯỜI CHÚNG TA CÓ THỂ KẾT LUẬN RẰNG:

Số đông có thể tạo ra sức mạnh, nhưng không tạo ra chân lý. Đồng thuận có thể duy trì trật tự, nhưng không sinh ra phát minh. Chân lý và tiến bộ luôn là hành trình của thiểu số dám nghĩ khác và làm khác.

Một xã hội trưởng thành không phải là xã hội nơi mọi người nghĩ giống nhau, mà là xã hội đủ bao dung để những tiếng nói khác biệt được tồn tại — bởi chính từ đó, tương lai được hình thành.

AN SINH XÃ HỘI !!!

Mình copy cái bình luận của bạn này qua đây, mời các anh chị đọc.

"Nói chung những bậc cha mẹ đông á nói chung và cha mẹ Việt Nam nói riêng thì họ là bậc thầy của thao túng tâm lý. Có thể nói đây là cách tốt nhất để họ sinh tồn trong hàng ngàn năm. Trước đây, bây giờ và có thể sau này nữa vùng Trung Quốc Việt Nam sẽ không có cái gọi là AN SINH XÃ HỘI. nơi mà những người già được chăm sóc và trẻ con được chăm nom để phát triển. Mọi thứ được quy về những gia đình riêng và ai cũng thấy điều đó là đúng là lẽ phải. Nhưng có ai thử nghĩ những nhà phát minh phát triển phương tây sẽ phát minh ra những gì khi mà những gánh nặng như báo hiếu cho cha mẹ nuôi nấng con thơ phụ giúp vợ / chồng trong gia đình. Ai cũng có cùng 1 thời gian 24/ngày. Thế Nhưng việc chăm sóc nuôi dưỡng người thân đã ghì chặt họ xuống ngang bằng với mặt đất thì làm sao ước mơ họ bay cao được nữa. Phương tây không đặt nặng vấn đề báo hiếu những người cha mẹ già phương tây không đòi hỏi nhiều ở người con khi được (bị) sanh ra. Đứa con có khoảng không gian phát triển riêng của nó. Thật khó hình dung ra được khi mà phương tây cũng giống như phương đông đòi hỏi những người con phải ở lại báo hiếu cho cha mẹ vậy thì bao lâu thì mới có những nhà hàng hải vĩ đại hay bao lâu thì châu Mỹ mới được phát hiện. Khi mà những con người cứ quẩn quanh từ lúc sinh ra đến khi chết đi cứ bị buộc quanh cái cột gọi là gia đình. Người phương đông thường tự hào mình là giống dân giàu tình cảm. Và hơn bất cứ dân tộc nào họ biết cách dùng tình cảm khiến người khác phục vụ mình mà không cần phải suy nghĩ nghiên cứu khoa học hay nghĩ ra bất cứ phát minh nào. Họ chỉ dựa vào khả năng sinh sản sẵn có của bản thân. Thử nghĩ đi làm gì có công cụ nào tốt hơn một con nô lệ được chính bản thân sinh sản ra. Nó( Đứa con) sẽ phục tùng bạn vĩnh viễn nghe lời bạn hoàn toàn đến khi bạn nhắm mắt nó vẫn sẽ phục tùng bạn. Vì những thứ trách nhiệm mà bạn dùng tình cảm buộc chặt người nó tâm trí nó linh hồn nó. Nó mãi mãi sẽ là con (nô lệ) của bạn dù bạn còn sống hay đã chết. Những đứa con (nô lệ) sẽ tiếp tục vòng đời lẩn quẩn của mình nhân danh cái gọi là truyền thống. Họ cũng học được cách dùng tình cảm để sai khiến buộc người khác phải phục tùng mình như cha mẹ họ đã từng. Còn những chính phủ nơi đó cũng chẳng cần làm gì nhiều chỉ cần họ không thành lập quỹ AN SINH XÃ HỘI. Không có quỹ đó sẽ:

- Không có lương hưu cho người già

- Không có chi trả y tế cho người cao tuổi

- không có quỹ chăm sóc trẻ em

- Không có miễn phí cho giáo dục...

Và những điều không có đó sẽ chia nhỏ ra đè nặng lên những đứa con đã đủ sức đi làm. Và những người trẻ trong xã hội ai cũng gánh trên vai đòn gánh hai đầu. Cha mẹ già và đầu kia là những đứa con thơ. Vậy là cả xã hội điều bị ghì chặt xuống mặt đất trước những nhu cầu cơ bản. Chính phủ thì rảnh tay thu thuế còn lại thì mặc kệ. Có chăng họ càng làm thêm khó khăn cho người trẻ khi thêm vào những điều luật bắt buộc người trẻ phải Phụng dưỡng người già mà không cần biết những người kia thời trẻ có làm tròn trách nhiệm làm cha mẹ hay không.

Thật ra câu đời là bể khổ đúng với những nước châu Á này nhứt bởi họ luôn luôn bị điều khiển từ những người mà họ yêu thương vô điều kiện".

Vậy cho tôi hỏi bạn:

- Bây giờ phải làm gì khi cha già mẹ yếu và an sinh xã hội không có?

- Nếu bạn không trông, khô lo thì bạn bỏ cha mẹ bạn ra ngoài đường hay gì?

Hay là bạn đi kêu gọi chính phủ lo cái chuyện an sinh xã hội?

Bạn sẽ đòi hỏi trong bao lâu và khi nào thì có?

Lúc ấy cha mẹ bạn ở đâu?

Rồi nếu bạn sống ở VN, tới đời bạn, khi bạn già mất khả năng lao động, nằm một chỗ rồi mà vẫn chưa có cái quỹ an sinh xã hội để săn sóc cho bạn thì lúc ấy bạn làm gì, bạn muốn gì?

- Bác sĩ Lê Nhàn -

Lê Công Thành: BẪY THU NHẬP TRUNG BÌNH TRONG KỶ NGUYÊN AI VÀ LỜI GIẢI DỰA TRÊN HỌC TẬP

BẪY THU NHẬP TRUNG BÌNH TRONG KỶ NGUYÊN AI VÀ LỜI GIẢI DỰA TRÊN HỌC TẬP

I. Sự đảo chiều của trọng lực

Ba mươi năm qua, kinh tế học vận hành theo một quy luật đơn giản như trọng lực: vốn chảy từ nơi lương cao sang nơi lương thấp. Các nước giàu giữ thiết kế, các nước nghèo giữ dây chuyền. Người ta gọi đó là mô hình "đàn ngỗng bay" - một trật tự tưởng chừng bất biến như thủy triều.

Nhưng trí tuệ nhân tạo đã đảo ngược trọng lực ấy.

Các nhà máy không còn di chuyển để tìm bàn tay rẻ. Chúng đang hồi hương. Một cánh tay robot tại Hàn Quốc có thể vận hành rẻ hơn, ổn định hơn, năng suất hơn gấp trăm lần bất kỳ công nhân nào ở bất kỳ quốc gia đang phát triển nào. Khi chi phí nhân công trở nên không đáng kể so với năng lượng và vận chuyển, lợi thế "giá rẻ" bốc hơi như sương sớm gặp nắng gắt.

Đàn ngỗng đã tan đàn. Những con ngỗng cuối hàng bỗng nhận ra: chúng không còn được dẫn đường - chúng bị bỏ lại giữa trời.

II. Bẫy kép: già trước khi giàu, lỗi thời trước khi nâng cấp

Có một nỗi sợ quen thuộc: già trước khi kịp giàu. Nhưng thời đại mới còn đem đến một nỗi sợ lớn hơn đang dần hiện hình: bị thay thế trước khi kịp chuyển đổi.

Nền kinh tế của các quốc gia đang phát triển vẫn dựa vào những công việc lặp đi lặp lại, đòi hỏi kỹ năng thấp - dệt may, da giày, lắp ráp. Đáng tiếc, đây chính xác là những gì máy móc làm tốt nhất.

Công nghệ tiến theo cấp số nhân. Hệ thống giáo dục chuyển động theo cấp số cộng. Giữa hai tốc độ ấy là một vực thẳm ngày càng rộng - khoảng cách kỹ năng không thể san lấp. Chúng ta đang đào tạo công nhân cho dây chuyền của thập kỷ trước, trong khi thế giới đang xây những nhà máy không người, không bóng đèn cho thập kỷ tới.

Bẫy thu nhập trung bình trong kỷ nguyên AI không còn là bẫy kinh tế thuần túy. Nó là bẫy thời gian - khi cửa sổ cơ hội đóng sầm trước khi bạn kịp bước qua.

III. Bi kịch của thế hệ không kịp tái đào tạo

Các nhà hoạch định chính sách thường nói về "đào tạo lại" như một câu thần chú cứu rỗi. Nhưng hãy nhìn vào những con người bằng xương bằng thịt.

Một người phụ nữ bốn mươi tuổi, hai mươi năm đứng máy khâu, không thể đột ngột trở thành kỹ sư robot sau một khóa học sáu tháng. Đó không phải giới hạn của ý chí - đó là giới hạn của sinh học, của bộ não đã được định hình theo một hướng khác suốt nửa đời người.

Thế hệ này đang trở thành "tài sản mắc kẹt" của thị trường lao động - stranded assets của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Họ quá già để học kỹ năng của kỷ nguyên số, nhưng quá trẻ để nghỉ hưu. Họ không lười, không dốt - họ chỉ sinh ra ở khúc cua sai của lịch sử.

Khi nhà máy đóng cửa hoặc chuyển sang tự động hóa, họ sẽ đi về đâu? Câu hỏi này không chỉ là vấn đề kinh tế. Nó là vấn đề nhân phẩm - khi một con người bỗng bị tuyên bố "không còn hữu dụng" bởi một hệ thống mà họ chưa bao giờ được hỏi ý kiến.

IV. Khi lợi thế trở thành lời nguyền

Suốt ba thập kỷ, câu mời gọi đầu tư quen thuộc là: "Hãy đến đây, chúng tôi có nhân lực trẻ và rẻ."

Trong kỷ nguyên AI, câu mời gọi ấy trở thành lời nguyền. Giá rẻ không còn là tài sản - nó là cái bẫy. Khi cạnh tranh bằng giá rẻ, bạn đang tham gia cuộc đua xuống đáy. Và trong cuộc đua ấy, con người không bao giờ thắng được máy. Máy không cần bảo hiểm, không đình công, không nghỉ lễ, không đòi tăng lương, không kiện tụng, không trầm cảm. Chúng lại được nâng cấp liên tục.

Nếu không chuyển từ nền kinh tế dựa trên chênh lệch giá nhân công sang nền kinh tế dựa trên giá trị gia tăng, các quốc gia đang phát triển sẽ mắc kẹt vĩnh viễn ở đáy chuỗi giá trị toàn cầu - không phải vì thiếu chăm chỉ, mà vì chăm chỉ sai chỗ.

Bi kịch không nằm ở chỗ chúng ta thua cuộc. Bi kịch nằm ở chỗ chúng ta đang chơi một trò chơi đã bị xóa sổ.

V. Khúc quanh định mệnh

Bẫy thu nhập trung bình trong kỷ nguyên AI giống một chiếc lồng sắt đang khép lại. Cửa thoát hiểm truyền thống - công nghiệp hóa kiểu cũ - đang hẹp dần theo từng bước tiến của tự động hóa.

Lối thoát không phải làm việc chăm chỉ hơn. Bạn không thể chăm hơn robot. Lối thoát là tư duy khác đi - đào tạo những con người biết điều khiển AI, không phải những con người cố gắng cạnh tranh với AI. Rèn tài xế, không đúc xe.

"Dân số vàng" chỉ là một cửa sổ cơ hội ngắn ngủi. Nếu không tận dụng cửa sổ này để chuyển đổi chất xám trước khi làn sóng tự động hóa ập đến, "vàng" sẽ biến thành gỉ sét - một thế hệ lao động thừa thãi trong một thế giới không còn cần đến họ.

Và có lẽ, bài học cay đắng nhất mà thế kỷ này dành cho những kẻ đến muộn là: nghèo trong kỷ nguyên số tàn khốc hơn bội phần so với nghèo trong kỷ nguyên công nghiệp. Bởi lần này, không còn nhà máy nào cần bạn đến làm thuê. Không còn bậc thang nào để leo lên. Chỉ còn một cánh cửa đang đóng lại - và tiếng máy móc vo vo phía bên kia.

Câu hỏi còn lại không phải "liệu điều này có xảy ra" - mà là "chúng ta sẽ làm gì trong khoảng thời gian còn lại trước khi nó xảy ra."

LỐI THOÁT HIỂM

VI. Tám mươi phần trăm

Chiếc lồng sắt đang khép lại. Cửa thoát hiểm truyền thống hẹp dần theo từng bước tiến của tự động hóa. Câu hỏi còn lại không phải "liệu điều này có xảy ra" - mà là chúng ta sẽ làm gì trong khoảng thời gian còn lại.

Và đây là câu trả lời đáng sợ: Có lẽ khoảng tám mươi phần trăm đang không biết phải làm gì cả.

Theo phân bố tự nhiên, có thể đến tám mươi phần trăm lực lượng lao động đang đứng yên. Không phải vì lười. Không phải vì dốt. Mà vì tê liệt - trạng thái của con nai đứng giữa xa lộ, nhìn đèn pha lao tới mà bốn chân như đổ chì.

Đứng trước cơn sóng thần AI, người ta dễ bị rơi vào một trong hai ảo tưởng:

Thần thánh hóa - coi công nghệ AI là lãnh địa của những bộ óc siêu phàm, nơi người thường không có quyền bước vào. Kết quả: sợ hãi đến mức không dám chạm tay.

Tầm thường hóa - coi công nghệ AI chỉ là đồ chơi chưa hoàn thiện, thứ trò tiêu khiển của đám trẻ rảnh việc, phục vụ việc chat chit. Kết quả: khinh thường đến mức không thèm nhìn lại.

Cả hai đều dẫn đến cùng một đích: đứng im cho đến khi bị cuốn trôi.

Nhưng sự thật nằm ở giữa, và nó tàn nhẫn hơn nhiều: Trí tuệ nhân tạo không phải phép thuật. Nó là cái cuốc, cái cày của thế kỷ hai mốt.

Người nông dân xưa không cần hiểu luyện kim để cầm cày. Người thợ dệt không cần hiểu cơ học để đạp khung cửi. Người lao động hôm nay không cần hiểu thuật toán để điều khiển máy. Họ chỉ cần một thứ: dám cầm lên và bắt đầu.

Bước đầu tiên của mọi cuộc giải phóng là giải thiêng - kéo thần tượng xuống khỏi bệ thờ, đặt công cụ vào tay những người bình thường nhất. Tựa như trong tác phẩm Đất Nước Đứng Lên của nhà văn Nguyên Ngọc, khi Anh hùng Núp chứng minh cho dân làng thấy Pháp cũng chảy máu, cũng là người và có thể đánh bại được.

VII. Mười lăm phút

Có một "lời nói dối lớn" trong ngành giáo dục: rằng muốn thay đổi, bạn phải dành ra hàng nghìn giờ.

Đó là đặc quyền của kẻ có thời gian - thứ xa xỉ phẩm mà người lao động không sở hữu. Họ đang kiệt sức với cơm áo gạo tiền từng ngày. Đòi hỏi họ "cày" kiến thức bốn tiếng mỗi đêm khác nào bắt người sắp đuối nước phải bơi đường dài.

Lời giải không nằm ở số lượng. Lời giải nằm ở chiến thuật.

Mười lăm phút. Mỗi ngày. Không học lý thuyết viển vông. Chỉ học đúng thứ cần để giải quyết vấn đề ngay trước mặt.

Hôm nay một câu lệnh mới. Ngày mai một tiếng đồng hồ được tiết kiệm. Tuần sau một kỹ năng được hình thành. Tháng sau một phiên bản khác của chính mình.

Đây là chiến thuật du kích trong thời đại thông tin. Khi hệ thống giáo dục chính quy còn đang tranh cãi về giáo trình, khi các trường đại học còn đang duyệt đề cương, mỗi cá nhân phải tự biến mình thành đơn vị tác chiến độc lập.

Không ai cứu bạn cả. Bạn phải tự cứu - từng ngày, từng mười lăm phút một.

VIII. Cuộc bình dân học vụ thứ hai

Năm 1945, một dân tộc vừa thoát ách nô lệ đứng trước kẻ thù khác: chín mươi lăm phần trăm mù chữ. Phong trào Bình dân học vụ ra đời - không phải từ nghị quyết sang trọng, mà từ những lớp học ở sân đình, dưới gốc đa, bên ánh đèn dầu leo lét, trong tiếng đánh vần ngập ngừng của ông già bà cả cầm bút lần đầu.

Họ học chữ không phải để làm văn sĩ. Họ học để ký được tên mình - để đọc được bản án mà kẻ thù đã viết lên số phận họ suốt tám mươi năm.

Tám mươi năm sau, kẻ thù đã đổi hình hài. Không còn là giặc dốt. Mà là giặc mù công nghệ - thứ "mù lòa" tinh vi hơn, bởi nạn nhân không hề biết mình đang "mù".

Tại sao phải là "bình dân"?

Bởi tầng lớp tinh hoa sẽ luôn ổn. Họ có tiền mua công nghệ tốt nhất, có quan hệ tiếp cận tri thức mới nhất. Họ không cần ai lo. Nhưng tầng lớp trung lưu và lao động phổ thông - những người đứng chênh vênh ngay trên miệng vực của bẫy thu nhập trung bình - mới là những người cần được vũ trang.

Khi một người mẹ bỉm sữa biết dùng AI để tự tạo nội dung bán hàng, cô ấy thoát khỏi sự phụ thuộc vào những trung gian đắt đỏ. Khi một nhân viên hành chính biết dùng AI để xử lý dữ liệu, anh ta thoát khỏi cảnh làm thêm giờ vô tận. Khi một người nông dân biết dùng AI để tra cứu thời tiết và giá cả, ông ấy không còn bị thương lái bịt mắt.

Từng người một. Từng kỹ năng một. Từng mười lăm phút một.

Không phải câu chuyện về công nghệ. Mà là câu chuyện về tái phân phối quyền lực. 

Chúng ta đang lấy sức mạnh tính toán từng chỉ nằm trong tay các tập đoàn nghìn tỷ, đặt vào tay những người bình thường nhất. Lần đầu tiên trong lịch sử, cỗ máy tính mạnh nhất thế giới có thể được truy cập miễn phí thông qua thiết bị nằm gọn trong túi áo của một bà bán rau.

Cơ hội san phẳng sân chơi chưa bao giờ lớn đến thế. Nhưng cửa sổ cơ hội cũng chưa bao giờ hẹp đến thế.

IX. Sự cộng hưởng của những giấc mơ

Có một chân lý cũ mà thời đại mới đang chứng minh lại: Khi đủ nhiều người cùng mơ một giấc mơ, giấc mơ ấy tự biến thành hiện thực.

Trong khi niềm tin xã hội đang rạn nứt, con người ngày càng cô lập trong những bong bóng thông tin riêng biệt, thì việc cùng nhau học tập tạo ra một thứ hiếm hoi hơn cả kiến thức: sự kết nối.

Khi hàng triệu người cùng sử dụng AI, cùng tinh chỉnh, cùng sáng tạo, cùng chia sẻ kinh nghiệm - họ không còn là những người tiêu dùng thụ động. Họ trở thành những người đồng sáng tạo. Và trong thế giới của trí tuệ nhân tạo, người đồng sáng tạo mới là người nắm quyền.

Dữ liệu của họ, ngôn ngữ của họ, tư duy của họ sẽ thấm ngược vào những mô hình toàn cầu. Từ những kẻ đi sau, họ trở thành những kẻ định hình - không phải bằng tiền, mà bằng số đông, bằng sự cộng hưởng của hàng triệu bộ não cùng hướng về một phía.

Một dân tộc có thể không đủ giàu để chế tạo AI mạnh. Nhưng một dân tộc có thể đủ khôn ngoan để thuần hóa nó.

Rèn tài xế, không đúc xe.

X. Người dùng hay kẻ bị dùng

Chúng ta đã nói về những cái bẫy. Những nhà tù kinh tế. Những áp lực vô hình đè lên vai cả một thế hệ. Những bức tranh tối tăm.

Nhưng chính trong bóng tối, ánh sáng mới có ý nghĩa.

Con đường Bình dân học vụ số - Bình dân học AI không hứa hẹn sự giàu có sau một đêm - đó là lời nói dối của cờ bạc tài chính. Không hứa hẹn danh vọng ảo - đó là thuốc phiện của mạng xã hội. Nó hứa hẹn một thứ thực tế hơn, khiêm tốn hơn, nhưng cũng bền vững hơn: năng lực sinh tồn.

Trong kỷ nguyên sắp tới, thế giới sẽ không còn chia thành người giàu và người nghèo theo cách cũ. Nó sẽ chia thành hai loại người:

Người điều khiển AI - và người bị AI điều khiển.

Không có vùng xám. Không có chỗ đứng trung lập. Bạn hoặc là tài xế, hoặc là hành khách bị đẩy xuống giữa đường.

Cơ hội nhảy vọt, vươn mình không hoàn toàn nằm ở những nghị quyết hay những kế hoạch năm năm. Nó nằm ngay trong túi quần của bạn, trên chiếc điện thoại bạn đang cầm, trong mười lăm phút bạn sắp sử dụng.

Mười lăm phút ấy, bạn sẽ làm gì?

Lướt qua một video giải trí rồi quên ngay khi tắt màn hình?

Hay học một câu lệnh mới - có thể thay đổi cách bạn làm việc mãi mãi?

Lối thoát nằm ngay dưới ngón tay bạn.

Câu hỏi duy nhất còn lại: bạn có dám nhấn phím không?

Nếu bạn không dám, hãy tự hỏi mình tại sao?

#phantichxahoicuoinam

Nguồn: Lê Công Thành

Chat GPT: Tìm hiểu xem Iran cai trị dân chúng bằng những phương tiện gì?

Tìm hiểu xem Iran cai trị dân chúng bằng những phương tiện gì?

ChatGPT cho ra một bức tranh rất quen thuộc lại có phần đậm màu hơn.

Nhưng có lẽ Alla đã chốt hạ cái kết của 1 xã hội độc tài.

***

Iran duy trì kỷ luật xã hội rất cao không phải nhờ một công cụ duy nhất, mà bằng một hệ thống cai trị nhiều tầng, đan xen giữa bạo lực – ý thức hệ – kinh tế – kiểm soát xã hội. Có thể hiểu như một “lồng kỷ luật”, trong đó mỗi thanh không đủ mạnh để giữ dân, nhưng ghép lại thì rất khó phá.

Dưới đây là các phương tiện cốt lõi.

---

1️⃣ Bạo lực có tổ chức, nhưng dùng có chọn lọc

🔫 IRGC & Basij – xương sống cưỡng chế

IRGC (Vệ binh Cách mạng Hồi giáo):

Không chỉ là quân đội

Mà là quân đội chính trị, trung thành với Lãnh tụ tối cao, không phải nhà nước dân sự

Basij:

Dân quân bán vũ trang, cài cắm vào:

Khu dân cư

Trường học

Nhà máy

Đại học

👉 Điểm then chốt:

> Không đàn áp ồ ạt ngay từ đầu, mà đánh có chọn lọc vào người “dẫn nhịp” để tạo hiệu ứng sợ lan tỏa.

---

2️⃣ Hệ thống an ninh – tình báo dày đặc

🕵️‍♂️ Không cần biết bạn làm gì, chỉ cần bạn tin rằng họ có thể biết

Bộ Tình báo

Tình báo IRGC

Công an đạo đức

Mạng lưới chỉ điểm địa phương

👉 Cơ chế tâm lý:

> Nỗi sợ mơ hồ hiệu quả hơn nỗi sợ cụ thể

Vì dân tự kiểm duyệt trước khi hành động.

---

3️⃣ Ý thức hệ tôn giáo biến thành kỷ luật nội tâm

☪️ Nhà nước thần quyền

Lãnh tụ tối cao = người đại diện của Thượng đế

Chống nhà nước = không chỉ phản loạn, mà còn là tội đạo đức

👉 Điều này tạo ra:

Cảm giác tội lỗi

Sự do dự nội tâm

Chia rẽ giữa những người phản kháng

Dù niềm tin tôn giáo suy giảm, dư âm tâm lý vẫn còn rất mạnh.

---

4️⃣ Kiểm soát kinh tế – “cây gậy mềm”

💰 Ai sống được là nhờ nhà nước

IRGC kiểm soát:

Xây dựng

Năng lượng

Cảng biển

Viễn thông

Việc làm tốt, ổn định → thường liên quan gián tiếp đến hệ thống này

👉 Thông điệp ngầm:

> Chống đối = mất việc, mất giấy phép, mất sinh kế

Không cần bắt, chỉ cần siết đường sống.

---

5️⃣ Kiểm soát thông tin và nhịp cảm xúc xã hội

🌐 Internet như van khóa áp suất

Chặn mạng xã hội

Giảm băng thông

Cắt internet theo vùng

👉 Mục tiêu:

Ngăn đồng bộ hóa cảm xúc

Biểu tình không lan nhanh

Dân không biết “nơi khác cũng đang nổi dậy”

Đây là vũ khí mềm nhưng cực kỳ hiệu quả.

---

6️⃣ Luật pháp mơ hồ – ai cũng có thể phạm tội

⚖️ Luật không để bảo vệ dân, mà để đe

“Gây rối trật tự”

“Xúc phạm đạo Hồi”

“Đe dọa an ninh quốc gia”

👉 Khi luật mơ hồ, quyền lực toàn trị:

> Bắt lúc nào cũng có lý do.

---

7️⃣ Chia rẽ xã hội có chủ đích

🧱 Không để dân thành một khối

Thế hệ già – trẻ

Thành thị – nông thôn

Tôn giáo – thế tục

Trung lưu – nghèo

👉 Khi dân không tin nhau, phong trào khó bền.

---

🧠 Tóm lại bằng một công thức

> Iran cai trị không chỉ bằng dùi cui, mà bằng nỗi sợ, thói quen, sinh kế và cả lương tâm của con người.

Hay nói gọn hơn:

> Bạo lực để răn đe – ý thức hệ để hợp thức – kinh tế để trói buộc – thông tin để làm tê liệt – luật mơ hồ để đe dọa.

---

Một nhận xét quan trọng (mang tính cảnh báo cho chế độ)

Hệ thống này rất hiệu quả khi xã hội còn “đủ ăn”.

Nhưng khi:

Kinh tế sụp

Ý thức hệ mất sức thuyết phục

Thế hệ trẻ không còn sợ

👉 Kỷ luật cao có thể chuyển thành sụp đổ rất nhanh, vì nó không dựa trên đồng thuận.

FB. Nguyen Khan: SỰ NGUY HIỂM KHI ĐỐI THỦ LÂM “THẾ CHÂN TƯỜNG”?

SỰ NGUY HIỂM KHI ĐỐI THỦ LÂM “THẾ CHÂN TƯỜNG” ?

Khi lâm thế chân tường, tức cùng đường, thì con người cũng như thú vật thường có phản ứng sinh tồn quyết liệt để sống còn…

Nhà nước thần giáo Iran đang bị cuộc đại biểu tình của nhân dân Iran dồn vào chân tường. Mọi nỗ lực hòa giải của chính phủ đều không hiệu quả, sự đàn áp thô bạo cũng không giải tán được đám đông. Đây là lúc các chóp bu Iran hết bài… Tức cùng đường. Cũng chính là lúc họ có thể có những quyết định sinh tồn rất nguy hiểm bất kể hậu quả. Nguy hiểm ở chỗ họ đang thủ đắc rất nhiều hỏa tiễn và UAV đủ loại. Có thể đó là lý do Mỹ và Israel đang “tọa sơn quan hổ đấu”, cân nhắc rất kỹ trước khi phát động tấn công ? Bởi Iran đang cần 1 lý do để đổ lỗi, để tăng tính chính danh bảo vệ đất nước nhằm chuyển khủng hoảng nội tại ra bên ngoài. Còn gì ngon ăn hơn khi đổ lỗi cho Mỹ và Israel gây ra các cuộc biểu tình nhằm tấn công xâm lược Iran dựng lên chính quyền “bù nhìn Reza Pahlavi hồn ma của chế đổ cũ” ? Và khi ấy Iran có thể phóng mưa hỏa tiễn và UAV bừa bãi vào Israel, vào các căn cứ quân sự Mỹ, vào các lợi ích của Mỹ trong khu vực, gây nhiều đổ nát, thương vong để gây áp lực, để kích động chủ nghĩa dân tuý, lấy đó làm cớ đàn áp thẳng tay “bọn phản động” tiếp tay cho giặc gây bất ổn trong nước?

Như ông tư lệnh quân đội Iran đã đáp từ lời đe dọa can thiệp của Mỹ nếu Iran đàn áp thô bạo người biểu tình, rằng Iran đang cân nhắc tấn công phủ đầu Mỹ và Israel. Nhiều người cho là Iran hù… Chớ không dám. Song khi cùng đường mọi chuyện đều có thể. Và dĩ nhiên Mỹ và Israel là hai nước rất giỏi đọc tình huống, rất giỏi tính toán chiến lược và chiến thuật, đặc biệt Israel là bậc thầy đánh phủ đầu… Nên chắc họ sẽ có những bước đi hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại, giúp dân Iran phế bỏ chế độ thần quyền?

- Nguyen Khan -

(Hình đại giáo chủ Iran Ayatollah Ali Khamenei)

KS. Lê Quốc Ca: KHÔNG CÓ CHIẾN THẮNG NÀO CHO NƯỚC NGA

KHÔNG CÓ CHIẾN THẮNG NÀO CHO NƯỚC NGA

Tác giả: Kỹ sư Lê Quốc Ca

9/1/2025

Không tồn tại con đường thực tế nào có thể đưa Nga đến một “chiến thắng” đúng nghĩa trong cuộc chiến tại Ukraine, cũng như không có kịch bản khả tín nào cho phép Tổng thống Vladimir Putin bảo toàn trọn vẹn các tham vọng chiến lược ban đầu của mình. Gần bốn năm sau khi chiến tranh nổ ra, những gì Nga đạt được về mặt lãnh thổ là có thật, nhưng cái giá phải trả – về quân sự, kinh tế, chính trị và vị thế quốc tế – đã vượt xa mọi lợi ích có thể biện minh.

CHIẾM ĐƯỢC MỘT PHẦN LÃNH THỔ, KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI CHIẾN THẮNG CHIẾN LƯỢC

Trong năm 2025, Nga chiếm thêm hơn 5.600 km² lãnh thổ Ukraine – mức tăng lớn nhất kể từ năm đầu tiên của cuộc chiến. Tuy nhiên, con số này cần được đặt trong tương quan chiến lược: nó không làm thay đổi cán cân quyền lực tổng thể, không phá vỡ năng lực kháng cự của Ukraine, và càng không buộc Kyiv phải chấp nhận các điều kiện chính trị cốt lõi của Moscow.

Nga tiếp tục tiến chậm tại Donetsk và một số khu vực khác bằng chiến thuật tiêu hao: các đợt tấn công bộ binh quy mô nhỏ, sử dụng drone trinh sát – tấn công và bom dẫn đường nhằm bào mòn phòng tuyến Ukraine. Cách tiếp cận này có thể tạo ra “thành quả bản đồ”, nhưng không tạo được đột phá chiến dịch hay chiến lược. Trong khi đó, Ukraine vẫn duy trì khả năng phòng thủ chiều sâu, thậm chí phản công cục bộ ở một số hướng, chứng tỏ Nga chưa bao giờ đạt được ưu thế áp đảo mang tính quyết định.

TỔN THẤT QUÂN SỰ: THẮNG LỢI CHIẾN THUẬT BẰNG SỰ SUY KIỆT DÀI HẠN

Ước tính hơn 1,2 triệu binh sĩ Nga thương vong (chết và bị thương) kể từ năm 2022 không chỉ là một con số nhân đạo khủng khiếp, mà còn là chỉ dấu của một cuộc chiến vượt quá khả năng chịu đựng dài hạn của nhà nước Nga. Mức tổn thất hàng nghìn người mỗi tháng phản ánh sự cạn kiệt về chất lượng nhân lực, sự phụ thuộc ngày càng lớn vào lính động viên và lực lượng dự bị có huấn luyện hạn chế.

Quan trọng hơn, Nga đang “mua” từng kilomet lãnh thổ bằng chính tương lai quân sự của mình. Một quân đội hao mòn như vậy sẽ gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc răn đe NATO, bảo vệ các biên giới khác, hay duy trì vị thế cường quốc quân sự toàn cầu trong thập kỷ tới.

THAM VỌNG BAN ĐẦU CỦA PUTIN TỪ CHIẾN LƯỢC TỐI ĐA SANG MỤC TIÊU TỐI THIỂU

Các mục tiêu ban đầu của Điện Kremlin – lật đổ chính quyền Kyiv, “phi quân sự hóa”, “phi phát xít hóa” Ukraine, kiểm soát toàn bộ Donbas và tái định hình trật tự an ninh châu Âu – về thực chất đã thất bại. Hiện nay, Nga chỉ kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Ukraine và ngay cả những mục tiêu thu hẹp như chiếm toàn bộ tỉnh Donetsk cũng chưa hoàn thành sau nhiều năm giao tranh ác liệt.

Việc Nga buộc phải tham gia các cuộc đàm phán hòa bình có sự bảo trợ của Mỹ và châu Âu – với trọng tâm là bảo đảm an ninh dài hạn cho Ukraine – cho thấy sự đảo chiều căn bản: từ thế áp đặt sang thế mặc cả. Bất kỳ thỏa thuận nào có thể đạt được trong nửa đầu năm 2026, nếu có, đều sẽ mang tính nhượng bộ đối với Moscow, chứ không phải là sự công nhận một chiến thắng toàn diện.

MẶT TRẬN QUỐC TẾ - MẠNG LƯỚC ĐỒNG MINH CỦA NGA BỊ MẤT VÀ RẠN NỨT

Cuộc chiến Ukraine không chỉ diễn ra trên chiến trường, mà còn làm xói mòn nghiêm trọng môi trường địa – chính trị xung quanh Nga. Nhiều chính phủ thân Nga ở các khu vực khác nhau đã sụp đổ hoặc buộc phải điều chỉnh lập trường dưới áp lực nội bộ và quốc tế. Những sự kiện như các tàu chở dầu của Nga bị bắt giữ, chuỗi cung ứng năng lượng bị gián đoạn, hay các lệnh trừng phạt được thực thi ngày càng chặt chẽ cho thấy Moscow không còn khả năng bảo vệ lợi ích kinh tế – chiến lược của mình ngoài biên giới.

Nga ngày càng bị đẩy vào trạng thái “cường quốc bị vây hãm”, phụ thuộc nặng nề vào một số đối tác hạn chế, đặc biệt là Trung Quốc, trong khi ảnh hưởng tại châu Âu gần như bị triệt tiêu. Đây là một thất bại chiến lược mang tính cấu trúc, không thể đảo ngược bằng vài thắng lợi quân sự cục bộ.

KINH TẾ VÀ TƯƠNG LAI CỦA NƯỚC NGA RẤT ĐEN TỐI: CÁI GIÁ LỊCH SỬ KHI NƯỚC NGA CHỌN PUTIN LÀM TỔNG THỐNG.

Về dài hạn, triển vọng của Nga là u ám. Kinh tế đang trượt dần vào trạng thái trì trệ với tăng trưởng dự báo chỉ 0,5–1,5% trong năm 2026. Ngành dầu khí – trụ cột ngân sách – suy yếu do giá thấp, trừng phạt và mất thị trường. Lạm phát cao, thuế gia tăng và chi tiêu quân sự chiếm tới khoảng 40% ngân sách nhà nước tạo ra một cấu trúc kinh tế méo mó, hy sinh phát triển dân sự cho chiến tranh.

Chiến tranh kéo dài làm cạn kiệt nguồn lực, gia tốc khủng hoảng nhân khẩu học và đẩy Nga vào tình trạng cô lập quốc tế ngày càng sâu. Putin có thể duy trì quyền lực trong ngắn hạn thông qua tuyên truyền và đàn áp, nhưng điều đó không thay đổi được thực tế: nước Nga hậu chiến sẽ yếu hơn, nghèo hơn và phụ thuộc hơn so với trước năm 2022.

TÓM LẠI SAU GẦN 4 NĂM CHIẾN TRANH VÀ ĐÂY LÀ HẬU QUẢ

Cuộc chiến Ukraine không mang lại vinh quang lịch sử hay vị thế đế quốc mới cho Nga. Ngược lại, nó phơi bày giới hạn quyền lực của một cường quốc đang suy giảm và đặt lên vai dân tộc Nga một gánh nặng lâu dài. Trong lịch sử, những cuộc chiến không có lối thoát chiến lược thường không kết thúc bằng chiến thắng, mà bằng sự hao mòn âm thầm – và Nga dưới thời Putin đang đi đúng vào quỹ đạo đó.

Phân biệt chủng tộc giữa lòng “da trắng”

Phân biệt chủng tộc giữa lòng “da trắng”:  Về những “công dân hạng 2” của châu Âu, ngay trong lòng nước Mỹ

Gần đây tôi đọc được một chia sẻ của một đồng nghiệp người Tây Ban Nha trên X.

Anh ấy rời academia sang industry, sau nhiều năm cố gắng ở Mỹ.

Không phải vì không đủ năng lực.

Không phải vì không publish.

Không phải vì không dạy tốt.

Mà vì cuối cùng anh ấy nhận ra một điều rất đơn giản:

anh là người Spain. Chứ không phải người: Gốc Anh, Đức, Hà Lan,… Bắc Âu.

Anh nói thẳng: trong môi trường elite của academia Mỹ, đặc biệt ở những nơi “top”, có một lớp phân tầng rất tinh vi. Không ai nói ra, không ai ghi thành luật, nhưng ai ở trong thì đều cảm nhận được. Và đây không phải là câu chuyện cá nhân của anh. Anh dẫn lại rất nhiều trường hợp tương tự trên Twitter/X, từ Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hy Lạp.

Ngay cả khi là người châu Âu.

Ngay cả khi da trắng.

Vẫn có thứ gọi là “màu sắc”.

Nó không phải là màu da theo nghĩa thô.

Mà là nguồn gốc văn hoá.

Nếu nhìn lại lịch sử châu Âu, điều này không hề mới.

Sau khi La Mã sụp đổ, quyền lực chuyển dần sang tay các bộ tộc Germanic - Giéc Manh. Từ đó, trật tự mới hình thành, trong đó những vùng mang văn hoá La-tinh ở Nam Âu – Spain, Italy, Portugal – dần bị coi là “kém kỷ luật”, “cảm tính”, “thiếu rational”, so với trục Bắc Âu – German, Anglo, Nordic.

Bạn đã từng nghe:

— Tổng thống Trump, luôn tự hào và nhấn mạnh “Gốc Đức - Germanic” trong dòng giống của mình chưa 🙂 

Sự phân tầng ấy không biến mất.

Nó chỉ thay hình đổi dạng.

Khi người châu Âu di cư sang Mỹ, trật tự này được “copy” lại một cách rất âm thầm. Trong các elite institution, vẫn tồn tại một hierarchy ngầm: Anglo–Germanic ở trên, Latin ở dưới. Không ai gọi tên nó, nhưng nó vận hành rất trơn tru.

Thú vị là, rất nhiều người chỉ nhìn thấy phân biệt chủng tộc ở Mỹ dưới dạng trắng–đen. Nhưng thực tế, ở tầng sâu hơn, còn có phân biệt nội bộ giữa chính những người da trắng với nhau.

Và đôi khi, chỉ đến khi một người đã làm đủ tốt, đủ lâu, đủ kiên nhẫn, mà vẫn không được công nhận, họ mới bắt đầu nhìn ra cấu trúc đó.

Không phải để than vãn.

Mà để hiểu: meritocracy không bao giờ là một mặt phẳng hoàn hảo. Nó luôn có lịch sử ở phía sau.

P/S: Tôi viết đến đây, bạn sẽ hiểu. Việc Việt Nam có giáo sư Ngô Bảo Châu và Đàm Thanh Sơn là giáo sư của Elite School ở Mĩ như University of Chicago… Đây quả là niềm vinh dự cực kỳ lớn với lịch sử nghìn năm cây lúa làng xã của dân tộc.

Fun,

Dr.