Nguyễn Gia Việt: Người Nam Kỳ viết chữ xử dụng cho trúng chánh tả

Người Nam Kỳ viết chữ xử dụng cho trúng chánh tả

Gia Việt hay xài chữ xử dụng, vẫn bị một ít người sửa lưng và chửi thậm tệ hoài. 

Kệ! 

Bạn bè tôi vẫn đang viết xử dụng.

Một cái băng rôn trước 1975 là đủ bằng chứng. Băng rôn bầu cử Quốc Hội Việt Nam Cộng Hòa đàng hoàng có chữ xử dụng. Có hình, có sách làm chứng nữa.

Tôi tin vào chánh tả của thời trước 1975 của Việt Nam Cộng Hòa khi xử dụng là đúng chánh tả, rồi được ông bà mình cũng những cô chú học trước 1975 chứng nhận rằng trước 1975 được cô giáo dạy là xử dụng.

Trước 1975 học giả Nguyễn Hiến Lê viết sử dụng trong sách của ông và bị người Miền Nam phản ứng, học giả là người gốc Bắc rặc.

Có những vấn đề đừng bao giờ lấy tự điển ra cố giải thích. Mấy ông làm tự điển cũng phải moi từ cuộc sống ra thôi. Thí dụ như dòng sông và cơn dông Miền Nam qua tự điển thành "giòng sông" và "cơn giông" kiểu Bắc.

Chẳng hạn hỏi đường thì hỏi miệng, hỏi người dân chắc ăn hơn tra bản đồ hoặc map trên google.

Xử dụng có bà con với cư xử, xử thế, xử trí, xử lý của "bán họ hàng xa mua láng giềng gần" nhiều hơn là "sử" của lịch sử.

Làm ơn bớt uốn éo khi chụp mũ chữ xử dụng là của người Bắc phát âm ở Miền Nam!

Không thể nói âm X là người Bắc và âm S là của người Miền Nam. Nói vậy là không hiểu âm luật kiểu Miền Nam. Người Miền Nam không uốn lưỡi chữ S. Âm chữ X có nhiều ở cửa miệng người Miền Nam.

Người Miền Bắc mua đồ sẽ nói "Chỉ tôi cách dùng?" thì người Miền Nam sẽ nói "Chỉ tôi cách xài?" 

Cùng chữ 使用 xử dụng Hán Việt mà người Bắc nói qua thành chữ "dùng" nhưng dân Miền Nam đâu có dùng, Miền Nam là xài, xây xài.

Cái thứ hết xài. Nam Kỳ gánh nước về xài, đổi nước về xài. Người Miền Bắc viết "tiêu dùng" thì Nam có thể viết tiêu xài, tiêu xài như nước .

Âm chữ X có nhiều ở cửa miệng người Miền Nam.

Tên xã gốc Khmer Xà Phiên là 1 xã của huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang. Ở Miền Đông có Xà Bang, Hà Tiên có Xà Bàn, Xà Xía. Ẩm thực Miền Nam có xá xíu, xá pấu, xà bần, xà lỉn, pạc xỉu.

Ở Nam Kỳ có nhiều xứ tên bắt đầu bằng Xẻo, thí như Xẻo Lá. Xẻo Da….Hoàn toàn không phải là "Sẻo".

Xẻo là con rạch nhỏ xíu.

Liệt kê ra: Xẻo Gừa ở Sóc Trăng, Xẻo Sầm ở Bạc Liêu, Xẻo Vông, Xẻo Môn ở Cần Thơ, Xẻo Nga ở Vĩnh Long, Xẻo Quít ở Đồng Tháp.

Kiên Giang miệt thứ là trùm Xẻo, có Xẻo Giá, Xẻo Rô, Xẻo Da, Xẻo Cui, Xẻo Công, Xẻo Chác, Xẻo Quao, Xẻo Ngát, Xẻo Lá, Xẻo Lùng, Xẻo Đước, Xẻo Bần, Xẻo Lúa, Xẻo Nhào, Xẻo Cạn Ngọn, Xẻo Dinh, Xẻo Xu….

Kinh xáng là chữ đặc biệt của riêng Miền Nam. Miền Bắc không có Kinh Xáng. Xáng do chữ Pháp chaland -xà lan mà ra.

“Củ năn ngăn trong lòng son đỏ

Mấy lời to nhỏ: Bạn bỏ sao đành

Chừng nào chiếc xáng nọ bung vành

Tàu Tây kia liệt máy, anh mới đành bỏ em”.

Có hàng ngàn địa danh ở lục tỉnh bắt đầu từ chữ Xáng như: Vàm Xáng, Xáng Cụt, Xáng Lớn, Xáng Bốn Tổng, Xáng Xà No, Xáng Lái Hiếu, Xáng Nàng Mau, Xáng Bà Kẹo, Xáng Tắc Vân, Xáng Chắc Băng, Cầu Xáng, Chợ Cầu Xáng, Xáng Mới, Xáng Nổ, Xáng Chìm, Xáng Chàm… 

Từ kinh Xáng Xà No, Pháp đào những con kinh nhỏ chạy ngang dẫn nước vô điền, cứ vài trăm mét lại đào một con kinh, địa danh Một Ngàn, Ngàn Rưỡi, Bảy Ngàn, Tám Ngàn tới Mười Bốn Ngàn Rưởi … có từ đó.

Người Miền Nam nói xối nước, người Bắc lại kêu là "giội nước". Về quê tắm nước mưa chứa trong lu mái đầm mát nên tụi nhỏ xối ào ào.

Bằng chứng:

"Thằng nhỏ vỗ trên lưng con chó vài cái rồi đi lại chỗ khạp nước để trước cửa đứng mà kêu heo: "Quắn, quắn ột! Quắn ột, ột, ột… Con heo núc ních đi lại, thằng nhỏ mới lấy gáo múc nước trong khạp xối mà kỳ rửa bùn đất sạch sẽ rồi lùa vô nhà". (Cay đắng mùi đời, Hồ Biểu Chánh 1923.)

Cái cần xé chỉ có ở Miền Nam.

Người Nam Kỳ kêu cái giỏ tre đương bằng tre già rất khít, có hình tròn miệng rộng, đáy sâu, có hai quai, thường để đựng đồ đạc khi chở đi trên ghe trên xe tải là cái cần xé. Người Bắc kêu là cái bồ.

Chở bánh mì cũng bằng cần xé, chở trái cây cũng giỏ cần xé.

Cần xé là gì thì chẳng ai rõ, tên Khmer hay Tàu…hay Việt? đừng giải thích cần xé là kiểu xé bỏ.

Cái chữ "xé" có trong cất nhà có nghĩa là xé, là tét làm hai. Lá xé là cái tàu dừa nước xé làm hai phơi khô mà lợp nhà.

Chỉ có người Miền Nam mới có kiểu xấn xổ và chửi thì xối xả, xáng xả. Đánh thì xáng vài bạt tai vô mặt, người Miền Bắc làm gì có.

Người Miền Bắc mới là người thích xài âm S trong ngôn ngữ:

Trong hầu đồng kiểu Bắc ta thấy có Cô Chín Sòng Sơn được thờ tại Đền Sòng Sơn. Quang Dũng làm thơ ca ngợi Sài Sơn:

“Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn 

 Về núi Sài Sơn ngó lúa vàng 

 Sông Đáy chậm nguồn qua Phủ Quốc 

 Sáo diều khuya khoát thổi đêm trăng."

Miền Bắc có Sài Sơn, Sóc Sơn, Sầm Sơn.

Trong ẩm thực Miền Nam có món sương sâm, sương sáo, sương sa. Nhưng chúng ta nghe đọc là xương xâm, xương xáo.

"Ai sương sâm sương sáo sương sa hột lựu đây!" 

Người Bắc kêu sương sâm, sương sáo là "thạch đen" hoặc "thạch găng".

Nói Xài Gòn nhưng viết cho mềm phải là Sài Gòn. Điều đó chứng tỏ người Miền Nam phân biệt rõ chữ X và S. Thành ra xử dụng là một lựa chọn đúng, nó cũng như xuất chiếu phim vậy!

Trước 1975 là xử dụng xuất chiếu phim. Và sau 1975 theo chuẩn Bắc bị đổi thành "sử dụng" và "suất chiếu phim". Cơm phần Miền Nam bị biến thành cơm suất, suất cơm.

Xum xuê hay sum suê? Nhiều người khẳng định, kết luận dân Bắc phát âm hay lộn từ âm có chữ S thành chữ X. Nhưng thực tế hình như là ngược lại. Thí dụ là chữ xum xuê.

Thí dụ đoạn văn sau trích từ "Đoạn tình, chương 2" của Hồ Biểu Chánh:

"Trong hàng rào đúc sạn rào dọc theo lộ Cây Quéo, mà đối với cửa cái trong nhà ngay bót, thì có cây xoài thật lớn, gốc cả ôm, tàn chần vần, lá xum xuê."

Người Miền Nam viết xum xuê rõ ràng, nói có sách mách có chứng. Xin đừng có lý luận bịnh hoạn rằng Hồ Biểu Chánh nói xum xuê có âm chữ X là... kiểu Bắc Kỳ nghen?

Trong khi thơ văn, báo chí của người Miền Bắc đều viết sum suê và sau 1975 dạy học trò Miền Nam viết sum suê  và cho là đúng chánh tả (??)

Từ xum xuê thành "sum suê" chứng tỏ người Bắc mới ngọng chữ S.

Vua tiếng Việt chương trình ngày 28/10/2022 yêu cầu: "Hãy viết lại cho chính xác từ "xum xê". Người chơi đưa ra cách viết xum xuê, nhưng không được chấp nhận, vì "chưa chính xác".

Chữ xum xuê có 6 cuốn tự điển ghi nhận mà sau 1975 vẫn bị đá bỏ đó thôi.

Kết luận: 

Khi nói một vấn đề và tạm kết một vấn đề thì chúng ta coi tự điển, và quan trọng là không phải tự điển trên sách, phải coi tự điển sống là thực tế của xã hội, từ chính con người nhân chứng.

Chữ xử dụng, xuất chiếu, chia xẻ bị thủ tiêu sau 1975, chữ xum xuê bị thủ tiêu, hai chữ này có ai dám nói dựa vào tự điển? 

Viết lại một lần nữa:

Tôi tin vào chánh tả của thời trước 1975 của Việt Nam Cộng Hòa khi xử dụng, xuất chiếu, xum xuê là đúng chánh tả, được ông bà mình chứng nhận rằng trước 1975 được cô giáo dạy là xử dụng, xuất chiếu.

Vậy chúng ta, người Miền Nam hãy viết cho đúng chánh tả là xử dụng và xuất chiếu,cũng như xum xuê.

Vậy là xong.

Nguyễn Gia Việt