Lê Quốc Ca: Ý KIẾN CỦA CHIẾN SỸ ĐẶC CÔNG D406 ANH HÙNG- QK5 NÓI VỀ TÁC PHẨM " NỖI BUỒN CHIẾN TRANH: CỦA NHÀ VĂN BẢO NINH

 Tác giả: CCB Lê Quốc Ca

Ý KIẾN CỦA CHIẾN SỸ ĐẶC CÔNG D406 ANH HÙNG- QK5 NÓI VỀ TÁC PHẨM " NỖI BUỒN CHIẾN TRANH: CỦA NHÀ VĂN BẢO NINH.

Tôi là chiến sĩ đặc công Tiểu đoàn D406 anh hùng, chiến đấu tại chiến trường Quân khu 5 từ năm 1971 đến mùa xuân năm 1975, tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Tôi đã đi qua những năm tháng mà tuổi trẻ được gửi vào đất nước; đã chứng kiến cả ánh hào quang và bóng tối của chiến tranh. Chính từ những trải nghiệm ấy, với tư cách người lính, tôi đọc “Nỗi buồn chiến tranh” — không phải bằng cảm xúc cực đoan, mà bằng cái nhìn của người đã trải qua chiến trận và hiểu rằng văn học phải nói được sự thật đa tầng của con người trong chiến tranh.

Với tư cách một người lính tôi đọc và nhận thấy rằng Nỗi buồn chiến tranh không chỉ là cuốn tiểu thuyết “gây tranh cãi”, mà là một cột mốc quan trọng trong tiến trình văn học Việt Nam sau 1975, đánh dấu sự mở rộng biên độ tư duy nghệ thuật, và làm phong phú thêm cái nhìn nhân bản về chiến tranh.

PHẢN BIỆN Ý KIẾN THU HỒI GIỬI THƯỞNG GIÀNH CHO TÁC PHẨM

“NỖI BUỒN CHIẾN TRANH”

Phản biện nhận xét “Tôi là chiến sĩ Giải phóng, tôi yêu cầu thu hồi giải thưởng dành cho Nỗi buồn chiến tranh”

Phát biểu rằng “một đêm không ngủ khi nghe tin Nỗi buồn chiến tranh được trao giải; là chiến sĩ Giải phóng tôi yêu cầu BTC thu hồi giải thưởng ấy” là một nhận xét mang tính cảm xúc thuần túy, thiếu căn cứ lý luận và hoàn toàn đứng ngoài tiêu chí đánh giá nghệ thuật. Văn học – đặc biệt là văn học chiến tranh – không bao giờ chỉ tồn tại trong một giọng điệu duy nhất. Một dân tộc có bản lĩnh là dân tộc dám nhìn thẳng vào chiến tranh với đầy đủ ánh hào quang và những bóng tối của cuộc chiến. Việc một cá nhân dựa vào trải nghiệm chủ quan để áp đặt “chuẩn mực” cho văn học là một biểu hiện thiếu hiểu biết về bản chất của sáng tạo nghệ thuật.

1. Cảm xúc cá nhân không thể thay thế tiêu chí khoa học trong phê bình văn học

Lập luận “tôi là chiến sĩ Giải phóng nên tôi có quyền yêu cầu thu hồi giải thưởng” là một kiểu ngụy biện từ thẩm quyền cá nhân. Việc từng tham gia chiến đấu – dù đáng trân trọng – không thể trở thành thước đo để phủ nhận một tác phẩm nghệ thuật.

Nhiều nhà văn lớn trên thế giới từng là cựu binh, nhưng họ vẫn viết về chiến tranh bằng sự hồi cố, ám ảnh, thậm chí phẫn nộ. Ernest Hemingway từng nói:

“Không ai trở về từ chiến tranh mà còn nguyên vẹn.”

Vậy tại sao văn học lại không được quyền nói tới những tổn thương ấy?

2. Chiến tranh là hiện thực đa tầng – và Nỗi buồn chiến tranh mở thêm một tầng sự thật

Một trong những nhiệm vụ của văn học hiện đại là khám phá chiều sâu con người trong chiến tranh, chứ không phải chỉ phản ánh chiến công.

Nỗi buồn chiến tranh đưa người đọc đến vùng tối của ký ức, nơi người lính Kiên sống với “những linh hồn lang thang”, những đồng đội “chết trẻ mà không kịp gửi lại tuổi xuân”.

Hình ảnh nổi tiếng:

“Đêm đêm, trong khu rừng Trường Sơn, những linh hồn tử sĩ gọi Kiên về.”

Đây không phải là bi kịch cá nhân Kiên, mà là biểu tượng của nỗi ám ảnh tập thể. Bảo Ninh không bôi nhọ chiến tranh; ông cho thấy chiến tranh đúng như nó vốn có — vừa anh hùng, vừa tàn phá, vừa hy sinh, vừa có sự phản bội,…

Nếu văn học chỉ được phép ca ngợi mà không được phép đau đớn, thì đó không còn là văn học mà chỉ là khẩu hiệu.

3. Tầm vóc của tác phẩm nằm ở khả năng đưa chiến tranh về bản chất nhân bản của nó

Nỗi buồn chiến tranh không đặt câu hỏi về chính nghĩa của cuộc chiến. Tác phẩm đặt câu hỏi về cái giá mà con người phải trả. Đó là chiều sâu nhân bản mà văn học thời hậu chiến có nhiệm vụ khắc họa.

Ví dụ đoạn Kiên trở về nghĩa trang đồng đội:

“Những nấm mộ vô danh nối tiếp nhau, như những cánh cửa bỏ quên của một căn nhà hoang lịch sử.”

Hình ảnh ấy không làm giảm giá trị cuộc kháng chiến mà làm tăng giá trị của sự hy sinh — bởi nhà văn buộc chúng ta đối diện với thực tế:

mỗi chiến thắng đều đánh đổi bằng hàng ngàn số phận.

4. Nghệ thuật hiện đại đòi hỏi đa thanh, không độc âm

Văn học không phải là tiếng nói độc nhất.

Trước Bảo Ninh, ta có khuynh hướng sử thi – ca ngợi; sau Đổi mới, văn học mở ra khuynh hướng phản tư. Đây là quy luật phát triển của mỹ học hiện đại, không phải “sự lệch lạc tư tưởng”.

Cấu trúc phi tuyến tính, dòng ý thức, góc nhìn vỡ vụn của ký ức trong tác phẩm không chỉ là thủ pháp nghệ thuật mà còn là hình thức duy nhất có thể chuyên chở chấn thương hậu chiến.

Ký ức của người lính không bao giờ đi theo trình tự logic; nó chập chờn, đứt đoạn, ám ảnh.

Bảo Ninh chỉ trung thực với điều đó.

5. Kiêu hãnh chiến thắng không cho phép chúng ta phủ nhận nỗi đau

Một số người cho rằng viết nỗi buồn là phản chiến. Đó là một hiểu lầm nghiêm trọng.

Trong chương cuối, Kiên nhận ra:

“Dù đau đớn đến đâu, chúng ta đã sống những năm tháng không thể nào lặp lại của lòng dũng cảm.”

Đây là tuyên ngôn rõ ràng:

tác phẩm không phủ định chiến tranh chính nghĩa; nó chỉ cho thấy con người – với những tổn thương và khát vọng được hồi sinh – là trung tâm của lịch sử.

6. Như vậy: Đòi thu hồi giải thưởng là một yêu cầu phi nghệ thuật, phi lý luận

Từ góc độ lý luận văn học:

• Nhận xét ấy dựa trên cảm xúc chủ quan, không có tiêu chí khoa học.

• Phủ nhận đa dạng tư duy nghệ thuật, đi ngược xu thế văn học thế giới.

• Cấm đoán văn học phản ánh nỗi đau – điều vốn là một phần cốt lõi của chân lý nghệ thuật.

• Không tôn trọng tự do sáng tạo, một nguyên tắc căn bản của phê bình hiện đại.

Một tác phẩm lớn không phải tác phẩm làm người đọc “ngủ ngon”, mà là tác phẩm đánh thức những suy tư nhân bản.

Nỗi buồn chiến tranh đã làm điều đó, và chính vì vậy nó xứng đáng với mọi giải thưởng đã nhận.

 Cám ơn Nhà văn Bảo Ninh.

Cám ơn anh Nguyễn Thanh Tuấn, đây cũng là một góc nhìn khác về tác phẩm NỖI BUỒN CHIẾN TRANH.

Nguyễn Duy Tùng: CÂU CHUYỆN "CON NHÀ GIÀU" LÀM AI

CÂU CHUYỆN "CON NHÀ GIÀU" LÀM AI

* * *

Đêm hôm lướt mạng, tình cờ đọc được bài viết gay gắt về việc nên đổ 580.000 tỷ vào đâu - dạy tiếng Anh hay STEM - để cứu đất nước khỏi tụt hậu. Đọc xong, mình nhận ra điều gì đó rất quen thuộc. Đó chính là cái tư duy "cứ đổ tiền tấn vào là có công nghệ lõi" trong bài viết này, giống hệt cái bẫy mà rất nhiều CEO đang mắc phải khi làm AI hiện nay.  Tuy nhiên trước khi bàn luận, mình sẽ kể về 3 câu chuyện của bản thân.

--

Câu chuyện thứ nhất cách đây nửa năm, khi sếp muốn làm một con chatbot để tra cứu quy hoạch cảng biển Việt Nam. Nghe qua thì biết ngay đây là bài toán dạng "hightech" - hàng trăm trang văn bản pháp lý quyết định với số liệu dày đặc, phức tạp và lộn xộn nhưng lại cần tra cứu độ chính xác cao. Mình đi khảo sát một đơn vị chuyên về dữ liệu để train AI. Sau vài cuộc trao đổi làm rõ, họ báo giá rất "chuyên nghiệp": 450 triệu đồng, thời gian hoàn thiện ba tháng. Nghe cũng hợp lý - team chuyên nghiệp, công nghệ xịn, quy trình chuẩn. Nhưng...

Khi trình lên sếp thì sếp chần chừ.

Đương nhiên rồi. Bỏ nửa tỷ cho một thứ chưa biết chạy ra sao, chưa biết có dùng được không, là rủi ro lớn. Sếp không nói không, nhưng cũng chẳng vội ký. Chính cái sự "chần chừ" đó đã vô tình ép mình vào chân tường. Không có tiền thuê ngoài, mình buộc phải tự ngồi xuống và mày mò. Tư duy lại từ đầu. Thay vì đi theo lối mòn train model phức tạp tốn kém, mình tập trung vào một câu hỏi đơn giản: "Bài toán này thực chất cần giải quyết cái gì?". Rồi mình nhận ra - không phải cần một AI siêu thông minh, mà cần một hệ thống tra cứu thông tin chuẩn xác. Vậy thì thay vì train model, tại sao không thiết kế cấu trúc dữ liệu thật tốt rồi đẩy lên NotebookLM?. Bảy ngày sau, mình có một hệ thống tra cứu vài trăm trang tài liệu quy hoạch với độ chính xác 95%. Chi phí? Gần như bằng không. Nếu ngày đó sếp ký cái rụp 450 triệu, chắc giờ mình vẫn đang ngồi chờ họ báo cáo tiến độ, chứ không phải đã có sản phẩm chạy vèo vèo trong tay.

--

Câu chuyện thứ hai xảy ra gần đây hơn. Một người bạn đang làm lead của team triển khai AI cho một doanh nghiệp với đội hình hùng hậu gần 20 người. Nghe thì oai - "con nhà giàu", được đầu tư bài bản và có nguồn lực không hạn chế. Nhưng người bạn này chia sẻ rằng: "Sếp em bắt đầu sốt ruột rồi. Đổ tiền tốn kém thế này mà mãi chưa thấy hiệu quả đâu. Giờ đang dọa cắt giảm, cả team sống trong lo sợ." Đây chính là bi kịch của việc có nguồn lực nhưng thiếu định hướng thực tế. Khi quá dư dả, người ta dễ sa đà vào việc nghiên cứu những thứ mà bản thân cho là cần nhưng mà quên mất câu hỏi cốt lõi: "Cái này giải quyết vấn đề gì ra tiền ngay ngày mai?". Team 20 người có đủ công nghệ, đủ tiền, đủ thời gian. Nhưng họ không có cái mà mình có - áp lực phải chứng minh giá trị ngay lập tức. Chính cái thiếu áp lực đó đã giết chết sự tập trung.

--

Câu chuyện thứ ba là về chính công ty mình đang làm. Về lý thuyết, công ty không thiếu tiền. Sếp từng nói: "Cần gì cứ đề xuất, tiền không thành vấn đề." Nghe rất hào phóng. Nhưng thực tế lại là một câu chuyện khác thú vị hơn nhiều. Dù tiền có sẵn, nhưng quy trình để "moi" được tiền ra khỏi két là một mê cung của việc giải trình, chứng minh ROI, cam kết rủi ro. Ban đầu, mình thấy khó chịu. Tại sao làm nghiên cứu mà cứ bắt cam kết như đi buôn?. Nhưng rồi mình nhận ra điều này.

Vì buộc phải chứng minh hiệu quả, mình không làm những thứ viển vông, mà phải lao vào những điểm "đau" nhất của công ty để giải quyết.

Vì khó tuyển thêm người, mình buộc phải tự học để dùng AI để vibe coding ra những ứng dụng giúp cho mọi người.

Vì khó xin tiền để trang bị tài khoản AI cho từng người, mình đã nghĩ ra phương pháp để triển khai theo phòng ban với chỉ 1-3 tài khoản/phòng tùy theo nhu cầu.

Kết quả là gì? Những sản phẩm AI mình làm ra không chỉ "chạy được" mà còn "sống khỏe", bám rễ sâu vào hoạt động của doanh nghiệp. Chúng tinh gọn, thực dụng và hiệu quả. Chính cái "hàng rào khó chịu" đó lại là ân nhân của mình. 

Môi trường tốt nhất để phát triển AI không phải là phòng lab vô trùng nơi các nhà khoa học được nuông chiều tuyệt đối. Nó là một "phòng lab giả lập thực tế" - đủ không gian để nghiên cứu, nhưng cũng đủ áp lực để ép bạn phải thực tế.

* * *

Ba câu chuyện trên không phải là ngoại lệ. Chúng là quy luật.

Khi nghiên cứu hồ sơ của những nhà phát minh vĩ đại, từ Thomas Edison, Nikola Tesla đến James Dyson hay Elon Musk, mình thấy một mẫu số chung đến kỳ lạ. Hầu hết đột phá đều sinh ra trong điều kiện thiếu thốn, không phải dư thừa.

James Dyson mất 15 năm và 5.127 bản mẫu thất bại trong tình trạng tài chính kiệt quệ mới tạo ra máy hút bụi lốc xoáy đầu tiên. Ông làm bản mẫu bằng bìa các tông - minh chứng cho sáng tạo từ vật liệu rẻ tiền.

Gutenberg là thợ kim hoàn đang nợ nần chồng chất. Để trả nợ, ông buộc phải tìm cách in sách nhanh hơn, rẻ hơn chép tay. Ông đã cải tiến máy ép rượu nho - công nghệ có sẵn, rẻ tiền - thành máy in cách mạng.

Toyota tạo ra hệ thống Just-in-Time không phải vì họ thông minh hơn ai, mà vì Nhật Bản sau chiến tranh quá nghèo. Không gian nhà xưởng chật hẹp, không có vốn trữ hàng tồn kho như các hãng xe Mỹ. Chính sự thiếu thốn đó ép họ phải tư duy khác biệt.

Game Boy của Nintendo thành huyền thoại không phải vì dùng công nghệ tốt nhất. Ngược lại, Gunpei Yokoi dùng màn hình đơn sắc rẻ tiền thay vì màn hình màu đắt đỏ như đối thủ. Kết quả? Máy bền, pin trâu, giá rẻ và bán chạy nhất lịch sử.

Anh em nhà Wright không có động cơ mạnh như đối thủ được chính phủ tài trợ. Vì động cơ yếu, họ buộc phải tập trung tối đa vào khí động học và khả năng điều khiển. Đây mới chính là chìa khóa của việc bay lượn mà các đối thủ giàu có đã bỏ qua.

Elon Musk với SpaceX thấy giá tên lửa quá đắt, thay vì mua của Nga, ông tính toán giá nguyên vật liệu thô chỉ chiếm 2% giá thành phẩm. Từ đó ông quyết định tự sản xuất để giảm chi phí xuống 10 lần.

Một mẫu số chung xuyên suốt đó là nỗi đau (vấn đề lớn) cộng sự thiếu thốn (hạn chế nguồn lực) cộng sự kiên trì bằng đột phá. Sự thoải mái thường sinh ra sự lười biếng trong tư duy. Chính những "cái khó" mới "ló cái khôn", ép buộc bộ não phải tìm ra những con đường tắt mà chưa ai từng đi.

--

Quay lại bài viết về 580.000 tỷ. Tác giả rất hăng hái nhắc đến Hàn Quốc và Israel như những mô hình thành công nhờ đổ tiền vào STEM. Nhưng đây rõ ràng chỉ là một nửa của sự thật.

Hàn Quốc thành công không chỉ vì họ đổ tiền vào KAIST hay các trường đại học trọng điểm. Họ thành công vì họ gắn chặt đầu tư với các Chaebol - Samsung, Hyundai, LG - những tập đoàn phải chiến đấu sống chết trên thị trường quốc tế. Không có áp lực sinh tồn từ thị trường, những khoản đầu tư đó sẽ chỉ tạo ra những bài báo khoa học trong ngăn kéo.

Israel cũng vậy. Công nghệ của họ sinh ra từ nhu cầu quân sự - sự đe dọa sinh tồn thực sự. Môi trường tranh biện gay gắt, văn hóa hoài nghi và thách thức liên tục chính là đòn bẩy tạo ra đột phá. 

Điểm chung của cả hai? Không phải tiền. Mà là áp lực sinh tồn kết hợp với định hướng ứng dụng rõ ràng.

--

Ngoài ra có một điều không chỉ tác giả bài viết mà rất nhiều người tri thức đang hiểu nhầm về câu chuyện đầu tư cho khoa học cơ bản. Anh em nhà Wright muốn bay (ứng dụng) nên họ mới đi nghiên cứu về cánh chim và luồng khí (khoa học cơ bản). Chứ không phải họ ngồi mổ xẻ ngàn con chim rồi hy vọng một ngày sẽ biết bay. Dyson thấy máy hút bụi hiện tại tệ (vấn đề ứng dụng) nên ông mới đi nghiên cứu về lốc xoáy và lực ly tâm (khoa học cơ bản). Chứ không phải ông ngồi nghiên cứu lốc xoáy rồi tự nhiên phát hiện ra có thể làm máy hút bụi. SpaceX cần tên lửa rẻ để đưa vệ tinh lên quỹ đạo (ứng dụng) nên họ mới đi nghiên cứu về vật liệu, thiết kế tối ưu, tái sử dụng (khoa học cơ bản). Chứ không phải họ ngồi nghiên cứu khoa học hàng không rồi tình cờ làm được tên lửa.

Con đường đúng luôn là từ vấn đề thực tế → phân tích nhiều góc nhìn  → nghiên cứu cơ bản → giải pháp. Chứ không phải là cứ nghiên cứu cơ bản → hy vọng tìm được ứng dụng. Khi đổ 580.000 tỷ vào STEM một cách thuần túy mà không gắn với bài toán thực tế của doanh nghiệp, của xã hội, chúng ta đang đi theo con đường thứ hai - con đường mà lịch sử đã chứng minh là kém hiệu quả.

* * *

Quay lại câu chuyện của mình. Nếu ngày đó công ty cho mình ngân sách không giới hạn, liệu mình có làm được chatbot tra cứu quy hoạch tốt hơn không? Câu trả lời là không chắc. Có khi mình sẽ đi theo hướng phức tạp - thuê thêm người, mua server xịn, dùng model lớn hơn. Rồi cuối cùng vẫn chưa chắc đạt được 95% độ chính xác như bây giờ. Vì khi có quá nhiều lựa chọn, bộ não dễ chọn con đường dễ thay vì con đường đúng. Chính sự hạn chế về ngân sách đã ép mình phải suy nghĩ về bản chất của vấn đề. Không phải "làm sao có AI xịn nhất", mà là "làm sao giải quyết bài toán này với chi phí thấp nhất".

Đó chính là First Principles Thinking - tư duy nguyên bản mà Elon Musk hay nhắc đến. Bóc tách vấn đề về bản chất vật lý thay vì suy nghĩ theo lối mòn. Vậy nên, 580.000 tỷ cho tiếng Anh hay cho STEM đều sẽ là lãng phí nếu chúng ta chỉ nhìn vào việc tiêu tiền. Thay vì tranh cãi rót tiền vào đâu, hãy học cách đặt ra những "bài toán khó" và tạo ra những môi trường "đủ khắc nghiệt" để ép những hạt giống công nghệ phải nảy mầm. Khi nguồn lực dư thừa, con người dễ sa đà vào việc mua công nghệ xịn, thuê đội ngũ đông mà quên mất câu hỏi cốt lõi: "Cái này giải quyết vấn đề gì?" Họ có búa vàng ròng trong tay nhưng không tìm thấy cái đinh để đóng. Ngược lại, khi bị ép vào chân tường, bộ não buộc phải tư duy khác biệt. Đừng đưa tiền cho người chỉ biết tiêu tiền. Hãy đưa bài toán khó cho người biết cách xoay xở. Như công thức các nhà phát minh vĩ đại đã chứng minh. Đó là:

"Nỗi đau + sự thiếu thốn + sự kiên trì = đột phá"

Còn tiền? Tiền chỉ là điều kiện cần, nhưng chưa bao giờ là điều kiện đủ.

Nguyen Xuan Nghia: Toan Tính Bí Mật Sau Bức Thư Gửi Việt Nam: Campuchia Đang Sợ Điều Gì?

Toan Tính Bí Mật Sau Bức Thư Gửi Việt Nam: Campuchia Đang Sợ Điều Gì?

Có những buổi sáng bạn mở mắt ra, pha một ly cà phê, mở YouTube lên và tự nhủ: “Thôi để xem thế giới hôm nay lại bày trò gì nữa.” Nhưng rồi bất ngờ thấy một tin khiến cả cộng đồng Đông Nam Á ngã ngửa: Hun Sen – ông “cáo già” của chính trường Campuchia – bất thình lình viết một bức thư ngọt như đường phèn gửi sang Việt Nam. Một người mà mới mấy tháng trước còn hùng hồn tuyên bố thoát Việt, xây kênh đào tỷ đô, đòi tự chủ đường ra biển… giờ đây lại nhẹ nhàng cất giọng: “Anh Việt Nam à, chúng ta là láng giềng tốt đẹp, cùng nhau thịnh vượng nhé.”

Nghe mà cứ tưởng ông vừa đi dự lễ hội đường mía Kampong Speu về, dư ngọt nên chia bớt cho hàng xóm.

Nhưng với những ai đã quen xem Nghĩa Economic, bạn biết rồi đấy: trên đời này không có món “mật” nào tự nhiên ngọt, chỉ có thứ ngọt vì… sợ đắng. Và chuyện Hun Sen đổi giọng, đổi tông, đổi thái độ chỉ trong một nốt nhạc thực ra nói lên nhiều điều hơn người ta tưởng.

Bởi trong chính trị, không ai tự nhiên tử tế. Không có ai tự dưng đang cãi nhau lại quay sang cầm tay, mỉm cười, nói những câu bay bổng như sách giáo khoa lớp một. Mỗi lời nói, mỗi cái bắt tay, mỗi bức thư… đều có giá của nó. Và thường thì cái giá ấy không nằm trên giấy, mà nằm ở phía sau hậu trường – nơi mà người dân bình thường không bao giờ thấy được.

Vậy điều gì khiến Campuchia thay đổi thái độ nhanh đến mức còn hơn cả quay xe trên quốc lộ? Điều gì khiến Hun Sen, người từng chống lưng cho kênh đào Phù Nam như vận mệnh quốc gia, bỗng nhiên dịu giọng với Việt Nam? Và quan trọng nhất: thư này thực sự nói lên điều gì về thế cờ mới của khu vực?

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau giải ảo câu chuyện đang làm chao đảo bàn cờ Đông Nam Á này. Không phải bằng những lời đao to búa lớn, mà bằng cách kể lại một câu chuyện đầy đủ hơn – một câu chuyện về nỗi sợ, về sai lầm chiến lược, về sự thực dụng lạnh lùng, và về vị thế thật sự của Việt Nam trong khu vực mà suốt nhiều năm nay chúng ta đã âm thầm củng cố.

Và như thường lệ, tôi là Nghĩa trong kênh Nghĩa Economic – nơi chúng ta nhìn thế giới theo cách giản dị nhất: không màu mè, không tô vẽ, chỉ có sự thật – và một chút mỉa mai cho dễ nuốt.

Bây giờ, hãy cùng bắt đầu từ một câu hỏi đơn giản mà ai cũng đang thắc mắc:

Vì sao Hun Sen lại phải viết bức thư ấy?

Nếu muốn hiểu vì sao Hun Sen phải cầm bút viết thư, chúng ta phải quay lại cái giấc mơ từng được Campuchia tô hồng suốt mấy năm qua: kênh đào Phù Nam. Một dự án mà báo chí Trung Quốc ca ngợi như “biểu tượng tự chủ”, truyền thông Campuchia coi như “lối thoát khỏi sự phụ thuộc vào Việt Nam”, và một bộ phận dân mạng thì hả hê tưởng rằng chỉ cần đào một con kênh là có thể cắt đứt ảnh hưởng của Việt Nam ở hạ lưu Mekong. Nghe thì oai, đọc thì phấn khởi, nhưng khi nhìn kỹ vào chi tiết kỹ thuật, kinh tế và địa chính trị… thì cái kênh đào này giống một lời hứa ngọt ngào hơn là một kế hoạch thực sự có thể vận hành.

Trước hết, nói về kỹ thuật. Một con kênh sâu chỉ khoảng năm đến bảy mét thì cho dù có cố gắng đến mấy cũng không thể trở thành tuyến hàng hải tầm cỡ. Những con tàu hàng hiện đại có tải trọng lớn hơn nhiều, cần độ sâu từ mười hai đến mười ba mét mới có thể di chuyển an toàn. Chưa kể diện tích nạo vét, chi phí duy tu, xử lý phù sa hàng năm… đều là con số mà ngay cả những nước giàu cũng phải đắn đo. Vậy mà Campuchia — một nền kinh tế nhỏ, thu ngân sách còn hạn chế — lại ôm tham vọng vận hành một con kênh như thế, chẳng khác nào một hộ gia đình đang nuôi giấc mơ dựng biệt thự giữa lúc tiền gạo mỗi tháng còn thiếu.

Tới yếu tố môi trường. Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam đang phải chống chọi với xâm mặn, sạt lở và nước biển dâng từng ngày. Chỉ cần thay đổi dòng chảy là cả một vùng gần hai chục triệu dân có thể bị ảnh hưởng. Campuchia cũng vậy, hồ Tonle Sap phụ thuộc vào nhịp lên xuống của dòng Mekong để nuôi sống hàng triệu hộ dân đánh cá. Một con kênh nhân tạo mà không tính toán cẩn thận có thể làm đảo lộn toàn bộ hệ sinh thái. Bài học từ đập Xayaburi và Don Sahong ở Lào còn đó: lợi ích trước mắt thì thấy ngay, nhưng hậu quả phải trả giá trong mấy chục năm.

Và cuối cùng — phần quan trọng nhất — là địa chính trị. Kênh đào Phù Nam không chỉ là chuyện giao thông. Nó liên kết trực tiếp với cảng Ream, nơi Trung Quốc bị nghi xây dựng cơ sở quân sự. Nếu hai điểm này nối liền nhau, Trung Quốc có thể có một tuyến di chuyển chiến lược áp sát sườn phía Tây Nam của Việt Nam. Với người Campuchia bình thường, đây có thể chỉ là công trình. Nhưng với những ai hiểu chuyện, đây là bàn cờ mà mỗi bước đi đều được tính bằng năm, bằng mười năm chứ không phải bằng những khẩu hiệu nhất thời.

Nhìn tất cả những điều đó, người ta mới hiểu vì sao có cảm giác quen quen: nó giống hệt kịch bản bẫy nợ mà Sri Lanka đã trải qua với cảng Hambantota. Ban đầu là lời hứa tài trợ. Sau đó là yêu cầu nước sở tại tự chi nốt phần lớn kinh phí. Khi không đủ tiền trả nợ, tài sản chiến lược bị cho thuê dài hạn. Montenegro, Kenya, Djibouti… đều từng trải qua cảm giác này. Bài học chung rất rõ: khi một lời hứa nghe quá dễ dàng, thì hoặc là bạn không hiểu hết điều kiện đi kèm, hoặc là cái giá thật sự đang bị giấu đi đâu đó.

Campuchia hiểu điều này quá muộn. Khi kênh đào chưa xong, tiền chưa đủ, mà hậu quả chính trị lại đến trước: căng thẳng thương mại, nguy cơ mất cân bằng quan hệ với Việt Nam, sự dè chừng của Thái Lan, và một nền kinh tế mỏng manh bị đặt lên bàn cân của cả khu vực. Đó là lúc Hun Sen phải tự hỏi: tiếp tục giấc mơ này có thực sự đem lại lợi ích, hay chỉ biến đất nước thành một bàn cờ để người khác đi hộ?

Và cũng chính tại đây, câu chuyện bắt đầu chuyển hướng. Khi một cánh cửa ẩn chứa quá nhiều rủi ro đang mở ra, bản năng tự nhiên của mọi quốc gia là tìm lại bến an toàn. Với Campuchia, bến ấy — dù họ có thừa nhận hay không — lại chính là Việt Nam. Vì vậy, từ hành trình trên giấy của kênh đào Phù Nam, chúng ta hãy cùng đi tiếp sang phần ba: vì sao chỉ một động tác nhỏ của Việt Nam cũng đủ khiến toàn bộ chiến lược của Campuchia chao đảo?

Để hiểu vì sao Campuchia bỗng trở nên mềm như bún trước Việt Nam, ta phải nhìn vào một điều tưởng nhỏ nhưng lại có sức nặng hơn cả một bài phát biểu ngoại giao dài cả giờ: dự án kết nối Phú Quốc – Hà Tiên. Người ngoài nghe thì tưởng Việt Nam chỉ làm một con đường, một cây cầu, một tuyến hạ tầng du lịch. Nhưng sự thật thì đây là một nước cờ cực kỳ tinh tế, kiểu “đánh nhẹ mà đau”, đặc sản của những quốc gia hiểu rõ giá trị vị trí địa – chính trị của mình.

Vì sao ư? Bởi Vịnh Thái Lan là một vùng nước đặc biệt. Nó có cấu trúc giống cái cổ chai: phần miệng rộng, phần cổ thu hẹp, và Việt Nam thì đứng ngay ở đoạn “nút chai”. Chính vì thế, dù Campuchia có đào bao nhiêu kênh, có mơ mộng thông ra biển lớn thế nào, thì cuối cùng cũng phải đi qua vùng nước mà Việt Nam kiểm soát. Khi Việt Nam công bố kế hoạch xây dựng hạ tầng kết nối Phú Quốc – Hà Tiên, dù chỉ là bước chuẩn bị, nó ngay lập tức gửi đi một tín hiệu rõ ràng: nếu Campuchia cố mở đường ra biển theo hướng “thoát Việt”, Việt Nam hoàn toàn có thể bịt cửa ấy lại bằng cách tăng kiểm soát tuyến hàng hải ở Tây Nam.

Nói nôm na cho dễ nghe: nhà Campuchia muốn mở cửa sau, nhưng cái lối ra sân lại nằm ngay đất của Việt Nam. Và chỉ cần Việt Nam rào nhẹ tay thôi, cả kênh đào tỷ đô sẽ biến thành cái ao nhỏ nuôi cá.

Điều này không phải lời nói cho vui. Lịch sử đã từng chứng minh. Những năm sau chiến tranh, miền Tây Nam Bộ của Việt Nam từng phải đối mặt với tình hình phức tạp dọc biên giới, nhất là các điểm nóng mà lực lượng Khmer Đỏ thường lợi dụng địa hình để tập kích. Việt Nam lúc đó hiểu rất rõ: kiểm soát đường biên, kiểm soát tuyến giao thương không chỉ là chuyện kinh tế, mà là chuyện sinh tử của an ninh quốc gia. Chính vì thế, khu vực Hà Tiên – Kiên Giang – Phú Quốc được xây dựng thành tam giác chiến lược: vừa là lá chắn quốc phòng, vừa là cửa ngõ thương mại, vừa là điểm neo quyền lực biển.

Ngay tới bây giờ, thế trận ấy vẫn còn nguyên giá trị. Chỉ cần Việt Nam tăng mật độ cảng biển, tăng các quy định kiểm soát môi trường, mở rộng tuyến du lịch – thương mại – quân sự quanh Phú Quốc, thì bất kỳ con kênh nào muốn ra biển qua hướng này đều phải tính lại. Nói như dân gian: muốn thoát ai thì thoát, nhưng thoát địa lý thì không được đâu.

Một ví dụ thực tế cho thấy sức mạnh của “vị trí cửa ngõ” là câu chuyện năm xưa khi Việt Nam tăng kiểm soát kiểm dịch tại cửa khẩu Long An – Svay Rieng. Chỉ trong vài ngày, hàng chục ngàn tấn nông sản Campuchia ùn ứ. Không có đường vòng nào thay thế được, vì tuyến sang Thái Lan lại bị thuế và kiểm soát chặt. Cuối cùng, họ buộc phải điều đình lại với Việt Nam. Câu chuyện nhỏ nhưng bài học thì lớn: nước nào nắm hạ tầng – nắm tuyến giao thương – chính là nước nắm thế.

Phú Quốc – Hà Tiên chính là bài toán như thế, nhưng ở quy mô lớn hơn nhiều. Trong thế giới hiện đại, một cây cầu đặt đúng chỗ có sức mạnh không khác gì một sư đoàn. Một cảng biển xây đúng vị trí có thể thay đổi cán cân cả khu vực. Và Việt Nam, bằng cách rất nhẹ nhàng, đã nhắc Campuchia rằng: đừng nhầm lẫn giữa quyền mơ mộng và quyền thực thi.

Cũng chính vì thế mà Hun Sen phải xuống nước. Vì ông hiểu: nếu Việt Nam thật sự triển khai đầy đủ hạ tầng Tây Nam Bộ, thì toàn bộ chiến lược “thoát Việt” của Campuchia không chỉ thất bại, mà còn phản tác dụng. Và khi Campuchia rơi vào thế kẹt, họ bắt đầu nhìn lại bên trong chính quốc gia mình — nơi tồn tại một cuộc chiến ngầm giữa ba lực lượng: Hun Sen, Hun Manet và phe đối lập. Đó cũng chính là câu chuyện chúng ta sẽ bước sang ngay bây giờ.

Khi nhìn Campuchia từ bên ngoài, người ta thường nghĩ đất nước này là “lãnh địa riêng” của Hun Sen, nơi mọi quyết định đều do một người nói là xong. Nhưng sự thật bên trong thì phức tạp hơn nhiều. Quyền lực giống như một con thuyền: khi chuyển từ đời cha sang đời con, nó không trôi đi êm ái như trong phim cổ trang; ngược lại, nó rung lắc, va đập, và chỉ cần sai một nhịp là chìm ngay. Hun Manet – người con trai được Hun Sen chuẩn bị gần ba thập kỷ để kế vị – vẫn chưa có được tầm ảnh hưởng và sức nặng như cha mình. Và đó chính là một trong những lý do sâu xa khiến Campuchia phải mềm lại với Việt Nam.

Hun Manet tuy được học hành bài bản, tốt nghiệp ở những ngôi trường danh tiếng, nhưng lãnh đạo một quốc gia không giống làm luận văn. Quyền lực ở Campuchia không nằm trên giấy, mà nằm trong tay quân đội, cảnh sát, nhóm tài phiệt, và cả những mạng lưới chính trị mà Hun Sen đã xây suốt hàng chục năm. Những người này trung thành với Hun Sen – nhưng không có nghĩa là tự động trung thành với Hun Manet. Nói cho dễ hình dung, Hun Sen trao lại cái ngai vàng, nhưng các “thanh kiếm” trong triều thì vẫn do ông nắm giữ.

Phe đối lập thì dù bị giải tán, cấm tranh cử, phân tán khắp nơi, nhưng họ chưa bao giờ biến mất hoàn toàn. Cộng đồng người Khmer ở nước ngoài vẫn hoạt động mạnh, đặc biệt là tại Mỹ, Úc và châu Âu. Chỉ cần kinh tế Campuchia gặp biến động, thất nghiệp tăng, giá cả leo thang, là tiếng nói của phe đối lập lập tức có đất sống trở lại. Điều này giống như cái lò xo bị nén quá lâu: càng bị nén, lực bật ra càng mạnh.

Và Hun Sen hiểu rõ điều đó hơn ai hết. Ông từng nhiều lần đối mặt với biểu tình quy mô lớn, từng chứng kiến những thời điểm mà chỉ cần sai một bước là quyền lực của ông có thể rơi vào tay người khác. Bài học lớn nhất mà ông rút ra từ những năm tháng ấy là: muốn giữ ổn định nội bộ thì kinh tế phải êm, dân phải có ăn, thị trường phải vận hành. Mà để đảm bảo điều đó, Campuchia không thể để quan hệ với Việt Nam – đối tác thương mại quan trọng bậc nhất – rơi vào tình trạng căng thẳng.

Đây cũng là lý do mà Hun Sen phải đứng ra nhận phần “ngoại giao mềm” về mình. Ông biết Hun Manet còn non, chưa đủ kinh nghiệm để xử lý các khủng hoảng địa – chính trị phức tạp. Nếu để con trai trực tiếp đối đầu với Việt Nam, rất dễ xảy ra những sai lầm khó sửa. Thế nên, Hun Sen chọn làm “thái thượng hoàng ngoại giao”: ông đứng ra viết thư, ông gửi tín hiệu hạ nhiệt, ông nhắc lại tình nghĩa xưa để kéo Việt Nam về cùng một bàn.

Nội bộ Campuchia đang ở thế ba mũi giằng co: Hun Sen cần giữ tầm ảnh hưởng để bảo vệ di sản quyền lực của mình, Hun Manet cần xây dựng uy tín để khỏi bị gọi là “bản sao không đủ lực của cha”, còn phe đối lập luôn chờ thời để trở lại sân khấu. Tất cả những điều ấy tạo thành áp lực cực lớn buộc Campuchia phải tránh mọi xung đột không cần thiết – đặc biệt là với Việt Nam.

Một ví dụ nhỏ trong lịch sử từng cho thấy điều gì xảy ra khi Campuchia mất ổn định nội bộ: thời Lon Nol những năm bảy mươi, Campuchia rơi vào hỗn loạn chỉ vì không xử lý nổi các xung đột chính trị và quan hệ với láng giềng. Hậu quả là đất nước bị cuốn vào vòng xoáy chiến tranh, và cuối cùng chính họ phải nhờ tới Việt Nam để thoát khỏi thảm họa diệt chủng. Bài học này đã khắc sâu trong trí nhớ của toàn bộ giới lãnh đạo Campuchia – đặc biệt là Hun Sen.

Và chính vì những áp lực nội bộ chồng chéo như thế, Campuchia buộc phải quay lại với Việt Nam. Nhưng quay lại thôi chưa đủ. Họ cần một đối tác không chỉ giữ được an ninh khu vực, mà còn phải giúp họ đứng vững về kinh tế. Đó là lý do phần tiếp theo sẽ trả lời câu hỏi quan trọng nhất: vì sao trong thời điểm khó khăn này, Việt Nam lại trở thành “phao cứu sinh kinh tế” duy nhất mà Campuchia có thể nương tựa?

Nếu bạn từng thắc mắc vì sao Campuchia bỗng dưng mềm giọng với Việt Nam, thì câu trả lời không nằm trong những câu khẩu hiệu “láng giềng tốt” hay “hợp tác thịnh vượng”, mà nằm ở một sự thật trần trụi: lúc khó khăn, Campuchia nhìn quanh và chỉ còn đúng một quốc gia có thể giúp họ cầm máu nền kinh tế, đó chính là Việt Nam.

Nghe thì có vẻ hơi quá, nhưng số phận kinh tế Campuchia trong những năm gần đây giống cái ghế gỗ cũ: nhìn bên ngoài vẫn đứng thẳng, nhưng chỉ cần đặt sai trọng tâm là gãy ngay. Họ phụ thuộc rất nhiều vào may mặc giá rẻ xuất sang châu Âu, vào nông sản xuất thô, vào kiều hối, vào du lịch và vào các khoản vay của Trung Quốc. Mà châu Âu thì siết tiêu chuẩn, du lịch thì chưa phục hồi, kiều hối giảm, còn “bạn vàng” Trung Quốc thì cho vay thì nhanh nhưng cứu thì… thôi để tính sau.

Trong bối cảnh đó, sự ổn định duy nhất mà Campuchia có thể bám vào lại nằm ngay sát bên cạnh: chính là Việt Nam. Nhìn vào những con số sẽ thấy rõ vì sao Việt Nam được coi như phao cứu sinh. Phần lớn lúa gạo và nông sản Campuchia muốn ra thị trường thế giới đều phải đi qua cửa khẩu Việt Nam. Từ các tỉnh biên giới như An Giang, Đồng Tháp, Long An cho đến các cảng lớn miền Nam, Việt Nam là “đường thở” của kinh tế Campuchia. Chỉ cần Việt Nam kiểm tra nghiêm hơn, siết vài quy định kiểm dịch — điều hoàn toàn bình thường đối với bất kỳ quốc gia nào — thì nông sản Campuchia lập tức ùn lại hàng chục ngàn tấn.

Một ví dụ rất thực tế là chuyện điện năng. Nhiều tỉnh của Campuchia hiện đang mua điện từ Việt Nam. Khi hệ thống thủy điện của họ gặp sự cố hoặc nguồn nước thấp, nguồn điện Việt Nam gần như trở thành cứu cánh. Hay câu chuyện xăng dầu: khu vực giáp biên giới có rất nhiều thời điểm phụ thuộc mạnh vào nguồn cung từ phía Việt Nam. Nhìn thì đơn giản, nhưng ai từng sống vùng biên mới hiểu: khi điện không đủ, khi xăng không đủ, cả sinh kế của hàng trăm ngàn hộ dân đứng trước nguy cơ tê liệt.

Chưa kể tới các tập đoàn Việt Nam đã ăn sâu bám rễ tại Campuchia trong hàng chục năm qua. Viettel với thương hiệu Metfone, ngân hàng BIDC và BIDV, các doanh nghiệp viễn thông và nông nghiệp Việt Nam… tất cả đều là xương sống thầm lặng giúp Campuchia ổn định hạ tầng và tài chính. Nhiều người dân Campuchia thậm chí không biết rằng mạng di động họ đang dùng là của một tập đoàn Việt Nam. Nhưng chính sự lặng lẽ đó mới là điều quan trọng: Việt Nam không xây casino, không dựng thành phố ma, không biến Campuchia thành sân chơi của tội phạm – mà đầu tư vào những thứ giúp dân thường sống tốt hơn.

So sánh giữa ba “nguồn cứu sinh” của Campuchia thì thấy sự khác biệt rất rõ. Trung Quốc thì cho vay nhiều nhưng mua hàng rất ít, lại ít quan tâm tới sinh kế nông dân Campuchia. Thái Lan thì là đối thủ cạnh tranh trực tiếp, không dễ để dựa dẫm. Chỉ còn Việt Nam – một thị trường lớn, một cửa ngõ thương mại, một đối tác đầu tư – vừa gần, vừa dễ hợp tác, vừa có lợi ích gắn chặt với sự ổn định của Campuchia. Nói gọn hơn: Việt Nam giúp Campuchia không phải vì “tình anh em viễn tưởng” mà vì ổn định khu vực cũng là ổn định chính Việt Nam.

Lịch sử cũng cho ta một bài học: sau khi chế độ diệt chủng sụp đổ, chính Việt Nam đã ở lại Campuchia nhiều năm để xây dựng lại bộ máy hành chính, hỗ trợ kinh tế và huấn luyện lực lượng an ninh. Không có một quốc gia nào khác làm điều đó với mức độ sâu như vậy. Và bản thân nhiều thế hệ lãnh đạo Campuchia – trong đó có Hun Sen – đều hiểu rõ giá trị của sự hỗ trợ ấy, dù có lúc họ cố tỏ ra quên đi.

Tất cả những yếu tố ấy kết lại thành một bức tranh rất rõ ràng: khi Campuchia gặp biến động, Việt Nam là quốc gia duy nhất có thể giúp họ giữ cho nền kinh tế không sụp đổ. Mà đã là phao cứu sinh, thì người đang chìm không thể chê bai màu sắc hay chất liệu nữa. Họ chỉ có hai lựa chọn: nắm lấy hoặc buông tay.

Nhưng câu hỏi lớn hơn là: Campuchia sẽ nắm phao đến đâu? Họ thực sự muốn điều chỉnh chiến lược, hay chỉ muốn tạm thời làm lành để vượt qua khó khăn? Đây chính là điều sẽ quyết định cán cân quan hệ Việt Nam – Campuchia trong nhiều năm tới. Và cũng là lý do chúng ta cần bước sang phần cuối: tương lai năm năm tới sẽ ra sao, và Việt Nam cần chuẩn bị gì trước một Campuchia đang “quay xe” trong thế bị động?

Khi nhìn về năm năm tới, nhiều người đặt câu hỏi: liệu Campuchia đang thật sự muốn điều chỉnh đường lối, hay chỉ đang “quay xe tạm thời” để tránh cú sốc kinh tế trước mắt? Câu trả lời là: cả hai đều có khả năng xảy ra. Quan hệ quốc tế không phải một con đường thẳng, mà giống trò đu dây trong lễ hội: lúc nghiêng sang trái, lúc đổ sang phải, nhưng người chơi thì lúc nào cũng muốn mình đứng vững mà không ngã. Vì vậy, thay vì hỏi Campuchia sẽ chọn bên nào, câu hỏi đúng hơn là: Việt Nam nên chuẩn bị gì để dù Campuchia nghiêng hướng nào, chúng ta vẫn giữ được thế chủ động?

Kịch bản đầu tiên là Campuchia thật sự muốn điều chỉnh. Họ nhận ra Trung Quốc không phải chiếc ô che được mọi cơn mưa, và sự thịnh vượng của họ phụ thuộc nhiều hơn vào các mối quan hệ gần gũi, thực chất. Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam vừa có cơ hội mở rộng hợp tác kinh tế, vừa có điều kiện củng cố an ninh khu vực Tây Nam. Nhưng cơ hội luôn đi cùng trách nhiệm: Việt Nam cần đảm bảo rằng sự hỗ trợ của mình không bị hiểu lầm thành “gánh thay”. Hỗ trợ có điều kiện, hợp tác có nguyên tắc – đó mới là cách giúp cả hai nước phát triển bền vững.

Kịch bản thứ hai là Campuchia tiếp tục đu dây. Họ vừa muốn hưởng lợi từ Việt Nam, vừa muốn lấy lòng Trung Quốc, vừa muốn giữ khoảng cách với phương Tây. Lịch sử Đông Nam Á cho thấy kiểu đu dây này tồn tại lâu lắm, có khi nửa thế kỷ. Nhưng bài học của nhiều nước cũng chỉ ra rằng: đu dây mãi mà không có chiến lược rõ ràng, sớm muộn gì cũng mỏi tay. Trong trường hợp Campuchia vẫn lắc lư giữa các bên, Việt Nam cần ba điều: củng cố năng lực kinh tế, tăng tốc hiện đại hóa quốc phòng, và xây dựng vùng đệm chiến lược ở cả biên giới lẫn vùng biển phía Tây Nam.

Kịch bản thứ ba – cũng là kịch bản mà Việt Nam cần phòng bị nhất – là Campuchia tiếp tục gắn chặt với Trung Quốc, để cảng Ream và kênh đào Phù Nam trở thành khu vực có sự hiện diện quân sự. Không ai mong muốn điều này, nhưng lịch sử đã nhiều lần dạy ta rằng hy vọng là một chuyện, còn chuẩn bị là chuyện khác. Những năm bảy mươi, chỉ vì thiếu chuẩn bị chiến lược mà cả khu vực đã rơi vào xoáy chiến tranh, và Việt Nam phải trả giá rất đắt. Vì vậy, dù kịch bản xấu chưa chắc xảy ra, việc chuẩn bị cho nó là điều bắt buộc.

Dù Campuchia chọn hướng nào, một nguyên tắc vẫn không thay đổi: nếu Việt Nam mạnh, hàng xóm sẽ buộc phải tôn trọng. Mạnh ở đây không chỉ là quân sự, mà là mạnh về kinh tế, mạnh về công nghệ, mạnh về vị thế trong khu vực. Khi Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, trở thành đối tác không thể thiếu của các cường quốc, thì không một quốc gia láng giềng nào dám coi thường lợi ích của Việt Nam. Đó là cách để giữ hòa bình: không phải bằng lời hứa, mà bằng sức mạnh vị thế.

Và cuối cùng, bài học lớn nhất từ câu chuyện Campuchia chính là: trong thế giới đầy biến động này, Việt Nam không cần phải to tiếng. Chỉ cần tiếp tục đi đúng hướng, tiếp tục mạnh lên mỗi năm, thì tự khắc người ta sẽ phải quay lại gõ cửa. Hun Sen chỉ là ví dụ mới nhất của quy luật ấy.

Nếu bạn muốn hiểu rõ hơn những chuyển động của khu vực, muốn giải mã những chuyện tưởng chừng xa xôi nhưng lại tác động trực tiếp tới túi tiền, sự nghiệp và tương lai của người Việt, thì hãy tiếp tục đồng hành cùng kênh Nghĩa Economic. Và nếu bạn muốn ủng hộ tôi để có thêm nhiều nội dung phân tích sâu, độc lập, không chạy theo trào lưu, thì đừng ngần ngại tham gia hội viên. Sức mạnh của kênh này không chỉ đến từ kiến thức, mà còn từ chính cộng đồng của chúng ta — những người muốn nhìn thế giới như nó thật sự là.

Hẹn gặp bạn trong những video tiếp theo.

(hình ảnh do AI tạo)

Henry Quang Vu: Thằng nghèo hàng xóm đang cầm dao kề cổ châu Âu

Thằng nghèo hàng xóm đang cầm dao kề cổ châu Âu

Trong lúc châu Âu vẫn còn đang tự ru mình bằng ảo tưởng “đối thoại chiến lược”, “hợp tác kinh tế”, và “không khiêu khích”, thì Alexander Dugin, bộ não đen tối của Kremlin, đã công khai reo mừng: Nga sẵn sàng đánh nhau thêm 20 năm nữa, “chiến tranh sẽ kinh hoàng, hàng triệu người chết”, và ông ta “ghen tị” với những kẻ được chết vì “Tổ quốc”. Đó không phải lời của một triết gia điên rồ ngồi trong tháp ngà. Đó là lời tuyên bố chiến tranh dài hạn từ chính lò luyện tư tưởng của Điện Kremlin.

Nước Nga hiện tại không còn là một quốc gia bình thường. Nó đã biến thành một đế quốc đang hấp hối, nghèo đói, lạc hậu, nhưng lại nuôi tham vọng đế quốc điên cuồng. Một đất nước mà GDP còn thua cả bang New York hay Texas, và chưa bằng nửa bang California của Mỹ, mà kho vũ khí hạt nhân là thứ duy nhất còn khiến thế giới phải dè chừng, giờ đang cầm con dao ấy dí vào cổ hàng xóm để đòi đất, đòi biển, đòi cả lịch sử.

Và châu Âu, thay vì cầm súng, lại vẫn đang cầm bó hoa.

Chúng ta vẫn mua khí đốt Nga, vẫn để Nord Stream 2 treo lơ lửng như một sợi dây thòng lọng đẹp đẽ, vẫn duy trì hàng ngàn công ty con của Gazprom trên đất Đức, vẫn để các chính trị gia về hưu ngồi vào hội đồng quản trị Rosneft với lương hàng triệu euro. Chúng ta sợ “khiêu khích” Putin, sợ làm tổn thương “người bạn Nga”, sợ mất nguồn năng lượng rẻ, sợ phải trả giá cao hơn cho tự do.

Kết quả? Thằng nghèo hàng xóm đã đạp đổ cánh cửa Ukraine, cướp nhà, giết người, hiếp dâm, tra tấn, và giờ đang rình rập Ba Lan, các nước Baltic, Moldova, và cả Phần Lan với Thụy Điển vừa mới gia nhập NATO. Hắn không cần lý do. Hắn chỉ cần thấy châu Âu còn đang quỳ.

Lịch sử đã dạy chúng ta một bài học máu: kẻ xâm lược không bao giờ dừng lại chỉ vì bạn nhường nhịn. Hitler không dừng lại ở Sudetenland. Putin cũng sẽ không dừng lại ở Donbass hay Crimea. Hôm nay là Ukraine, ngày mai sẽ là Vilnius, Riga, Tallinn, rồi Warsaw, rồi có thể cả Berlin. Khi đó, chúng ta sẽ lại ngạc nhiên thốt lên: “Sao hắn dám?”

Vì chúng ta đã dám nhượng bộ, dám nhát gan, dám tiếp tục nịnh bợ kẻ cướp để hy vọng hắn tha cho mình trước.

Châu Âu ơi, tỉnh dậy đi!

Hãy nhìn vào đôi mắt của những đứa trẻ Ukraine đang run rẩy trong hầm trú ẩn ở Kharkiv. Hãy nhìn vào những ngôi mộ mới đào ở Bucha. Đó là giá của sự nhu nhược, của trò chơi “cân bằng lợi ích” với một tên sát nhân.

Chỉ có một cách duy nhất để ngăn thằng nghèo hàng xóm cầm dao: phải mạnh hơn hắn, phải đoàn kết hơn hắn, và phải sẵn sàng đánh trả ngay từ phát súng đầu tiên.

Hãy cắt hết khí đốt Nga, dù mùa đông có lạnh đến đâu.  

Hãy gửi xe tăng Leopard, máy bay F-16, tên lửa ATACMS cho Ukraine ngay lập tức, không cần thêm một cuộc họp nào nữa.  

Hãy tăng ngân sách quốc phòng lên 3%, 4%, 5% GDP, không phải để “giữ hòa bình” mà để chuẩn bị chiến tranh, vì chiến tranh đã ở ngay cửa.

Và quan trọng nhất: hãy thôi ảo tưởng rằng có thể “sống chung hòa bình” với một đế quốc đang thèm khát lãnh thổ và máu của chúng ta.

Putin và Dugin đã nói rõ: họ muốn đánh nhau 20 năm nữa.  

Vậy thì chúng ta phải khiến 20 năm đó trở thành cơn ác mộng của họ, chứ không phải của chúng ta.

Nếu hôm nay châu Âu không dám đứng lên bảo vệ Ukraine, thì ngày mai sẽ không còn ai đứng lên bảo vệ châu Âu.

Tỉnh dậy, hoặc chết trong giấc mơ đẹp đẽ về hòa bình với quỷ dữ.  

Lựa chọn là của chúng ta.  

Nhưng thời gian thì không còn nhiều nữa.

Hình Aleksandr Dugin – nhà tư tưởng và tuyên truyền viên trưởng của Putin.

TG Văn Chương: GIỮ LẠI PHẨM GIÁ CHO NGƯỜI KHÁC BẰNG CÁCH NÀO?

GIỮ LẠI PHẨM GIÁ CHO NGƯỜI KHÁC BẰNG CÁCH NÀO?

Tôi nói dối ông chủ tôi mỗi ngày.

Tôi năm nay 72 tuổi. Tôi là một chức sắc trong nhà thờ, đóng thuế đàng hoàng, chưa bao giờ bị phạt nguội lần nào. Nhưng suốt chín năm nay, tôi đang thực hiện một kiểu "lừa đảo" ngay dưới mũi của ban quản lý tiệm đồ cũ "Cơ Hội Thứ Hai" này.

Nếu họ biết được, họ sẽ đuổi việc tôi ngay lập tức, chẳng kịp cho tôi cởi cái tạp dề ra. Nhưng tôi kệ. Bởi vì trong một xã hội cứ thích tước đoạt đi lòng tự trọng của người khác, tôi đã tìm ra cách để trả lại nó cho họ.

Công việc của tôi đơn giản lắm: Phân loại đồ quyên góp. Tôi dán nhãn giá cho quần jeans, mấy cái áo khoác mùa đông nặng trịch, mấy đôi giày bảo hộ còn dùng tốt. 

Hầu hết khách hàng chẳng thèm nhìn tôi. Đối với họ, tôi chỉ là một phần của cảnh vật: Một ông già lụ khụ, mắt đeo kính, tay bị đau khớp, cứ cắm cúi định giá mấy món đồ có mùi băng phiến và mùi ký ức của người lạ.

Nhưng cái việc vô hình này lại có cái lợi của nó. Nó cho phép tôi nhìn thấy hết mọi thứ.

Tôi thấy mấy bà mẹ đơn thân cứ so đi so lại giá đôi giày đi học của con với tiền mua thức ăn. Tôi thấy mấy chú cựu chiến binh cứ nhìn chằm chằm vào bộ vest họ cần để đi phỏng vấn, nhìn vào cái ví tiền rồi lặng lẽ quay lưng đi.

Và tôi nhớ nhất là thằng bé đó.

Lúc đó là giữa tháng Mười Một, ở cái thị trấn rỉ sét, lạnh lẽo của chúng tôi. Gió lùa qua phố sắc như dao cắt. Thằng bé bước vào với cái áo nỉ mỏng dính, đến nỗi nhìn rõ cái áo thun bên trong. Nó chắc chưa tới mười bốn tuổi. Gầy gò, run cầm cập, với cái nhìn vô hồn mà những đứa trẻ hay mang khi chúng bị xã hội bỏ rơi quá nhiều lần.

Nó đi thẳng đến khu áo khoác. Nó tìm thấy một chiếc áo parka xanh hải quân, rất ấm, hàng hiệu, gần như mới. Giá là 25 đô la. Nghe thì bèo, nhưng đối với nó là cả một gia tài.

Tôi lén nhìn. Nó chạm vào ống tay áo, như muốn cảm nhận hơi ấm mà chiếc áo hứa hẹn. Nó nhìn cái nhãn giá. Vai nó xụ xuống khoảng chục phân. Nó không rên rỉ, không than thở. Nó chỉ cẩn thận treo chiếc áo lên lại và đi thẳng ra cửa.

Tim tôi đập thình thịch. Tôi không thể đơn giản là cho không nó. Tôi học được rằng, việc bố thí có thể mang lại vị đắng cho những người đang cố gắng sống sót. Nếu bạn đưa tiền bố thí, họ cảm thấy mình nhỏ bé. Họ cảm thấy mình như một trường hợp cần giúp đỡ xã hội.

Thế là tôi cầm chiếc áo, đi ra quầy tính tiền để chặn nó lại.

- "Ê, nhóc," tôi gọi.

Nó đứng khựng lại, sẵn sàng chạy trốn. 

- "Con không có ăn cắp gì hết!"

- "Tao biết," tôi càu nhàu, đóng vai ông già khó tính. - "Nhưng tao đang có rắc rối. Cái áo này hả? Nó bị lỗi. Cái khóa kéo dưới cùng nó bị kẹt. Mà theo quy định của cửa hàng, đồ bị lỗi thì không thể bán quá ba đô la. Mày có ba đô la không?"

Nó nhìn tôi, bối rối. 

- "Nhãn ghi hai mươi lăm mà."

- "Nhãn ghi sai đấy," tôi nói dối, giật phắt cái nhãn đi. 

- "Tao là người quản lý kho. Tao nói nó ba đô la. Mày lấy không hay để tao quăng nó đi?"

Nó do dự, dò xét gương mặt tôi xem có bẫy gì không. Rồi nó lục túi, lôi ra ba tờ tiền nhăn nhúm.

- "Dạ, có," nó thì thầm. "Con lấy."

Nó mặc chiếc áo vào ngay lập tức. Kéo khóa lên tận cổ — khóa vẫn hoạt động trơn tru, dĩ nhiên rồi — và nó thẳng lưng lên. Nó không còn trông như một thằng bé co ro vì lạnh nữa. Nó trông như một thanh niên vừa mới làm một phi vụ hời. Nó trông có vẻ được che chở.

- "Cảm ơn ông," nó nói.

- "Quy định cửa hàng thôi," tôi lầm bầm, quay lưng đi để nó không thấy mắt tôi hơi ướt.

Mọi chuyện bắt đầu từ đó.

Nhiều năm qua, cái "quy định cửa hàng" đó đã trở thành vũ khí bí mật của tôi.

Khi bà Miller, một góa phụ sống bằng đồng lương hưu ít ỏi, cần một cái máy nướng bánh mì mới nhưng chỉ có 5 đô la trong túi, thì cái máy 20 đô la bỗng nhiên bị dán nhãn là "Dây điện bị hở".

Khi một ông bố trẻ cần đôi giày bảo hộ để bắt đầu công việc xây dựng đầu tiên, tôi tự động "Giảm giá đặc biệt sáng thứ Ba".

Tôi tự nhớ trong đầu. Tôi tự bỏ tiền túi bù vào nếu tiền mặt bị hụt, hoặc tôi khai báo những món đồ đó là "Không bán được/đã tiêu hủy" trong hệ thống. Tôi sợ bị bắt lắm chứ.

Thế rồi một buổi chiều, một người phụ nữ đeo khăn choàng cashmere đã bắt quả tang tôi. Cô ta thấy tôi bán một chiếc xe đẩy em bé gần như mới cho một cô gái trẻ đang sợ hãi với giá 10 đô la.

Khi cô gái đi khỏi, người phụ nữ đó bước đến. Tôi chuẩn bị tinh thần bị mắng té tát hoặc bị dọa gọi quản lý.

Thế nhưng, cô ta lại đặt một tờ 100 đô la gấp gọn lên quầy.

- "Cho mấy cái... sai sót kiểm kê của ông," cô ta nháy mắt.

Và chuyện này bắt đầu lan ra. Một cách kín đáo. Những khách quen bắt đầu hiểu. Họ không bao giờ nói một lời. Họ mua một món đồ lặt vặt giá 5 đô la, đưa tôi tờ hai mươi, rồi nói: "Giữ lại tiền thối cho lần sau... hệ thống gặp trục trặc nhé."

Chúng tôi đã xây dựng nên một nền kinh tế bí mật chỉ dựa trên phẩm giá. Chúng tôi không bố thí; chúng tôi đang cân bằng lại cơ hội.

Thứ Ba tuần trước, tiếng chuông trên cửa kêu leng keng.

Một người đàn ông bước vào. Cao lớn, vai rộng, mặc bộ đồng phục nhân viên cấp cứu chỉnh tề. Anh ta đi đứng tự tin, nhưng không phải để mua sắm.

Anh đi thẳng đến quầy của tôi.

- "Ông là Arthur," anh ta khẳng định.

Tôi chỉnh lại kính. 

- "Đúng là tôi."

Anh ta cười, và đột nhiên, tôi thấy lại hình ảnh cậu bé mười bốn tuổi gầy gò trong chiếc áo nỉ xám mỏng manh ngày nào.

- "Ông bán cho tôi cái áo parka xanh hải quân cách đây mười năm," anh ta nói. - "Ông bảo cái khóa kéo nó bị hỏng."

Tôi cảm thấy má mình nóng ran. 

- "Tôi xử lý nhiều áo khoác lắm, cậu bé."

- "Khóa kéo không hề hỏng đâu, Arthur." 

Anh ta cúi xuống, giọng nghẹn lại vì xúc động. 

- "Tôi biết ông nói dối. Ngay cả lúc đó tôi cũng biết. Nhưng ông đã không bắt tôi phải đi xin xỏ. Ông để tôi được mua nó. Ông để tôi là một khách hàng, chứ không phải một kẻ ăn xin. Tôi bước ra khỏi đây với cảm giác như một người đàn ông."

Anh ta rút ra một phong bì từ túi áo.

- "Giờ tôi là nhân viên cấp cứu. Tôi cứu người. Nhưng tôi không nghĩ tôi đã sống sót qua mùa Đông năm đó nếu không có chiếc áo khoác đó. Hoặc nếu không biết rằng có người thực sự quan tâm đến mình."

Anh ta đặt phong bì lên quầy.

- "Trong đây có 500 đô la," anh ta nói. "Ông dùng nó đi. Tôi biết cái 'quy định cửa hàng' của ông tốn kém lắm."

Tôi run rẩy cố gắng trả lại. 

- "Tôi không thể..."

- "Cái này không phải cho ông," anh ta nói dứt khoát. "Nó dành cho đứa trẻ run rẩy tiếp theo bước vào đây. Hãy đảm bảo rằng khóa kéo của nó cũng bị hỏng, nhé."

Rồi anh ta quay lưng bước đi, đầu ngẩng cao, hòa vào ánh nắng mùa Thu.

Tôi đã 72 tuổi. Lưng tôi đau, chân tôi sưng vù sau một ngày dài. Nhưng tôi có công việc tuyệt vời nhất trên đời.

Chúng ta đang sống trong một đất nước nói rằng giá trị của bạn phụ thuộc vào số tiền trong tài khoản. Người ta bảo nhau phải tự lực cánh sinh, ngay cả khi họ không có gì.

Nhưng tôi đã học được một điều trong cái cửa hàng bụi bặm cũ kỹ này: Phẩm giá quan trọng hơn việc bố thí.

Đôi khi, giúp đỡ một người không chỉ là cho họ thứ họ cần. Mà là cách bạn trao nó cho họ.

Nếu bạn có thể giúp đỡ ai đó mà vẫn giữ được lòng tự trọng của họ — nếu bạn có thể giúp họ mà không làm họ cảm thấy nhỏ bé — bạn không chỉ nuôi dưỡng thân thể họ, bạn còn đang cứu rỗi cả tâm hồn họ nữa.

Vì vậy, tôi sẽ tiếp tục nói dối. Tôi sẽ tiếp tục lách luật. Tôi sẽ tiếp tục bịa ra những quy định không hề tồn tại.

Bởi vì cái mác giá chẳng có ý nghĩa gì. Điều quan trọng là người mặc nó.

TG Văn Chương

Maica: SAU VỤ HỎA HOẠN: TƯƠNG LAI NÀO CHO HONG KONG, BÀI HỌC NÀO CHO XÂY DỰNG NHÀ CAO TẦNG?

SAU VỤ HỎA HOẠN: TƯƠNG LAI NÀO CHO HONG KONG, BÀI HỌC NÀO CHO XÂY DỰNG NHÀ CAO TẦNG?

Tác giả Maica

Vụ hỏa hoạn gần đây tại Hong Kong cho thấy một nghịch lý đáng chú ý của quá trình đô thị hóa hiện đại: ngay cả những đô thị có hạ tầng tiên tiến vẫn tồn tại khoảng trống an toàn đáng kể. Trong bối cảnh Hong Kong sở hữu mật độ nhà cao tầng hàng đầu thế giới, sự cố này không chỉ đơn thuần là tai nạn mà là dấu hiệu cho thấy các tiêu chuẩn an toàn kiến trúc cần được nhìn nhận lại.

NHỮNG ĐIỂM YẾU HỆ THỐNG ĐƯỢC PHƠI BÀY

Sự cố cho thấy ba vấn đề nổi bật:

1. Hạn chế của hệ thống thoát hiểm và chống cháy tại các tòa nhà cũ hoặc được cải tạo không đồng bộ.

2. Mật độ cư trú cao làm giảm hiệu quả sơ tán và tăng nguy cơ lan truyền sự cố.

3. Thiếu giám sát thường xuyên đối với vật liệu, thiết bị và công tác bảo trì an toàn.

HÀM Ý ĐỐI VỚI CHÍNH SÁCH ĐÔ THỊ

Từ vụ việc, có thể rút ra một số định hướng quan trọng:

- Cập nhật và chuẩn hóa quy chuẩn PCCC theo hướng bắt buộc đánh giá rủi ro định kỳ cho toàn bộ nhà cao tầng, đặc biệt là công trình cũ.

- Nâng cao năng lực quản lý tòa nhà, chuyển từ mô hình vận hành thụ động sang mô hình quản trị rủi ro chủ động.

- Tăng cường truyền thông kỹ năng thoát hiểm, coi đây là hoạt động thường niên chứ không phải hình thức.

- Ứng dụng công nghệ (cảm biến khói đa tầng, AI phát hiện nhiệt bất thường) để hỗ trợ giám sát liên tục.

KẾT LUẬN

Vụ hỏa hoạn ở Hong Kong là một chỉ báo quan trọng cho thấy mô hình phát triển thẳng đứng của các đô thị châu Á cần được rà soát nghiêm túc. An toàn công trình không phải là chi phí phụ mà là thành tố cốt lõi của phát triển bền vững. Khi bài học được nhìn nhận một cách khoa học và thực thi bằng chính sách nhất quán, những thảm họa tương tự mới có thể được ngăn chặn hiệu quả.

Thuỷ điện xả lũ

Anh Đỗ Cao Bảo có bài bênh thiết kế ở các thuỷ điện chỗ xả nó chống xói, triệt tiêu năng lượng nên nước từ thủy điện xả cũng hiền hòa như nước lũ bình thường như khi chảy tự nhiên. 

Bị kỹ sư Lê Công Thành phản biện, Cao Bảo cãi bướng nhưng không lại, nói bừa rằng Thành không nắm khái niệm 😆 (cập nhật: bài không bị xóa, link để ở còm).  

Bạn Nam Qc Nguyen đã sao lại tranh luận giữa Lê Công Thành và Đỗ Cao Bảo: 

Lê Công Thành

Góc nhìn kỹ thuật của anh rất thú vị, nhưng có lẽ anh đang nhầm lẫn mục đích của “tiêu năng”. Kỹ thuật này chủ yếu để triệt tiêu lực phá hoại cục bộ nhằm bảo vệ chân đập, chứ không xóa bỏ được thế năng khổng lồ mà con đập đang tích trữ, bản chất toàn bộ hồ chứa vẫn là công cụ tích năng. Khi xả lũ, áp lực từ cột nước cao vẫn tạo ra gia tốc dòng chảy cực lớn đổ về hạ du, khiến nước dâng nhanh đột ngột. Đáng sợ nhất là kịch bản “lũ chồng lũ”: khi đập buộc phải xả để cứu công trình đúng lúc hạ du đang mưa lớn, lượng nước nhân tạo cộng hưởng với nước tự nhiên sẽ tạo ra sức tàn phá vượt xa lũ bình thường. Tiêu năng giúp cái đập đứng vững, nhưng không làm cho dòng lũ trở nên vô hại với người dân. Hồ chứa nếu được thiết kế để điều tiết nước thì nó sẽ chống lũ rất mạnh, nhưng nếu được thiết kế để tối ưu cho sản xuất điện thì nó vào các thời điểm khắc nghiệt có thể góp phần tạo sóng lũ mạnh hơn.

12 giờ

Lê Công Thành

Em là kĩ sư tin học trường ĐH Thuỷ Lợi & là admin nhiều năm của Hội Đập lớn Việt Nam, xin phép phản biện anh.

12 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Không đúng. Tiêu năng có cả chức năng biến dòng nước xiết thành dòng nước êm và gần êm.

Thành nên bỏ công lên Thuỷ điện Hoà Bình (có 55 km thôi) quan sát nước xả rồi quan sát dòng sông cách đó một đoạn thì biết.

12 giờ

Lê Công Thành

CaoBao Do Êm đối với thân đập thôi anh, thời sinh viên em đi thực tập ở Thuỷ điện Hoà Bình nhiều lần. Ta không thể cực đoan quy trách nhiệm hoàn toàn cho các đập thuỷ điện nhưng cũng không thể cực đoan chối bỏ tác động cộng hưởng lũ của chúng, nếu ta hiểu rõ rằng ta điều tiết còn chưa khéo, chưa đồng bộ với thiên nhiên.

12 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Tiêu năng: “chức năng tiêu tán năng lượng là làm cho dòng nước chảy xuôi dòng mượt mà hơn bằng cách giảm vận tốc và lực mạnh của nó. Bằng cách tiêu tán động năng của nước có vận tốc cao, các cấu trúc này ngăn chặn xói mòn và rửa trôi phá hoại ở các khu vực hạ lưu, đảm bảo dòng chảy ít dữ dội hơn và dễ kiểm soát hơn.”.

Thành nên tìm hiểu kỹ hơn.

12 giờ

Ngoc Chi Le

Lê Công Thành kỹ sư đọc thêm đi 😆

12 giờ

Lê Công Thành

CaoBao Do “Dòng chảy mượt hơn” ở đây là để nước không đào hố phá móng đập, chứ không có nghĩa là dòng lũ sẽ trở nên hiền hòa. Bản chất đập thủy điện là một khối tích năng khổng lồ, đố ai tiêu nổi năng lượng đó dễ dàng vì định luật bảo toàn năng lượng; khi xả lũ, dù động năng tại họng xả được tiêu tán bớt, nhưng khối lượng nước và gia tốc dòng chảy tổng thể đổ về hạ lưu vẫn cực lớn. Sự “dễ kiểm soát” mà anh nhắc đến chỉ tồn tại ngay tại cửa xả, còn khi khối nước nhân tạo này cộng hưởng với mưa lớn (lũ chồng lũ), nó vẫn khiến mực nước dâng nhanh đột ngột, vượt xa quy luật lũ tự nhiên.

12 giờ

Lê Công Thành

Ngoc Chi Le ra khỏi tháp ngà đi👍

12 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Dòng chảy mượt hơn ở hạ lưu chứ không phải dòng chảy ở chân đập nhé.

Thành nên chịu khó nghiên cứu thêm hơn là dựa vào kiến thức kỹ sư tin học Thuỷ lợi.

12 giờ

Lê Công Thành

CaoBao Do Hạ lưu địa hình rất phức tạp, có nhiều va đập, uốn khúc, mượt hơn chỉ là tưởng tượng trong lí thuyết thôi, nhất là trong điều kiện mưa lũ lớn. Cái mượt nhất mà người ta chủ động được là ở gần thân đập.

12 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

“Chuyển dòng chảy từ trạng thái xiết nguy hiểm sang trạng thái êm (hoặc gần êm) trước khi nhập vào dòng sông hạ lưu.”.

Êm trước khi vào dòng sông hạ lưu nhé.

12 giờ

Lê Công Thành

CaoBao Do anh tìm hiểu thêm về sóng lũ ạ. dữ dội và dịu êm, ồn ào và lặng lẽ.

11 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Cứ tập trung vài tiêu năng của thuỷ điện thôi

11 giờ

Lê Công Thành

CaoBao Do thế thì anh tìm hiểu thêm về định luật bảo toàn năng lượng hihi. “tiêu năng” là một cụm từ mang tính marketing nhiều đó ạ.

11 giờ

Ngoc Chi Le

Lê Công Thành mình làm ứng dụng chưa chắc đã ít hơn Thành đâu

11 giờ

Lê Công Thành

Ngoc Chi Le vậy à keke, ai cũng được như giáo sư thì nước ta quả thật không còn sợ Thủy Tinh

11 giờ

Đã chỉnh sửa

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Mình có tham vấn chuyên gia thuỷ điện lâu năm trong nghề được đào tạo ở nước ngoài nhé. Chuyên gia nói mình viết đúng.

10 giờ

Lê Công Thành

CaoBao Do anh mời chuyên gia vào trao đổi đi ạ, em nghĩ sẽ có ích cho cộng đồng

10 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Có thể Thành lầm lẫn ở điểm tiêu năng là về không (nước êm đềm). Tiêu năng nó chỉ làm hết cái tích năng trên đập cao thôi.

10 giờ

Lê Công Thành

CaoBao Do Nói tiêu năng “làm hết tích năng” là chưa đúng cơ bản về vật lí anh ạ. Nếu triệt tiêu hết năng lượng từ độ cao, dòng nước sẽ phải đứng yên tại chỗ.

Tiêu năng chỉ chuyển hóa một phần động năng thành nhiệt và sự xáo trộn để bảo vệ bê tông, biến dòng nước có sức phá nát bê tông thành dòng chảy mềm mại hơn. Nhưng dòng nước thoát ra vẫn mang gia tốc dư, quán tính và khối lượng rất lớn, lại được gia tốc bởi độ dốc tự nhiên của địa hình. Khi khối lượng nước khổng lồ này lao về hạ du và gặp mưa lớn (lũ chồng lũ), nó vẫn góp phần tạo ra sức tàn phá và tốc độ dâng nước mà dòng sông tự nhiên không thể tải nổi, cái này chả liên quan gì đến tiêu năng của thuỷ điện. Lụt càng êm vào ban đêm càng khiến nhiều người bị tổn hại.👍

10 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Không thể đến mức đứng yên tại chỗ được. Đứng yên tại chỗ là về không rồi.

10 giờ

Đã chỉnh sửa

Lê Công Thành

CaoBao Do Dĩ nhiên là không đứng yên rồi anh. Và chính vì nó vẫn chuyển động với khối lượng (m) khổng lồ nên động lượng (p=mv) của nó vẫn cực lớn. Anh đang quá tập trung vào việc giảm vận tốc (v) mà quên đi cái khối lượng nước hàng triệu tấn đang lao đi, được địa hình gia tốc liên tục. Đó mới là thứ đè bẹp hạ du, và đó là thứ mà tiêu năng hoàn toàn bất lực.

9 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Khối lượng nước hàng triệu tấn mà Thành nói là nó vẫn là lượng nước ở thượng lưu hồ thôi, không có hồ và đập thuỷ điện thì nó vẫn chảy xuống hạ du hết. Nghĩa là độ chảy xiết của nước không tăng thêm do đập xả lũ dù nhìn dòng nước ở cửa xả lũ rất mạnh.

9 giờ

Lê Công Thành

CaoBao Do Anh nói đúng về việc tổng lượng nước không đổi, nhưng anh bỏ quên mất biến số quan trọng là “thời gian”.

Lũ tự nhiên trải dài trong nhiều ngày, nước dâng lên từ từ. Còn xả lũ nhân tạo là dồn một khối lượng nước khổng lồ vào một khoảng thời gian rất ngắn (nhiều người còn tố là vào ban đêm). Sự nén thời gian này tạo ra xung lực và lưu lượng đột biến cao hơn hẳn tự nhiên. Giống như việc bị mưa ướt trong 1 giờ và bị dội nguyên một xô nước vào người trong 1 giây - cùng lượng nước, nhưng sức tác động hoàn toàn khác nhau. [ Chuẩn👍]

8 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Đến Thành mà cũng nghĩ như thế thì chịu rồi, không thể tranh luận với Thành được. Tổng dung lượng xả luôn luôn nhỏ hơn tổng dung lượng nước về hồ, làm sao mà tăng lượng nước dồn trong một thời gian ngắn được.  [ Mặt dày thật 😎]

8 giờ

Đã chỉnh sửa

Lê Công Thành

CaoBao Do Vì con người không thể phối hợp nhịp nhàng và ứng phó trơn tru với tự nhiên đó anh. Đây cũng là lỗ hổng lớn em thấy trong lập luận của anh, ngầm cho rằng việc xả lũ là trơn mượt so với biến động thời tiết.

Tư duy của anh giống như nói: “Tôi kiếm được 10 triệu, tôi tiêu 10 triệu, nên tôi không bao giờ tiêu hoang”.

Anh kiếm 10 triệu trong 30 ngày (tích nước), nhưng anh tiêu sạch 10 triệu đó chỉ trong 1 giờ (xả lũ). Tổng lượng vẫn bằng nhau, nhưng “cú sốc” chi tiêu là khác hẳn. Thủy điện cũng vậy: nó có thể gom nước mưa của nhiều ngày và trút bỏ trong vài giờ do dự báo và điều tiết không ăn khớp với thực tế. Cái giết chết hạ du là sự tập trung cường độ đó, chứ không phải tổng dung lượng.👍

8 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Thành định kiến rằng là có thời điểm tổng lưu lượng xả lũ lớn hơn tổng lưu lượng nước về hồ. Nhưng cả nguyên lý cũng như trên thực tế không thể có và chưa có khi nào ở bất cứ thuỷ điện nào có tổng lượng xả lũ lớn hơn tổng lượng nước về hồ.👎

Thành thử chỉ ra một trường hợp cụ thể nào vi phạm nguyên tắc ấy

7 giờ

Đã chỉnh sửa

Lê Công Thành

CaoBao Do Anh đang tráo đổi khái niệm giữa Tổng lượng nước (m3) và Lưu lượng xả (m3/s). Về nguyên lý: Bất cứ khi nào thủy điện cần hạ thấp mực nước hồ (để đón lũ hoặc sợ vỡ đập), thì bắt buộc Lưu lượng Xả phải lớn hơn Lưu lượng Về. Nếu Xả = Về thì mực nước hồ đứng yên, làm sao hạ thấp được?👍

Về thực tế: Vụ thủy điện Hố Hô (2016) là minh chứng điển hình. Khi lũ về nhanh, đập bị uy hiếp, họ đã mở hết cửa xả khiến lưu lượng xả (1.843 m3/s) lớn hơn lưu lượng về (1.700 m3/s) để cứu đập. Chính phần chênh lệch này cộng với tốc độ xả gấp gáp đã gây ngập lụt thảm khốc cho hạ du.

https://tuoitre.vn/thuy-dien-ho-ho-phai-chiu-trach-nhiem-1189360.htm

7 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Đây là qui định về vận hành xả lũ: Q xả + Q chạy máy phát điện luôn nhỏ hơn Q nước thượng lưu về. Nguyên tâc này luôn được giám sát và thực thi và được đưa vào các văn bản pháp qui (tất nhiên nguyên tắc này không áp dụng cho xả nước tưới tiêu và xả nước đón lũ trước cơn mưa lớn).😆

Nếu Thành không công nhận điều này thì tranh luận là vô nghĩa.

Có thể là hình ảnh về bản đồ và văn bản cho biết 'THƯỢNG NGUỒN Q chạy máy + ဂု xả xả tràn <Q Q về xảtrà xả tràn Dung tích phòng lũ ĐẬP THỦY ĐIỆN HẠ HẠDU DU chạy chạymáy máy NGUYÊN TẮC VẬN HÀNH HỒ CHỨA THỦY ĐIỆN ĐỂ CẮT, GIẢM LŨ'

6 giờ

Đã chỉnh sửa

Lê Công Thành

CaoBao Do Anh đã thừa nhận: "nguyên tắc này không áp dụng cho xả nước đón lũ". Vậy khi lũ về đột ngột, thủy điện buộc phải xả gấp để đón lũ, để chống lũ thì lúc đó Q_xả có lớn hơn Q_về không? Chắc chắn là có, vì phải xả bớt nước trong hồ đi thì mực nước mới hạ xuống được.👍

Và chính cái khoảnh khắc "ngoại lệ" đó lại là lúc gây ra ngập lụt kinh hoàng nhất cho hạ du (tạo ra sóng lũ cộng hưởng, làm lũ chồng lũ). Anh dùng quy trình vận hành bình thường để nói cho tình huống khẩn cấp là không hợp lý rồi ạ.👍

5 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Rất tiếc rằng nhiều khái niệm cơ bản của Thuỷ điện Thành chưa sẵn sàng.

Xả nước đón lũ là xả trước cơn mưa lớn, tức thời điểm nước dưới hạ lưu chưa ngập nhé.

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Rất tiếc rằng nhiều khái niệm cơ bản của Thuỷ điện Thành chưa sẵn sàng.

Xả nước đón lũ là xả trước cơn mưa lớn, tức thời điểm nước dưới hạ lưu chưa ngập nhé.

5 giờ

Đã chỉnh sửa

Lê Công Thành

CaoBao Do Em thấy anh đang lý tưởng hóa quy trình trong phòng thí nghiệm, mưa chỉ rơi ở thượng nguồn và dự báo chuẩn xác tuyệt đối, nhưng thiên nhiên tàn khốc hơn thế nhiều với những cơn mưa diện rộng trút xuống cả thượng và hạ nguồn cùng lúc. Khi hồ đã đầy, lâm vào tình trạng nguy cấp đúng lúc hạ du đang ngập trắng, thủy điện buộc phải chọn "xả lũ" để cứu đập thay vì giữ nước theo quy trình đón lũ đã vỡ trận trên giấy. Đó chính là thời khắc sinh tử tạo nên "lũ bồi nhân tạo" - khi dòng nước nhân tạo giáng thêm cú đấm bồi vào hạ du đang kiệt quệ, điều mà lý thuyết anh nói không thể nào biện bạch được.👍

5 giờ

Tác giả

CaoBao Do

Lê Công Thành

Cứ tranh luận một lúc lại thấy một khái niệm cơ bản của Thuỷ điện Thành chưa sẵn sàng, thế nên tranh luận với Thành chẳng có tác dụng gì.

Thôi mình dừng tranh luận ở đây.

5 giờ

Lê Công Thành

CaoBao Do Haha vâng. Anh đi vào công kích cá nhân rồi, em nghĩ cũng nên dừng.

#xalu #thuydien 

[Còn một screenshot nữa trong còm] 

__

VÌ SAO NGA KHÔNG KỊP THỜI DỪNG LẠI KHI LÚN SÂU VÀO VŨNG LẦY XUNG ĐỘT UKRAINE

 VÌ SAO NGA KHÔNG KỊP THỜI DỪNG LẠI KHI LÚN SÂU VÀO VŨNG LẦY XUNG ĐỘT UKRAINE?

静夜史言 (Tĩnh Dạ Sử Ngôn)

Nga hiện nay đang lâm vào tình trạng khó xử nhất là: Rõ ràng không thấy hy vọng chiến thắng, nhưng lại cứ phải kiên quyết bám trụ.

Người viết bài này luôn cho rằng, đối với một cường quốc như Nga, chiến tranh chớp nhoáng, thắng nhanh mới là lựa chọn tối ưu. Bởi vì, ngoài việc phải đối phó với sự khiêu khích điên cuồng từ các kẻ thù xung quanh, cường quốc đó còn phải chống lại sự bao vây, ngăn chặn có tính toán của các cường quốc khác. Trong bối cảnh phải ứng phó với nhiều cuộc khủng hoảng, điều tối kỵ nhất đối với một cường quốc là bị một cuộc khủng hoảng cụ thể nào đó níu chân.

Vì vậy, khi Nga lún sâu vào vũng lầy xung đột Ukraine và biến thành một cuộc chiến tiêu hao khốc liệt với Ukraine, thất bại của họ đã được định trước. Và khi Mỹ cùng các nước NATO tranh nhau viện trợ cho Ukraine, cơ hội chiến thắng của Nga càng trở nên mong manh. Trong tình thế này, kịp thời ngăn chặn thiệt hại là lựa chọn tốt nhất. Tuy nhiên, Nga lại chọn kiên trì đến cùng, thậm chí biết rằng tiếp tục sẽ thua thảm hơn nhưng vẫn không thay đổi quyết tâm. Theo tôi, Nga lựa chọn như vậy chủ yếu vì những lý do sau:

1. GENE ĐẾ QUỐC CỦA THÓI QUEN CHIẾM ĐẤT: ĐẤT ĐAI LÀ BẢN NĂNG SINH TỒN NGUYÊN THỦY

Là một quốc gia có thói thôn tính đất đai,[1] xưa nay Nga luôn có tình yêu sâu đậm đối với lãnh thổ của các quốc gia khác, đây cũng là động lực ban đầu thúc đẩy Nga mở rộng bờ cõi.

Từ Công quốc Moskva đến Đế quốc Sa hoàng, bản đồ lãnh thổ của Nga trong 400 năm đã tăng mạnh hơn 400 lần, trở thành một đế quốc rộng lớn trải dài ba châu lục Á, Âu và Mỹ. Nữ hoàng Nga Catherine đệ nhị[2] có câu nói nổi tiếng: “Tôi tay trắng đến nước Nga, giờ đây tôi sẽ mang lại của hồi môn cho nước Nga: đó là Crimea và Ba Lan“, nói lên sự cuồng nhiệt mang tính tôn giáo của dân tộc này đối với đất đai. Vì vậy, khi năm 2022 Putin ký sắc lệnh công nhận độc lập và sáp nhập 4 tỉnh miền Đông Ukraine vào Nga, các nhà sử học như thấy tái hiện âm hồn của Nicholas I chĩa kiếm vào Balkan năm 1853.[3]

Chúng tôi tin rằng, Điện Kremlin luôn thấm nhuần một sự thật tàn khốc: Sa hoàng để mất lãnh thổ thì chắc chắn sẽ bị cắn trả.[4] Nicholas I chết trong uất hận sau thất bại tại Crimea, con trai ông, Alexander II, cuối cùng đã chết bởi quả bom của nhóm “Ý chí Nhân dân”. Ngày nay, nếu Putin từ bỏ 4 tỉnh miền Đông Ukraine, thì chắc chắn những người theo chủ nghĩa Tân Slav sẽ coi ông là kẻ phản bội, phe tự do càng muốn loại bỏ ông nhanh chóng – có thể nói, rút lui là ngõ cụt nguy hiểm hơn cả tiến lên. Khi tiếng súng nổi loạn của Wagner vang lên ở Rostov, khóe mắt giật giật của Putin trước ống kính đã nói lên tất cả:[5] Một khi cỗ máy chiến tranh đã khởi động, nó chỉ dừng lại khi đã vắt kiệt giọt máu cuối cùng.

2. ĐỊNH MỆNH DÂN TỘC “LẬP QUỐC BẰNG CHIẾN TRANH”: DÙNG LỬA ĐẠN TÔI LUYỆN TÍNH HỢP PHÁP CỦA SỰ THỐNG TRỊ.

So với dân tộc Trung Hoa yêu chuộng hòa bình, Nga là một quốc gia không năm nào không chiến tranh, thậm chí không tháng nào không chiến tranh. Bởi vì chiến tranh đã định hình Nga, thậm chí trở thành một phương thức sinh tồn của Nga. Vì vậy, một khi chiến tranh dừng lại, Nga cũng sẽ như máng dẫn nước Segovia đáng tiếc của Tây Ban Nha nhanh chóng sụp đổ vì không còn tác động thấm ẩm của nước suối nữa.[6]

“Chỉ có trong chiến tranh, nước Nga mới tìm thấy chính mình.” — Tiếng thở dài của nhà văn Nga Dostoevsky xuyên suốt hai thế kỷ. Từ cuộc chiến tranh phương Bắc kéo dài 21 năm của Peter Đại đế chống Thụy Điển đến việc Stalin dùng Chiến tranh Vệ quốc để củng cố chính quyền, chiến tranh không chỉ là công cụ bành trướng, mà còn là lò luyện để tôi rèn tính hợp pháp của quyền cai trị. Sau sự kiện Crimea năm 2014, tỷ lệ ủng hộ Putin tăng vọt từ 60% lên 89% – có thể nói, sức cám dỗ của liều morphine chính trị này mạnh hơn bất kỳ cải cách kinh tế nào.

Kinh tế chiến tranh của Nga càng gây kinh ngạc: khi chi tiêu quân sự năm 2023 tăng vọt lên 8% GDP, khu liên hợp công nghiệp quân sự lại mở rộng, ngược chiều với sự trừng phạt của phương Tây. Công nhân nhà máy xe lửa Ural làm việc 3 ca để sản xuất xe tăng, kỹ sư tên lửa ở Nizhny Novgorod nhận lương tăng gấp đôi – chiến tranh đang nuôi dưỡng một nhóm lợi ích khổng lồ. Giống như khu liên hợp công nghiệp quân sự Mỹ kiếm lợi từ các cuộc xung đột toàn cầu, giới tinh hoa cầm quyền của Nga cũng hiểu rõ điều này: lửa đạn trên chiến trường chính là màn pháo hoa tuyệt vời để chuyển dịch mâu thuẫn trong nước.

3. THẾ LƯỠNG NAN CỦA TRÒ CHƠI CƯỜNG QUỐC: VÁN CỜ NGẦM CHO PHÉP GIỮA MỸ VÀ TRUNG QUỐC

Nhiều người nói Trung Quốc không muốn Nga sụp đổ, bởi theo lý thuyết “môi hở răng lạnh“, chỉ cần Nga đứng vững, Trung Quốc sẽ không phải đối mặt trực tiếp với sự bao vây của NATO. Nhưng nhiều người không chịu thừa nhận rằng, Mỹ, kẻ thù không đội trời chung của Nga, cũng không muốn Nga sụp đổ, ít nhất là không muốn Nga sụp đổ quá nhanh.

Bên ngoài chiến trường Nga-Ukraine, Trung Quốc và Mỹ đang tiến hành một sự cân bằng chiến lược tinh vi. Khi Biden tuyên bố “sẽ không gửi quân đến Ukraine“, số liệu hải quan Trung Quốc cho thấy kim ngạch thương mại Trung-Nga năm 2023 đã vượt 240 tỷ USD – sự ăn ý ngầm của hai cường quốc này thật đáng suy ngẫm.

Theo chúng tôi, Mỹ cần một “Bà ngoại Sói“[7] ở châu Âu: xe tăng Nga ở lại Ukraine thêm một ngày thì nước Đức lại đặt mua thêm 35 chiếc chiến đấu cơ F-35. Chi tiêu quân sự ở sườn phía Đông NATO tăng vọt như tên lửa – chi tiêu quân sự của Ba Lan đạt 4% GDP, lập kỷ lục lịch sử NATO. Có thể nói, mối đe dọa từ Nga khiến châu Âu ôm chặt lấy Mỹ, các tướng lĩnh Lầu Năm Góc mỉm cười lặng lẽ nhìn số đơn đặt hàng vũ khí tăng lên.

Còn Trung Quốc thì có được vùng đệm chiến lược: Trong khi quân đội Nga giao tranh ở Donetsk, thì việc quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc vượt qua “Đường trung tuyến giữa eo biển” ở Đài Loan đã trở thành chuyện thường ngày. 60% lực lượng hải quân Mỹ bị kìm chân ở châu Âu, Trung Quốc đã giành được khoảng thời gian quý báu để trỗi dậy. Có thể nói, đường ống dẫn năng lượng Trung-Nga không chỉ vận chuyển dầu mỏ, mà còn là giao dịch địa chính trị – Trung Quốc dùng mối liên kết thương mại để buộc Nga vào cỗ xe chống Mỹ, nhưng luôn giữ khoảng cách, không vượt qua lằn ranh “đồng minh quân sự“.

4. BUỔI HOÀNG HÔN ĐẪM MÁU CỦA CON BẠC CÙNG ĐƯỜNG: SỰ ĐIÊN CUỒNG CUỐI CÙNG TRƯỚC KHI ĐẾ CHẾ SỤP ĐỔ

Ai cũng biết, các con bạc sẽ không từ bỏ hy vọng cho đến khi chưa thua nhẵn túi.

Có lẽ các nhà hoạch định chính sách Nga đã quên: khi Sa hoàng Nga thất bại ở Crimea năm 1856, các hãn quốc Trung Á đổ xô về Anh Quốc; khi quân đội Liên Xô rút khỏi Afghanistan năm 1989, khói lửa ngay lập tức bùng cháy ở Trung Đông. Có thể nói, lịch sử đang tăng tốc lặp lại: năm 2025, Armenia chuyển hướng sang Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, Kazakhstan đóng cửa căn cứ quân sự Nga, Azerbaijan đốt lại ngọn lửa chiến tranh ở Nagorno-Karabakh và công khai thách thức Nga – Vành đai ảnh hưởng truyền thống của Nga đang sụp đổ với tốc độ khó tin.

Và điều chí mạng hơn là chiến tranh đang làm mục ruỗng nền tảng quốc gia. Mỗi tháng, chiến trường mất đi 5.000 binh sĩ tinh nhuệ, tương đương với việc mất đi số sinh viên tốt nghiệp của hai trường đại học bách khoa; thu nhập từ dầu khí giảm mạnh dẫn đến việc đóng băng lương hưu, các ngôi làng ở Siberia tái hiện cảnh trao đổi hàng hóa.[8] Khi tài nguyên quốc gia bị đổ hết vào lò luyện chiến tranh, hậu quả của việc công nghệ trì trệ đã hiển hiện: năm 2023, 90% máy bay không người lái dân dụng của Nga phụ thuộc vào nhập khẩu từ Trung Quốc, tỷ lệ tự cung cấp chất bán dẫn chưa đến 10%.

Có thể nói, dân tộc từng sinh ra Mendeleev và Gagarin này đang trượt dài xuống vực thẳm của một quốc gia phụ thuộc tài nguyên. Lời tuyên bố hùng hồn của Putin trong lễ duyệt binh ở Quảng trường Đỏ chẳng khác gì sự “Trợ giúp của Trời” đối với nước Nhật triều đại Showa trước khi xảy ra vụ Trân Châu Cảng – con bạc trước khi thua hết đồng tiền cuối cùng vẫn mãi mãi tin rằng mình có thể lật ngược canh bạc.

Ngày nay, trong hành lang Cung điện Mùa đông ở St. Petersburg, vẫn treo những bức tranh sơn dầu khổng lồ mô tả cuộc phản công của quân Nga vào Paris năm 1812. Các Sa hoàng qua các thời kỳ đều coi chiến tranh là phép màu biến đá thành vàng, nhưng lại cố tình quên đi sự hủy diệt của Hạm đội Biển Đen sau Chiến tranh Crimea, và thất bại thảm hại ở eo biển Tsushima [còn gọi là eo biển Đối Mã] trong Chiến tranh Nga-Nhật (1904-1905). Theo tôi, nước Nga ngày nay giống như một con bạc thua đỏ mắt, đang đẩy kho vũ khí hạt nhân lên bàn cờ như quân bài cuối cùng, mà không hề hay biết quy tắc sòng bạc đã thay đổi – trong ván cờ thế kỷ 21, giá trị của đất đai và hỏa lực đang bị thay thế bằng chip và thuật toán.

Nga biết rõ rằng khi xe tăng T-90 của họ rỉ sét trên đồng ruộng Ukraine thì các vệ tinh Starlink của Elon Musk đang dệt mạng lưới trên trời; khi lính nghĩa vụ Nga gặm khẩu phần ăn hết đát trong chiến hào thì các kỹ sư Thung lũng Silicon đang điều chỉnh máy tính lượng tử. Kết cục của cuộc chiến thế kỷ 21 phát động bằng tư duy thế kỷ 19 đã được định trước: thời gian không phải là bạn của Nga, mỗi ngày trì hoãn là một chiếc đinh nữa được đóng vào quan tài đế chế.

Vì vậy, khi nhìn lại sự suy tàn của Đế chế La Mã, các nhà sử học thường kinh ngạc trước sự cố chấp “Biết không thể làm được nhưng vẫn làm“. Lựa chọn của Điện Kremlin ngày nay chẳng qua là một khúc bi ca khác của buổi hoàng hôn đế quốc. Khi chuyến tàu bọc thép cuối cùng lao về phía tiền tuyến Ukraine, lời răn của nhà văn Chekhov vang lên trong gió: “Nếu trong câu chuyện có xuất hiện một khẩu súng treo trên tường thì khẩu súng đó nhất định sẽ được bắn ở hồi ba” – chỉ có điều là lần này họng súng đang chĩa vào trán của chính nước Nga.

CHÚ THÍCH

[1] Nguyên văn 噬土成性.

[2] Tiếng Nga: Екатерина II Великая; tiếng Anh: Catherine the Great, tức Catherine Đại đế, người Đức, 1729-1796, trị vì nước Nga 34 năm, đã mở mang bờ cõi Nga về phía Tây: – Chiếm và sáp nhập lãnh thổ Ba Lan bằng một quá trình kéo dài, gọi là Ba lần Phân chia Ba Lan (Partitions of Poland), thực hiện với sự hợp tác của hai cường quốc láng giềng là Vương quốc Phổ (Prussia) và chế độ Quân chủ Habsburg của Áo. – Bằng chiến tranh với Đế chế Ottoman và các thỏa thuận ngoại giao, năm 1783 chính thức sáp nhập Crimea vào Nga.

[3] Tiếng Nga: Никола́й I Па́влович, Hoàng đế Nga, Tại vị 30 năm 1825-1855. Hiếu chiến, muốn chiếm bán đảo Balkan, là một bên trong cuộc Chiến tranh Crimea 1853-1856, đánh nhau với Liên quân 3 nước Thổ-Anh-Pháp; kết quả Nga đại bại, thương vong 522 nghìn lính, phải ký Hòa ước Paris, để mất quyền lập hạm đội Biển Đen, mất quyền bá chủ châu Âu. Có sử gia nói Nicholas I tự sát sau khi thấy Nga không thể thắng trong chiến tranh Crimea.

[4] Nguyên văn 反噬, nội bộ quay lại làm hại.

[5] Ý nói Putin quyết định khử thủ lĩnh Tập đoàn Wagner là Prigozhin.

[6] Máng dẫn nước Segovia là một công trình dẫn nước khổng lồ của người La Mã cổ đại tọa lạc tại thị trấn Segovia, Tây Ban Nha.

[7] Nhân vật trong truyện trẻ em “Cô bé quàng khăn đỏ”.

[8] Vì không có tiền mặt để chi tiêu.

----

* Nguồn tiếng Hoa: “撑得越久，输得越惨？深陷俄乌冲突泥潭的俄罗斯为何不及时止损？”, 静夜史言, 26/07/2025. Biên dịch và ghi chú: Nguyễn Hải Hoành

* Nguồn tiếng Việt: https://nghiencuuquocte.org/2025/11/23/vi-sao-nga-khong-kip-thoi-dung-lai-khi-lun-sau-vao-vung-lay-xung-dot-ukraine/#more-64494

Lê Nguyễn: MINH XÁC MỘT LẦN CUỐI VỀ TỔ CHỨC HÀNH CHÁNH ĐỊA PHƯƠNG CỦA MIỀN NAM TRƯỚC THÁNG 4.1975

MINH XÁC MỘT LẦN CUỐI VỀ TỔ CHỨC HÀNH CHÁNH ĐỊA PHƯƠNG CỦA MIỀN NAM TRƯỚC THÁNG 4.1975

      Trong những ngày qua, trên diễn đàn của mình, khi bàn về danh xưng, tổ chức của chính quyền địa phương miền Nam trước và sau tháng 4.1975, nhiều bạn chưa ra đời hay chưa trưởng thành sau 4.1975 đã có nhiều hiểu nhầm và lẫn lộn giữa các danh xưng, khái niệm đan xen nhau, chủ yếu vì họ đã “in trí” về tổ chức hành chánh hiện nay trên cả nước. 

     Vì thế, về mặt kiến thức và học thuật, mình nghĩ là sẽ không vô ích khi xác định một lần cho rõ ràng và dứt khoát những điểm sau đây:

1) *Trong tổ chức hành chánh hiện nay, “Thành phố” là một tổ chức hành chánh chính thức, có tên gọi, có bộ máy hoạt động, có ngân sách riêng. Song, lại có nhiều dạng thành phố khác nhau: thành phố trực thuộc trung ương (như TPHCM, Hà Nội, Huế ...), thành phố trực thuộc tỉnh, thậm chí có “thành phố thuộc thành phố” như thành phố Thủ Đức thuộc TPHCM. 

* Tại miền Nam trước 4.1975, thành phố chỉ là cách nói cửa miệng của mọi người, ví dụ như “tôi đi thành phố Sài Gòn”, “tôi tới thành phố Biên Hòa”, “tôi về thành phố Mỹ Tho”... Trong các văn bàn chính thức thời đó như công văn, sắc lệnh, nghị định, quyết định, thông tư ..., không hề có tổ chức hành chánh nào gọi là “Thành phố”, mà cả miền Nam chỉ một “Đô thành” ở Sài Gòn và các “Tỉnh”, “Thị xã” ở các địa phương. Bộ máy cao nhất ở Sài Gòn là Tòa Đô chánh (nay là UBND/TPHCM), ở các tỉnh là Tòa Hành chánh tỉnh (nay là UBND tỉnh), ở cấp Thị xã là “Tòa Thị chánh”. Người đứng đầu Tòa Đô chánh là Đô trưởng, đứng đầu Tỉnh là Tỉnh trưởng. Đô trưởng Sài Gòn được nhiều người biết, thời Đệ nhất CH là Đốc phủ sứ Nguyễn Phú Hải, thời Đệ nhị CH là Đại tá Y sĩ Văn Văn Của.

2) * Sau tháng 4.1975, ở TPHCM, các địa phương vây quanh trung tâm thành phố gọi là “Quận”, bên ngoài khu vực này gọi là “Huyện”, ở các tỉnh cũng là "Huyện"  (nay tổ chức Quận Huyện không còn nữa).

* Ở miền Nam trước 4.1975, không có danh xưng “Huyện”, chỉ có “Quận” thuộc Đô thành Sài Gòn hay các Tỉnh, Thị xã

3) * Ở miền Nam trước 1975, từ “Thị xã” có hai cách sử dụng và hai cách hiểu khác nhau:

a) Cách nói phổ biến trong sách báo hay từ cửa miệng của người dân, để chỉ chung những khu vực đông dân cư, kinh tế tương đối phát triển.

b) Thị xã là một tổ chức hành chánh ngang với Tỉnh, do Tổng thống ban hành sắc lệnh thành lập, có bộ máy nhân sự riêng, ngân sách riêng.

Trong thời gian này, toàn miền Nam có các Tỉnh/Thị xã (theo cách hiểu thứ 2) hoạt động song hành nhau sau đây:

- Tỉnh Kiên Giang/Thị xã Rạch Giá - Tỉnh Phong Dinh/Thị xã Cần Thơ - Tỉnh Định Tường/Thị xã Mỹ Tho -Tỉnh Phước Tuy/Thị xã Vũng Tàu -Tỉnh Khánh Hòa/Thị xã Nha Trang – Tỉnh Tuyên Đức/Thị xã Đà Lạt – Tỉnh Bình Định/Thị xã Qui Nhơn - Tỉnh Quảng Nam/Thị xã Đà Nẵng - Tỉnh Thừa Thiên/Thị xã Huế.

Nhiều tỉnh lớn như Biên Hòa, Long An ... vẫn không có Thị xã

4) Thời Đệ nhị CH, trụ sở hành chánh của Thị xã gọi là Tòa Thị chánh. Hai tổ chức Tỉnh và Thị xã hoạt động song hành, độc lập nhau, cùng có bộ máy nhân sự riêng, ngân sách riêng, cùng trực thuộc trung ương. Về nhân sự, chỉ có Tỉnh trưởng kiêm Thị trưởng, tỉnh có Phó Tỉnh trưởng và các Trưởng Ty Sở riêng, Thị xã có Phó Thị trưởng và các Trưởng Ty Sở riêng.

Thời đó, nhiều sách báo gọi bừa những nơi thị tứ, tương đối đông dân là “thị xã” song không phải là thị xã theo đúng nghĩa chính thức của chúng.

Ranh giới hành chánh giữa Tỉnh và Thị xã được xác định rõ ràng trong sắc lệnh thành lập Thị xã, nhìn vào bản đồ, sẽ thấy Thị xã là một khu vực nằm lọt thỏm ở trung tâm tỉnh, bao quanh bởi các quận của tỉnh. Cũng tương tự như thế, Đô thành Sài Gòn, nằm lọt trong lòng của tỉnh Gia Định 

5) cũng như Tỉnh có các đơn vị trực thuộc là “Quận”, Thị xã cũng có các quận trực thuộc, chỉ trừ một ngoại lệ duy nhất: Thị xã Đà Lạt không có “Quận” mà chỉ có cấp "Phường"

6) Tỉnh lỵ là danh từ chung chỉ bất cứ nơi nào có Tòa Hành chánh tỉnh và các Ty Sở bao quanh, ví dụ: tỉnh lỵ Gia Định, tỉnh lỵ Biên Hòa, tỉnh lỵ Định Tường .... Tỉnh lỵ không có tên riêng và không bao giờ ở xa Tòa Hành chánh tỉnh đến 5 km. Vì vậy trước 1975, tỉnh lỵ Quảng Nam đặt ở Tam Kỳ, không có chuyện ở Hội An.

7) Thời Đệ nhất CH, hầu hết các quận nằm tại tỉnh lỵ cùng có tên là “Quận Châu Thành”. Sang thời Đệ nhị CH, chính quyền trung ương cho dời tất cả các quận châu thành ra xa tỉnh lỵ 5 km, biến chúng thành một “tiền đồn” để bảo vệ an ninh gần cho tỉnh lỵ. 

VIII) Những minh xác trên xuất phát từ trí nhớ còn minh mẫn của một người từng có 10 năm làm công tác hành chánh ở các địa phương trước 4.1975, mọi thắc mắc sẽ xin tiếp tục trả lời, mọi phản bác, xin trưng dẫn tài liệu chính thức, không nên nói suông.

Lê Nguyễn

23.11.2025

FB. Quang Nguyen Duy: TẠI SAO DỒN VỐN CHO CÁC TẬP ĐOÀN VÀ NGƯỢC LẠI ĐÁNH THUẾ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA?

TẠI SAO DỒN VỐN CHO CÁC TẬP ĐOÀN VÀ NGƯỢC LẠI ĐÁNH THUẾ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA?

Các bạn phải logic sâu chuổi sự kiện Thiên tai Chính trị Kinh tế vào với nhau sẽ thấy một kế hoạch rõ như ban ngày.

Không cần biết GDP là bao nhiêu, chỉ cần biết 98% DN VN là nhỏ lẻ, chiếm có 30 % vốn của toàn khối DN - thì đây là mảnh đất màu mỡ để thế lực bên ngoài chen chân vào và thao túng. Vì sao?

I. Khi DN VVN (DN vừa và nhỏ) yếu - thì nền kinh tế không có “lớp áo giáp” chống thao túng.

Bởi một quốc gia mạnh lên là nhờ khối doanh nghiệp bản địa khỏe.

Khi 98% DNVVN cùng lúc ở cảnh:

• Thiếu vốn

• Không vay được NH

• Dễ sập khi có biến

• Không làm chủ được chuỗi cung ứng…. thì đất nước sẽ rơi vào trạng thái dễ bị chi phối.

Mà các tập đoàn quốc tế, các nhóm tài phiệt, hoặc các chương trình toàn cầu luôn tìm những quốc gia có cấu trúc kinh tế lệch và mong manh như thế để mở rộng ảnh hưởng.

Việt Nam rơi đúng mô hình này rồi.

II. Khi vốn tập trung vào 2% doanh nghiệp lớn nghĩa là “điểm siết cổ” từ bên ngoài trở thành khả thi.

Bởi khi dòng vốn, thị phần, tài sản nằm trong tay số ít doanh nghiệp lớn thì:

• Chỉ cần một cú bắt tay với DN lớn thì thế lực ngoại cũng đã kiểm soát được phần lớn nền kinh tế rồi.

• Họ không cần mua cả nền kinh tế Việt Nam - chỉ cần mua 2% DN lớn đang nắm 70% vốn.

Đây là “cửa mở chiến lược” mà mọi nhóm tài phiệt đều nhắm đến 4 việc sau:

→ Mua cổ phần

→ Mua vị trí trong HĐQT

→ Mua chuỗi cung ứng hoặc công nghệ

→ Mua quyền kiểm soát gián tiếp qua liên kết tài chính.

Trong khi đó, khu vực DNVVN quá yếu để kháng cự, càng không thể cạnh tranh lại các doanh nghiệp ngoại có tiềm lực vô hạn.

III. Ngân hàng không cho DNVVN vay dẫn đến phải dựa vào nguồn vốn bên ngoài. Lúc này khối này chỉ còn 3 lựa chọn:

1. Không phát triển → yếu dần → phá sản.

2. Vay chợ đen = tự sát

3. Nhận vốn đầu tư nước ngoài → đổi lại quyền kiểm soát.

Và đây chính là cửa để:

• Các quỹ nước ngoài,

• Các tập đoàn công nghệ - tài chính

• Các nhóm tài phiệt liên kết theo mô hình NWO 

>> tiến vào và sở hữu doanh nghiệp Việt Nam với giá rẻ.

DNVVN mất vốn dẫn đến → mất sở hữu và → mất thị trường.

Nền kinh tế >> mất độc lập từ tầng thấp lên tầng cao.

IV. Khi DNVVN chiếm 98% nhưng không đóng góp đủ mạnh sẽ khiến → nền kinh tế dễ bị “thay máu”.

Trong mô hình NWO hoặc mô hình tài phiệt:

• Quốc gia với nền kinh tế lệ thuộc

• Tập đoàn ngoại chiếm chuỗi cung ứng

• Người dân phụ thuộc vào hệ thống ngoại

• Chính phủ khó điều tiết vì lực kinh tế nằm ngoài biên giới.

👉👉 Đây chính là mô hình “quy thuận kinh tế” có hẳn thuật ngữ tiếng Anh là: “Economic Compliance”.

Khi 98% doanh nghiệp trong nước luôn ở mức sống cầm chừng thì:

• Chỉ cần 1 chính sách sai hoặc 1 cú sốc thiên tai – tài chính là → doanh nghiệp nội đột quỵ hàng loạt.

• Lúc đó nhóm ngoại chỉ cần bước vào và thay chỗ trống.

Giống như bàn cờ tướng:

Nếu quân “lính” của Việt Nam gãy gần hết, chỉ còn vài quân lớn, thì đối thủ chỉ cần tập trung đánh vài điểm là toàn bộ bàn cờ sụp.

Tới chỗ này nhớ câu thơ của Cụ Đồ Chiểu: “Một bàn cờ thế phút sa tay”. 

V. Khi DN nội sụp thì → kinh tế bị điều khiển qua:

• Chuỗi cung ứng

• Công nghệ

• Nền tảng số

• Tài chính – ngân hàng

• Giáo dục

• Y tế

• Truyền thông

Đây chính là cấu trúc mà NWO trong nhiều phân tích gọi là “Mô hình Kiểm soát Xã hội – Kinh tế mềm”. Tức là không cần chiếm lãnh thổ, chỉ cần chiếm đòn bẩy kinh tế.

Mà đòn bẩy kinh tế của Việt Nam hiện tại đang cho thấy quá nhiều khoảng trống:

• DNVVN yếu

• Tín dụng nghẽn

• Vốn tập trung

• DN bản địa thiếu năng lực chống mua bán sang tay DN (M&A)

• Thiên tai – khủng hoảng làm khối này gãy hàng loạt.

👉👉 Tạo thành “cửa mở” rộng cho các tập đoàn ngoại hoặc các hệ thống toàn cầu nhảy vào định hình lại thị trường.

VI. Tóm lại:

Một quốc gia có 98% doanh nghiệp yếu tức là khả năng phòng thủ kinh tế là kém. Đồng thời rất dễ bị lái theo quỹ đạo phát triển từ bên ngoài.

Rủi ro cực lớn và nhanh như một tia chớp là: Họ rót vốn khủng vào trong 2 nốt nhạc, nhưng khi rút vốn ra chỉ 1 nốt - là xong tan hoang.Danh Lợi.

Hành tinh Titanic: Phân tích thủy điện

Trong bài viết "động trời" về thủy điện ruồi cóc vừa qua, Hành tinh Titanic nhận được nhiều ý kiến và chia sẻ. Tới hơn 16 ngàn 500 tương tác hỷ nộ ái ố, và đến hơn 1.500 comment. Có một số ý kiến đáng lưu ý, mang tinh thần góp ý, chúng tôi sẽ trả lời ở đây thành một bài riêng. Cũng có một số ý kiến "mất dạy", "không đủ tự trọng", đa phần là không chịu đọc kỹ bài viết - một bài viết rất dài và đòi hỏi văn hóa đọc cẩn trọng, thì chúng tôi block thẳng tay và sẽ còn lọc lại để block tiếp. Giờ này bận quá vì cảnh báo mưa lũ, nên chưa làm được đó thôi. Hãy đợi đấy. Trong khi block những thành phần khiếm nhã, chúng tôi không xóa một comment nào cả đâu. Cứ để đó cho bàn dân thiên hạ đọc chơi. Mỗi lần có cơn mưa bão lớn nào xảy ra, thì nhiều lớp rác rến và cặn bã đều ùa vào trang, khiến team Hành tinh Titanic rất mệt vì lọc member khi nói thẳng các vấn đề. Chúng tôi không thích có nhiều member và like đâu, các bạn ạ. Cực chẳng đã mới phải làm vì cộng đồng thôi. Và cứ phân tích ngược ý thích của đám đông một chút là ăn gạch đá đến no nê, dù mình nói sự thật không kiêng nể chút nào. Sự thật nó đắng lắm, đặc biệt là đối với người dám nói ra. Hy vọng các bạn hiểu cho chúng tôi.

Sau đây, chúng tôi sẽ lần lượt trả lời một số điểm còn gây nghi ngờ từ bạn đọc trong bài viết trước. Chúng tôi cố gắng viết thêm để minh bạch vấn đề, và cũng để đáp lại một số chỉ trích tàn khốc của một số bạn đọc khiếm nhã. Trong đợt mưa lũ này, việc xả lũ đã khiến Phú Yên tan nát và nhiều người chết quá tội nghiệp, nên chúng tôi buộc lòng phải đưa ra một số phân tích, gợi ý và lời khuyên để cộng đồng hiểu rõ nguy cơ của mình - vì đó là một trong những chức năng cảnh báo khủng hoảng của Hành tinh Titanic. Bài này dài đấy, vì có đủ luận chứng, nên các bạn chịu khó đọc kỹ trước khi chụp mũ và phản biện. Nếu chúng tôi thấy bạn không đọc kỹ mà đã vội vàng phản biện thì sẽ block chặn - không nhiều lời:

1. Chúng tôi không hề vơ đũa cả nắm về vai trò của thủy điện trong việc cung cấp năng lượng sạch, cũng như cắt lũ. Hãy đọc kỹ bài viết. Chúng tôi chỉ đặc biệt phân tích các điểm bất ổn của những thủy điện hạng ruồi và cóc được quy hoạch thiếu tầm nhìn tại địa hình miền Trung Việt Nam.

2. Muốn biết một thủy điện có khả năng tích nước và cắt lũ như thế nào, xin vui lòng du lịch qua Trung Quốc, đến thăm các thủy điện khổng lồ ở đây, như đập Tam Hiệp, đập Đan Giang Khẩu, đập Tiểu Loan... Hoặc đơn giản là đến thủy điện Hòa Bình - Sơn La ngoài miền Bắc Việt Nam chẳng hạn. Khả năng tích nước là điểm quan trọng nhất của thủy điện nếu muốn cắt lũ và bảo vệ an toàn cho vùng hạ lưu. Nó chính là thứ đòi hỏi tầm nhìn, khả năng nghiên cứu và quy hoạch, trình độ tổng công trình sư.

Đơn giản thôi nha. Bạn lấy lượng nước của một cái gáo đổ vào cái ly, rồi cũng lấy nước từ cái gáo đó đổ vào cái chậu lớn. Thế rồi sau khi làm xong, nước ở cái ly tràn ra ngoài nhiều hơn, hay cái chậu bị tràn? 

Dĩ nhiên là cái ly rồi. Cho dù cái chậu có một nửa lượng nước trong đó rồi, mà đổ thêm thì cũng chẳng sao cả. Nước ở cái gáo chính là lượng mưa đỉnh lịch sử, có cộng thêm tầm nhìn về mưa xối xả tăng lên khi biến đổi khí hậu xảy ra. Cái chậu chính là thủy điện Hòa Bình. Cái ly chính là các thủy điện ruồi và cóc.

Chúng tôi lấy hình ảnh bình dân vậy cho các bạn dễ hiểu. Cho dù các thủy điện lớn như Hòa Bình (dung tích 9,45 tỷ m³, khả năng cắt lũ 5,6 tỷ m³), Sơn La (dung tích 9,26 tỷ m³ tỷ m³, khả năng cắt lũ 4 tỷ m³), có xả bớt một phần nước, thì khả năng chứa thêm dòng lũ do các đợt mưa xối xả vẫn còn rất nhiều so với tổng vũ lượng của mỗi đợt mưa cực đoan từ 3-5 ngày như hiện tại. Các nhà điều hành đập khổng lồ có sức chứa nước lớn, nên có đủ khoảng trống để làm việc đó một cách thoải mái mà không sợ hao hụt lượng nước trữ trong hồ. Họ cũng có thể xả lũ về hạ du với lưu lượng nhỏ hơn trong lúc thông tin dự báo về mưa quá sát ngày, hoặc ngay cả khi đợt mưa đang diễn ra và có chiều hướng gia tăng cường suất. Họ cũng có thời gian thông báo tình hình xả lũ (trong trường hợp cần thiết) cho người dân hạ lưu nhiều hơn.

Hệ thống hồ chứa trên sông Đà (Sơn La + Hòa Bình) tạo thành một "túi đựng lũ" khổng lồ với tổng dung tích phòng lũ lên tới gần 10 tỷ m³, đảm bảo an toàn cho vùng hạ du trước những trận lũ lịch sử. Và đoạn sông Đà đi từ Vân Nam (Trung Quốc) sang các tỉnh Điện Biên - Lai Châu - Hòa Bình của Việt Nam rất dài, trước khi hợp lưu với Sông Hồng đổ vào đồng bằng Bắc Bộ có thủ đô Hà Nội nằm ở đó. Đoạn nước sông Đà chảy qua Việt Nam có chiều dài khoảng 527 km, trong đó, khoảng cách đường nước chảy từ thủy điện Sơn La đến ranh Hà Nội - Phú Thọ (sau khi hợp lưu với Sông Hồng là khoảng 277 km), còn khoảng cách đường nước chảy từ đập Sơn La về đến đập Hòa Bình là khoảng 199 km. Vì vậy, nếu đập Sơn La xả lũ trong trường hợp khẩn cấp, thì dòng lũ sẽ cần vài ngày để tác động đến mực nước tại đập Hòa Bình (tùy lưu lượng xả). Sau đó, nếu đập Hòa Bình xả tiếp, thì lượng nước lũ lớn sẽ cần thêm từ nửa ngày đến 1 ngày mới chạm đến cầu Long Biên được.

Tổng công trình sư tại công trường của thủy điện Hòa Bình là ông Pavel Timofeevich Bogachenko. Ông là người chỉ huy trực tiếp hàng nghìn chuyên gia Liên Xô trên công trường, người đã ra lệnh "chặn dòng sông Đà" lịch sử và cũng là người kết nghĩa anh em với ông Vũ Mão (Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thời đó). Còn Tổng công trình sư thiết kế là ông Nikolai Aleksandrovich Malyshev - Viện trưởng Viện Thiết kế Thủy công (Hydroproject) của Liên Xô. Ông này chính là người khẳng định có thể xây đập trên nền cát cuội của sông Đà - điều mà các chuyên gia phương Tây trước đó cho là không thể.

Người chịu trách nhiệm về mặt kỹ thuật và chỉ đạo của dự án đập Sơn La là ông Thái Phụng Nê (Anh hùng Lao động, Nguyên Bộ trưởng Bộ Năng lượng Việt Nam vào thời đó). Đơn vị Thiết kế công trình này chính là Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1 (PECC1) - các kỹ sư Việt Nam đã tự thiết kế phương án đập bê tông trọng lực (RCC).

Điều đó cho thấy tầm nhìn dài hạn và lợi ích cộng đồng của hai đập lớn nhất Việt Nam cách đây gần 50 năm khi giới chính phủ đề ra chính sách xây dựng để khai thác thủy điện và chống lũ (lũ sông Đà rất dữ dội trong lịch sử miền Bắc). Sau khi xây dựng hai đập lớn này xong, tình hình lũ sông Đà không còn gây hại nghiêm trọng như trước nữa. 

Trước đây, sông Đà đóng góp khoảng 50-55% lượng nước lũ cho sông Hồng tại Hà Nội. Đây là dòng sông hung dữ nhất, gây ra các trận vỡ đê lịch sử (như năm 1971). Sau khi có Hòa Bình & Sơn La: Hai "túi nước" khổng lồ này (dung tích cắt lũ gần 10 tỷ m³) đã "bóp nghẹt" dòng lũ từ thượng nguồn sông Đà. Từ năm 1994 (khi xong Hòa Bình) đến nay, Hà Nội chưa bao giờ bị vỡ đê do nước sông Đà lên quá cao. Các trận lũ lịch sử trên sông Đà đã bị giữ lại hoàn toàn trong hai hồ chứa.

Nhưng vẫn có "lỗ hổng" từ các dòng sông khác (Sông Thao và Sông Lô) do hệ thống sông Hồng xuyên qua Hà Nội được tạo thành từ 3 nhánh lớn:

◾ Sông Đà: Đã được kiểm soát tuyệt đối (Sơn La + Hòa Bình).

◾ Sông Lô: Được kiểm soát một phần bởi thủy điện Tuyên Quang và Thác Bà (nhưng dung tích phòng lũ nhỏ hơn nhiều so với sông Đà).

◾ Sông Thao (Sông Hồng nhánh chính): Hầu như chưa có đập cắt lũ lớn nào. Khi mưa lớn đổ vào lưu vực sông Thao và sông Lô (như bão Yagi), nước lũ vẫn ồ ạt đổ về Hà Nội mà thủy điện Hòa Bình/Sơn La "bó tay" không can thiệp được (vì nằm khác dòng). Trong siêu bão Yagi 2024 (đã có Sơn La + Hòa Bình): Dù mưa rất lớn, lưu lượng về hồ cực khủng, nhưng nhờ 2 hồ này cắt lũ, mực nước tại Hà Nội chỉ lên xấp xỉ 11,30m (dưới mức Báo động 3 một chút).

Hành tinh Titanic cũng đã phân tích về nguy cơ này nơi thủy điện Thác Bà của nhánh sông Lô trong bài phân tích rất dài NHÌN LẠI SIÊU BÃO 🌀YAGI VÀ TẦM NHÌN CHUẨN BỊ CHO KỶ NGUYÊN ĐỘT BIẾN KHÍ HẬU được đăng trên kênh Patreon của chúng tôi. Bài được đặt dưới chế độ miễn phí dành cho cộng đồng. Các bạn lên mà xem nhé. Nếu thủy điện này bị vỡ, thì một phần Phú Thọ sẽ bị san bằng, nhưng đoạn đường nước chảy đến Hà Nội vẫn còn rất xa.

Đó cũng là lý do vì sao Trung Quốc có tầm nhìn thế kỷ và luôn quy hoạch các công trình thủy điện ở dạng khổng lồ. Chúng tôi không tán thành điều đó, vì chúng gây hại cho môi trường lân bang như Lào, Cambodia và đồng bằng Sông Cửu Long của Việt Nam. Nhưng đứng dưới khía cạnh dân tộc tính, thì khi làm thủy điện sẽ cần phải có tầm nhìn rất xa và biết tính toán cho lợi ích chung, vì khi đó, cộng đồng xã hội đều nhận được điều tốt, chứ không chỉ tiền rót vào túi riêng của ai đó qua các dự án thiển cận.

Quay trở lại các thủy điện ruồi và cóc ở miền Trung, chúng ta có thể thấy điều khác hẳn. Ví dụ như cái thủy điện Sông Ba Hạ ở thượng lưu Tuy Hòa (Phú Yên) chẳng hạn. Con đập nằm cách ranh phía Tây của thành phố dân cư Tuy Hòa chỉ khoảng 50 km đường nước chảy mà thôi. Nước mà xả ra thì sẽ đổ rất nhanh về khu dân cư đông đúc. Dung tích hồ chứa Ba Hạ chỉ khoảng 349,7 triệu m³. Thủy điện Sông Ba Hạ được thiết kế là hồ chứa chạy dòng (run-of-river) kết hợp điều tiết ngày/tuần, với mục tiêu chính là phát điện, không phải là hồ chuyên dụng để cắt lũ. Tổng dung tích của Hồ chứa Ba Hạ (0,35 tỷ m³) chỉ bằng khoảng 3-4% so với Thủy điện Hòa Bình (9,45 tỷ m³). Vì vậy, nó giống như một "chiếc ca nhỏ" hứng nước từ một "vòi nước lớn" (sông Ba), đầy là tràn ngay lập tức khi có mưa cực đoan trên diện rộng.

Do đó, khi lũ lớn về, hồ nhanh chóng đầy và bắt buộc phải xả tràn để đảm bảo an toàn cho đập, dẫn đến việc không thể cắt giảm lũ hiệu quả cho hạ du (như TP. Tuy Hòa).

Tương tự, các bạn có thể nghiên cứu dung tích, khả năng cắt lũ, cách thiết kế, đường nước thoát từ bờ đập đến vùng đông dân cư của các vùng khác tại miền Trung Việt Nam, bao gồm Khánh Hòa, Bình Định, Quảng Ngãi, Quảng Nam, Huế, Quảng Trị...

3. Có bạn còn dám nghi ngờ khả năng cắt lũ của đập thủy điện, tuyên bố là đập thủy điện làm ra đâu có khả năng cắt lũ, nên khi mưa thì phải xả. Mưa và nước đổ đến đâu thì xả lũ đến đó. Vì vậy, cho dù có đập hay không có đập cũng chẳng ảnh hưởng gì. Và do đó, suy ra là không được đổ lỗi cho cái đập Ba Hạ. Đúng là bạn ấy chưa từng tham quan đập Hòa Bình và Sơn La rồi, phải không ạ? Chịu khó đi nhiều và tìm hiểu nhiều thì sẽ hiểu, chứ không người ta chê mình là "ếch ngồi đáy giếng" đó. Không thì hỏi dân miền Bắc xem coi họ nói thế nào về thủy điện Hòa Bình và Sơn La?

4. Với đoạn đường nước chảy ngắn từ bờ xả đập đến khu dân cư, cộng với lượng nước gom khi xả, và mỗi lần xả còn lên đến cả chục nghìn mét khối nước thế kia, thì chuyện lũ quét và ngập lớn ở miền xuôi miền Trung là điều chắc chắn rồi, có gì đâu mà phải thắc mắc?

Ngoài ra, chúng tôi chú ý về thông báo lượng nước về hồ Ba Hạ hôm qua có lúc lên đến từ 15.000 đến 20.000 mét khối mỗi giây, và hồ phải xả tương đương với lượng nước về hồ, tức là cái hồ này không hề có chức năng điều tiết lũ và cắt lũ, cũng như chịu nổi một lượng mưa cực đoan do biến đổi khí hậu gây ra tại vùng thượng du đổ xuống mặt hồ. Tầm nhìn và quy hoạch các thủy điện hạng ruồi và cóc ở miền Trung chỉ có bao nhiêu đó thôi, không hơn được.

5. Nhiều bạn cho là chúng tôi dùng AI để viết bài. OK. Cứ cho là vậy đi, thì tại sao các bạn không dùng AI để bắt lỗi ngược lại, moi ra những điều không đúng trong nội dung bài? Chúng tôi bảo đảm các bạn hay con AI của các bạn sẽ không bao giờ làm được đâu, vì đó là sự thật. AI nào cũng sẽ dựa trên tư liệu có thật để soạn bài cả, chứ đâu dám bịa ra như ai đó cứ nói càn?

6. Chúng tôi viết về các thủy điện miền Trung có kèm theo điều kiện lưu giữ và bảo tồn rừng phòng hộ - rừng nguyên sinh có từ hàng nghìn năm trước vì công dụng của chúng trong điều tiết nguồn nước và thậm chí giảm lưu lượng lũ về (mà thực ra các thủy điện ruồi và cóc cũng không có được).

Trong bài, chúng tôi cũng có viết rất rõ là cho dù có dỡ bỏ các thủy điện ruồi và cóc hiện nay, cũng không thể làm giảm thảm họa lũ về, vì rừng đã bị cạo trọc và thay thế bằng rừng công nghiệp rồi.

Chúng tôi nói về lòng tham là như vậy đó. Nhiều bạn cố ý phớt lờ yếu tố quan trọng này khi chỉ trích bài viết của Hành tinh Titanic. Đó là thói tiểu xảo và vô lương tâm.

Dưới đây là các nghiên cứu cho thấy chức năng của rừng mưa nhiệt đới trong việc chống lũ và thấm hút lượng mưa lớn như một miếng bọt biển. Chúng tôi chỉ có thể đưa link gốc tư liệu bằng tiếng Anh về nghiên cứu của người ta. Phần còn lại các bạn tự đọc và tìm hiểu lấy nha. Đã dám đòi hỏi thì các bạn phải dám bỏ giờ mà đọc và phản biện trên tinh thần xây dựng.

- Nghiên cứu: "Global evidence that deforestation amplifies flood risk and severity in the developing world" (Bằng chứng toàn cầu cho thấy phá rừng làm tăng nguy cơ và mức độ nghiêm trọng của lũ lụt ở các nước đang phát triển). Tác giả: Bradshaw, C. J. A., et al. (Tập san Khoa học Global Change Biology, 2007). Kết luận chính: Dựa trên dữ liệu từ 56 quốc gia đang phát triển, nghiên cứu chỉ ra rằng diện tích rừng giảm 10% sẽ dẫn đến tần suất lũ lụt tăng từ 4% đến 28% và tổng thời gian ngập lụt tăng 4-8%. Link: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1365-2486.2007.01446.x

- Rừng không chỉ cản nước bằng lá, mà quan trọng hơn là bộ rễ giúp đất tơi xốp để ngấm nước xuống ngầm thay vì chảy tràn trên bề mặt. Nghiên cứu: "The effect of afforestation on water infiltration in the tropics" (Tác động của trồng rừng đối với sự thấm nước ở vùng nhiệt đới). Tác giả: Ilstedt, U., et al. (Tập san Khoa học Forest Ecology and Management, 2007). Kết luận chính: Đất dưới tán rừng tự nhiên có khả năng thấm nước cao hơn gấp nhiều lần so với đất nông nghiệp hoặc đất đồi trọc. Hệ thống rễ cây tạo ra các "macropores" (lỗ hổng lớn) giúp nước mưa đi sâu vào lòng đất nhanh chóng, giảm dòng chảy bề mặt (nguyên nhân gây lũ quét). Link: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378112707004665

- Rừng nhiệt đới hoạt động như một cái ô khổng lồ, đa tầng tán, giữ lại một lượng nước đáng kể ngay trên lá và thân cây trước khi nó chạm đất. Nghiên cứu "Hydrology of Moist Tropical Forests and Effects of Conversion: A State of Knowledge Review" (Thủy văn rừng nhiệt đới ẩm và tác động của việc chuyển đổi). Tác giả: L.A. Bruijnzeel (UNESCO International Hydrology Programme). Kết luận chính: Tán rừng nhiệt đới rậm rạp có thể giữ lại (interception) từ 10% đến 35% tổng lượng mưa hàng năm. Lượng nước này sẽ bốc hơi trở lại khí quyển chứ không chảy xuống sông suối gây lũ. Link: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000097405

Xin mời các bạn đọc nha, các "tiến sĩ", và đừng hỏi học hàm học vị của chúng tôi nữa. Người có học thực sự thì không cần trưng bằng cấp ra đâu ạ.

7. Nhiều bạn nói vì Hành tinh Titanic viết trên mạng xã hội, nên họ không tin. OK, vậy các bạn đó chuyển qua kênh phân tích chuyên sâu trên Patreon của chúng tôi nhé. Ở đó có các bài phân tích rất đáng đồng tiền bát gạo, có dẫn chứng khoa học hẳn hòi. Sợ là các bạn lười đọc thôi, chỉ thích các bài và video ngắn như trên tiktok và youtube.

Trên Patreon có rất nhiều bài được đặt dưới chế độ miễn phí dành cho cộng đồng. Các bạn chỉ cần đăng ký tài khoản như đăng ký facebook, tiktok, zalo, twitter, instagram... mà xem thôi, sau khi follow (JOIN FOR FREE) kênh của chúng tôi. Chúng tôi cũng có một số bài viết phân tích về chu kỳ luân chuyển của nước, thủy điện và nạn phá rừng dựa trên nghiên cứu khoa học nghiêm túc và có chứng cứ tham khảo rõ ràng, như là:

NHỮNG DÒNG SÔNG Ở TRÊN TRỜI: NẠN PHÁ RỪNG ĐANG TÁC ĐỘNG ĐẾN CHU TRÌNH LUÂN CHUYỂN CỦA NƯỚC NHƯ THẾ NÀO?

BẦU KHÍ QUYỂN ĐANG TRỞ NÊN "KHÁT" HƠN KHIẾN NẠN HẠN HÁN TRẦM TRỌNG HƠN

THẾ GIỚI ĐANG CHỨNG KIẾN CUỘC CHIẾN TRANH ĐẦU TIÊN BÙNG NỔ DO ĐIỀU KIỆN KHÍ HẬU CỰC ĐOAN?

CUỘC KHỦNG HOẢNG KHÍ HẬU ĐANG TÀN PHÁ CHU TRÌNH LUÂN CHUYỂN CỦA NƯỚC TRÊN HÀNH TINH TRÁI ĐẤT

THỦY ĐIỆN SẼ KHÔNG GIẢI QUYẾT ĐƯỢC KHỦNG HOẢNG KHÍ HẬU, NHƯNG CÁC CON ĐẬP MỚI XÂY DỰNG CÓ THỂ DẪN ĐẾN CUỘC CHIẾN TRANH GIÀNH NGUỒN NƯỚC

SÔNG MEKONG VÀ CƠN KHÁT CỦA TRUNG QUỐC

NHÌN LẠI SIÊU BÃO 🌀YAGI VÀ TẦM NHÌN CHUẨN BỊ CHO KỶ NGUYÊN ĐỘT BIẾN KHÍ HẬU

Ai muốn tìm hiểu kỹ thì chịu khó qua đó mà đọc nha.

8. Có bạn còn cố moi các trận lũ lịch sử năm 1993 ra để làm ví dụ. 

Thứ nhất, vào năm 1993 đã có phá rừng rồi. 1976 – 1990 là giai đoạn khốc liệt nhất của nạn phá rừng, chảy máu rừng, do nhu cầu phát triển kinh tế của Việt Nam sau chiến tranh. Người ta khai thác gỗ để tái thiết đất nước, đốt rừng làm nương rẫy để giải quyết nạn đói, và thành lập các "Vùng kinh tế mới". Trong giai đoạn 1943-1995, Việt Nam ghi nhận tỷ lệ che phủ rừng giảm từ 43% xuống còn chỉ 27,2%. Đây chính là thời điểm chúng ta mất đi phần lớn diện tích rừng tự nhiên (rừng già) ở các vùng đầu nguồn. 

Hãy đọc kỹ các báo cáo chi tiết về diện tích rừng Việt Nam dưới đây:

https://vietnam.opendevelopmentmekong.net/vi/topics/forest-and-forestry/

https://www.cifor-icraf.org/publications/pdf_files/Books/BDeJong0601.pdf

Từ năm 1990, Việt Nam cấm đóng cửa rừng tự nhiên và đẩy mạnh trồng rừng. Độ che phủ tăng lên (đạt ~42% vào năm 2020). Rừng tăng lên chủ yếu là rừng trồng (keo, bạch đàn, cao su). Loại rừng này có khả năng giữ nước, cắt lũ rất kém so với rừng tự nhiên đã mất trước đó. Ngoài ra, rừng tự nhiên vẫn tiếp tục bị xâm lấn để làm thủy điện và dự án kinh tế. Người Việt Nam đã mất 30 năm (1960-1990) để phá đi những cánh rừng già ngàn năm tuổi, và đang dùng 30 năm nay để trồng lại những cánh rừng non chỉ có giá trị lấy gỗ chứ không giữ được nước.

Thứ hai, trận lũ lụt lịch sử năm 1993 tại Phú Yên là một trong những thảm họa thiên tai lớn nhất trong ký ức của người dân miền Trung, thường được dùng làm "mốc chuẩn" để so sánh các đợt lũ lớn sau này. Nguyên nhân: Do sự kết hợp của nhiều hình thái thời tiết cực đoan. Bão số 10 và số 11 đổ bộ kết hợp với không khí lạnh tăng cường mạnh, gây mưa lớn diện rộng và kéo dài trên lưu vực sông Ba. Nước ngâm hạ du nhiều ngày trời do triều cường dâng cao cản đường thoát lũ ra biển. Riêng đợt bão số 10 và mưa lũ kèm theo đã khiến khoảng 71 người chết và 59 người mất tích tại Phú Yên (theo số liệu tổng hợp các đợt thiên tai năm 1993). Nhiều nhân chứng kể lại rằng nước lũ dâng lên nhanh đến mức người dân không kịp trở tay, phải leo lên nóc nhà chờ cứu hộ. Xác gia súc và tài sản trôi ra biển qua cửa sông Đà Diễn tạo thành những mảng lớn.

Trận lũ này đã thiết lập các kỷ lục mực nước trên hệ thống sông Ba (sông Đà Rằng), trở thành thước đo cho các báo động lũ cấp cao nhất:

- Tại trạm Củng Sơn (thượng lưu): Đỉnh lũ lịch sử đạt 39,90m.

- Tại trạm Phú Lâm (hạ lưu, TP. Tuy Hòa): Đỉnh lũ lịch sử đạt 5,21m.

Trong khi đó, mực nước trạm Củng Sơn vào lúc 17:00 ngày hôm qua (19/11) là 40,82 mét, cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1993 gần 1 mét nước. Mực nước tại trạm Phú Lâm, sông Đà Rằng, là 5,1 mét, chỉ thua đỉnh lịch sử 0,1 mét. Các thông số này ở đâu ra, thì tự các bạn tìm hiểu lấy nha. Nguồn tiếng Việt đầy trên mạng internet.

Vậy khi đối chiếu, thì chúng ta thấy rằng sau hơn 30 năm, tình hình lũ vẫn không ổn thỏa, dù có cái thủy điện ở trên thượng nguồn. Thậm chí, mực nước sông còn phá đỉnh lịch sử nữa cơ. Vấn đề nằm ở đâu, ngoài các cánh rừng bị cạo trọc?

Trong khi đó, ông Bộ trưởng Công thương Trần Tuấn Anh thì luôn khẳng định rằng 'Nhờ các hồ đập điều tiết lũ, không thì ngập trắng toàn hạ du'. Mời các bạn đọc tại: 

https://tuoitre.vn/bo-truong-cong-thuong-nho-cac-ho-dap-dieu-tiet-lu-khong-thi-ngap-trang-toan-ha-du-20201102144217126.htm

Thậm chí, ngay cả VIỆN KHOA HỌC THỦY LỢI VIỆT NAM cũng có bài đăng về "Thủy điện miền Trung: Lợi bất cập hại đã rõ!". Xin mời đọc:

https://vawr.org.vn/thuy-dien-mien-trung-loi-bat-cap-hai-da-ro

Còn nhiều bài báo nữa về nhận xét của giới phóng viên và lãnh đạo Việt Nam dành cho thủy điện miền Trung cơ mà, ví dụ như:

https://tuoitre.vn/he-luy-dang-lo-tu-thuy-dien-nho-20201110082005383.htm

https://www.tinnhanhchungkhoan.vn/buc-tranh-kinh-doanh-trai-chieu-cua-nhom-thuy-dien-nhiet-dien-post373807.html

https://vov.vn/chinh-tri/dai-bieu-quoc-hoi-dau-tu-thuy-dien-vua-va-nho-la-loi-bat-cap-hai-post1170487.vov

https://diendandoanhnghiep.vn/tham-hoa-cua-thuy-dien-coc-xay-dung-o-mien-trung-10109104.html

https://evn.com.vn/d6/news/Ly-do-thuy-dien-mien-Trung-khong-the-chong-lu-triet-de-6-12-21050.aspx

https://www.qdnd.vn/xa-hoi/chinh-sach/phat-trien-thuy-dien-mien-trung-mat-nhieu-hon-duoc-456874

Vậy thì bài viết của Hành tinh Titanic sai ở đâu vậy? Có bạn còn nhận xét rất hài hước "Add này có vẻ phản động quá. Các bộ trưởng, ông nghị, sách giáo khoa, báo chí Việt Nam nói rất nhiều về lợi ích thủy điện thì không nghe mà đi nghe bọn Mỹ, bọn Tây." Úi chà, lại cái thói chụp mũ mà một ngày nào đó, bạn ấy sẽ lãnh hậu quả lớn cho điều đó.

9. Khác với các "siêu dự án" như Hòa Bình, Sơn La (do Nhà nước/EVN nắm chi phối để đảm bảo an ninh năng lượng), đại đa số hàng trăm thủy điện vừa và nhỏ tại miền Trung hiện nay đều thuộc sở hữu của TƯ NHÂN (Doanh nghiệp tư nhân hoặc Công ty Cổ phần). Đây là kết quả của chính sách "Xã hội hóa đầu tư nguồn điện" từ những năm 2000. Dưới đây là danh sách các "ông chủ" thực sự đứng sau các thủy điện này và hưởng lợi nhuận từ chúng:

◾ Tập đoàn Hà Đô (Mã CK: HDG). Sở hữu: Thủy điện Sông Tranh 4 (Quảng Nam), Thủy điện Đăk Mi 2 (Quảng Nam), Thủy điện Za Hưng. Sở hữu: Thủy điện Sông Tranh 4 (Quảng Nam), Thủy điện Đăk Mi 2 (Quảng Nam), Thủy điện Za Hưng. Thông tin và doanh thu thì các bạn tự xem ở đây nha:

https://hado.com.vn/du-an-thuy-dien

https://thoibaotaichinhvietnam.vn/thuy-dien-khoi-sac-ha-do-bao-lai-rong-quy-iii-gap-hon-2-lan-cung-ky-186319.html

◾ Công ty Cổ phần Đạt Phương (Mã CK: DPG). Sở hữu: Thủy điện Sông Bung 6 (Quảng Nam), Thủy điện Sơn Trà 1A, 1B, 1C (Quảng Ngãi). Thông tin và doanh thu thì các bạn tự xem ở đây nha:

https://datphuong.com.vn/

https://nhipsongkinhdoanh.vn/bat-dong-san--thuy-dien-gap-kho--dat-phuong-van-bao-lai-tang-manh-11345.htm

◾ Công ty Cổ phần Tập đoàn Trường Thành Việt Nam (Mã CK: TTA). Sở hữu: Thủy điện Krông H’năng (64MW - Giáp ranh Phú Yên và Đắk Lắk). Thông tin và doanh thu thì các bạn tự xem ở đây nha:

https://ttvngroup.vn/

https://www.dnse.com.vn/senses/tin-tuc/nang-luong-va-bds-truong-thanh-tai-san-hang-nghin-ty-bi-neu-ten-cham-dong-bhxh-35144724

◾ Thủy điện Rào Trăng 3 (Thừa Thiên Huế). Chủ sở hữu: Công ty TNHH Thủy điện Rào Trăng 3. Đây là thủy điện tư nhân gây ra thảm họa sạt lở năm 2020 khiến nhiều công nhân và đoàn cứu hộ tử nạn. Các bạn có thể đọc:

https://tienphong.vn/ai-la-chu-dau-tu-thuy-dien-rao-trang-3-noi-co-nhieu-nguoi-mat-tich-post1282225.tpo

◾ Thủy điện Hố Hô (Hà Tĩnh - Quảng Bình). Chủ sở hữu: Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Điện Miền Bắc 1 (NEDI 1). Tuy tên nghe giống nhà nước nhưng đây là doanh nghiệp đã cổ phần hóa mà tư nhân nắm tỷ lệ lớn. Thủy điện này từng gây tranh cãi lớn vì xả lũ bất ngờ vào ban đêm năm 2016 làm ngập lụt huyện Hương Khê. Các bạn có thể đọc:

https://baochinhphu.vn/bo-cong-thuong-cong-bo-cac-sai-pham-tai-thuy-dien-ho-ho-102211569.htm

◾ Công ty Cổ phần Cơ điện lạnh (REE). Sở hữu/Góp vốn: Là "cá mập" đứng sau đầu tư vào hàng loạt thủy điện miền Trung như Thủy điện Vĩnh Sơn - Sông Hinh (Bình Định/Phú Yên), Thủy điện Sông Ba Hạ (REE là cổ đông lớn). Thông tin và doanh thu thì các bạn tự xem ở đây nha:

https://www.reecorp.com/ve-ree/gioi-thieu/

https://tapchicongthuong.vn/thuy-dien-but-pha--co-dien-lanh--ree---thang-lon--nua-dau-nam-164415.htm

Thêm một chút thông tin về thủy điện Sông Ba Hạ: Đây là thủy điện thuộc sở hữu và quản lý của Công ty Cổ phần Thủy điện Sông Ba Hạ (SBH), một doanh nghiệp đã cổ phần hóa, niêm yết trên sàn chứng khoán (mã SBH trên sàn UPCoM), nhưng cổ đông nhà nước vẫn nắm quyền chi phối tuyệt đối. Cổ đông Nhà nước (Nắm quyền kiểm soát ~62%). 

- Tổng Công ty Phát điện 2 (EVNGENCO2): Sở hữu khoảng 61.78% vốn điều lệ. Đây là công ty con của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). 

- Tổng Công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC): Là một cổ đông lớn khác liên quan đến ngành điện. 

- Công ty TNHH Năng lượng REE (REE Energy): Là cổ đông tổ chức tư nhân lớn, thường đầu tư vào các dự án hạ tầng điện nước.

Trong Quý 3/2025, công ty báo lãi ròng tăng vọt 51% nhờ thủy văn thuận lợi. Số tiền lãi này sẽ được phân phối lại cho các cổ đông trên trong các kỳ trả cổ tức. Bạn có thể kiểm chứng các thông tin này qua các báo cáo tài chính công khai và bản cáo bạch của công ty: 

https://finance.vietstock.vn/SBH-ctcp-thuy-dien-song-ba-ha.htm

https://cafef.vn/du-lieu/upcom/SBH-cong-ty-co-phan-thuy-dien-song-ba-ha.chn

https://evngenco2.vn/

Chúng tôi thấy kê khai lợi nhuận trước thuế năm 2024 của Công ty cổ phần Thủy điện Sông Ba Hạ (UpCOM), mã SBH là 330.42 tỷ đồng Việt Nam so với tổng doanh thu 861,06 tỷ. Số tiền này có đáng với thiệt hại sau đợt xả lũ này xuống hạ lưu và thành phổ Tuy Hòa hay không? Chúng tôi nghĩ nên để các bạn địa phương tự thống kê thiệt hại người và tài sản. Nhưng có vẻ đây là một trong những thủy điện mang lại lợi nhuận cao cho các cổ đông. Hèn chi trong bài đăng trước có nhiều bạn vào cắn chúng tôi quá thể.

10. Có bạn nói Khánh Hòa không có thủy điện, Nha Trang không có thủy điện mà vẫn ngập nặng. Dạ, xin thưa là:

- Lý do thứ nhất vẫn phải quay lại tình trạng rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ bị phá từ lâu rồi để trồng rừng công nghiệp, độc canh. Mấy thứ đó đâu có ngăn được lũ?

- Thứ hai: chúng tôi tìm hiều thì vẫn có thủy điện, đập nước và hồ chứa ở thượng nguồn Khánh Hòa cơ mà. Ví dụ như: Thủy điện Ea Krông Rou (Ninh Tây, Ninh Hòa) - Công suất 28 MW, có hồ chứa trên núi cao, đường ống áp lực dẫn nước dài; Thủy điện Sông Giang 2 (Khánh Trung, Khánh Vĩnh) - Công suất 37 MW, ngay ở phía trên Nha Trang đó; Thủy điện Sông Giang 1 (Khánh Trung, Khánh Vĩnh) - Công suất 12 MW, ở phía trên Sông Giang 2; Thủy điện Sông Chò 2 (Khánh Hiệp, Khánh Vĩnh) - Công suất 7 MW, cũng ở phía trên Nha Trang.

- Chưa kể bây giờ sáp nhập Ninh Thuận với Khánh Hòa, thì ở phía trên Ninh Thuận cũng có nhiều thủy điện cỡ lớn cơ mà. Ví dụ như: Đa Nhim (công suất 160 MW), Sông Pha (công suất 7,5 MW), Sông Ông (công suất 8,1 MW), Mỹ Sơn (nhỏ quá, không rõ công suất), Thượng Sông Ông 1 (nhỏ quá, không rõ công suất), Bác Ái (dự án đang triển khai).

11. Có bạn nói ở Krông Bông, phía bên kia dãy núi Chư Yang Sin cũng ngập, mà có thủy điện nào đâu??? À, cả 2/3 Đắk Lắk và Buôn Ma Thuột đều ngập trong trận mưa xuyên thấu vừa qua, nhưng may không có thủy điện, nên lũ về là lũ tự nhiên, không bị sốc như lũ xả. Bây giờ do người ta sáp nhập giữa Phú Yên và Đắk Lắk, nên chẳng thể phân biệt được số người chết thực ra ở đâu nhiều hơn - trên Đắk Lắk hay dưới Phú Yên? Báo chí nói chung chung nên chẳng biết được. Nhưng bạn có thấy nhiều người chết ở khu vực Đắk Lắk cũ hay không, so với ở Tuy Hòa - Phú Yên, bên dưới họng xả của đập Ba Hạ? Đó là sự khác biệt mà nhiều khi người ta không muốn làm rõ đấy ạ.

12. Nhiều bạn có thói ngụy biện rất tức cười. Chúng tôi đang phân tích rõ về việc lũ lịch sử đến với miền Trung Việt Nam là do 3 lý do chính: (1) phá rừng, (2) mưa xối xả do biến đổi khí hậu, và (3) thủy điện xả lũ, thì lại quay ra chuyển mục tiêu công kích, ví dụ như:

- "công kích thủy điện thì đừng xài điện nữa"

- "dùng thủy điện thì cũng chửi, chuyển qua điện hạt nhân thì cũng chửi"

- "đừng xài điện, xăng xe, bếp gas nữa nhé, kêu gọi người nhà ông nữa."

- "Ko có thủy điện thì toàn bộ nước mưa trong lưu vực của sông cũng gom lại chảy về dòng chính"

- "rồi lúc mùa khô k có nước tưới lại chửi éo biết làm thủy điện"

- "Các nước đó nó đi lên cũng từ Thủy điện. Sau khi phát triển tốt nó chuyễn dần qua điện hạt nhân,điện nắng,điện gió,...VN cũng thế muốn phát triển thì bước đầu cũng vậy."

- "điện thì muốn Sài, mà không muốn đóng góp. Hồ to hay nhỏ, dẫn lũ hay không thì cũng phải xem lượng mưa ntn, dòng chảy có bị chèn ép, lấn chiếm không. Ngày trước mưa là lũ lên. Ruộng đồng mênh mông nên chả thấy ngập nhà mấy do dân cư ít, ai lấn chiếm bờ sông đâu. Thủy lợi mình phải cải thiện nhiều nhưng đổ lỗi hoàn toàn về thủy điện là phiến diện."

- "cái gì cũng có mặt lợi và hại nếu cứ chăm chăm vào mặt hại thì khuyên bạn thắp đèn dầu mà dùng"

- "kinh nghiệm là ko có điện thì khỏi phát triển chấm hết"

- "đọc sơ là biết rồi mà. Thời buổi h ngta lo phụ giúp cứu nạn cứu hộ, nhìn sơ qua mấy bọn 3/ đa số lên bài đè cái đập thủy điện ra chê trách là chính. Người có sức góp sức, người ko góp sức thì góp mõm"

- "Rồi sao nữa nhỉ, Pháp có 18 nhà máy điện hạt nhân sản xuất hơn 50% sản lượng điện thì họ phá 4 5 cái đập có được không nào? Rồi đọc về việc phá đập đem lại lợi ích gì chưa? Hay chỉ thấy họ làm được cũng bắt đầu làm theo."

- "Thế có biết mấy anh EU hay mở mồm là chống biến đổi khí hậu rồi năng lượng xanh/sạch nhưng có thằng Ba Lan nó vẫn dùng than đá đấy có cấm được không? Rồi lúc Nga nó cắt khí đốt thì khởi động lại lò hạt nhân đấy."

- "Nó phá thủy điện cũ kém hiệu quả để xây cái to hơn thì gái kêu nó là xu hướng:)) lớn rồi những não🤏"

- "thế thì nhớ cam kết tối không dùng điện nhé vì tối không có mặt trời đâu. Mà điện mặt trời đắt hơn thủy điện, nhớ trả tiền điện cao hơn"

- "nói thì hay chứ nói nghe thử xem giờ xài điện gì ngoài thuỷ điện năng lượng gì thay thế? nói nghe thử xem nào chuyên gia?"

- "thời đó ko nghèo chứ giàu r à cúp điện 1 tuần 1 ngày chịu nổi k hay có la lên công ty vận hành liên tục cúp điện rồi ai chịu trách nhiệm ai dám tới đói mốc mồm lên chứ ở đó mà ko nghèo với đói"

-"Thế cái loại mày cũng đang dự báo mõm đấy, lại còn không sợ chịu trách nhiệm nữa, oai nhỉ. Làm dự báo thì kiếm thêm bằng cách nào thế nói nghe coi, chứ bố mẹ có dạy ăn tục nói phét thế không."

- "thế bây giờ phải làm thế nào thưa các chuyên gia?thiếu điện cũng kêu?thuỷ điện kêu, nhiệt điện kêu, điện hạt nhân cũng kêu.quay trở về thời ăn lông ở lỗ là xong nhất, khỏi cạnh tranh căng thẳng.ngày ngày săn bắt hái lượm cho nó tự nhiên"

THÔI, XIN TRẢ LỜI CÁC BẠN MỘT LẦN CHO TIẾT KIỆM THỜI GIAN Ở TRONG BÀI NÀY:

◾ Thứ nhất, thủy điện có nhiều loại. Đọc kỹ bài phân tích trước và bài này đi bạn. Chúng tôi cũng đâu có phủ nhận tầm quan trọng của điện đối với công nghiệp. Chúng tôi chỉ tập trung vào các nơi không hiệu quả thôi. Đó chính là các thủy điện ruồi và cóc tại miền Trung. Rất nhiều bạn chửi bới, nhưng cố tình phớt lờ điểm đó. Tại sao ấy nhỉ???

◾ Thứ hai, việc phải hy sinh để làm thủy điện để "phát triển bằng mọi giá" là sai lầm lớn, nếu cân đo đong đếm các lợi ích đối với cộng đồng và xã hội tại những vị trí nhất định. Đối với các thủy điện lớn có khả năng cắt lũ tốt cho cả một vùng thủ phủ kinh tế - chính trị như Hòa Bình, Sơn La, THÌ ỔN, còn với các thủy điện cóc ruồi ở miền Trung lại là chuyện khác. Chúng ta sẽ yêu cầu người dân ở dưới những vùng hạ lưu đập phải chịu xả lũ, thiệt hại tài sản, thương vong hàng năm, chỉ vì các thủy điện nhỏ trên thượng nguồn kiếm tiền bỏ túi cho một số đại gia tư nhân ư? Đó có phải là "kinh tế" và "phát triển" hay không? Đừng ngụy biện nha. Bạn thử dọn nhà xuống ở dưới hạ lưu cái đập xem mình có phát triển được hay không khi mùa mưa về mỗi năm. Haizz... 

Ngoài ra, chính sách phát triển toàn diện, đoàn kết và công bằng của một quốc gia là không được phép bỏ mặc và bỏ rơi bất cứ cộng đồng dân cư, công dân nào. Không thể viện cớ hy sinh cả một cộng đồng dân cư ở xó xỉnh nào đó vì lợi ích của quốc gia, nói chi đến vì lợi ích của một vài thiểu số. Bạn có biết doanh thu ước tính của Phú Yên chỉ riêng cho ngành nuôi và xuất khẩu tôm hùm là bao nhiêu không mà đòi hy sinh lợi ích của người ta? Số lượng lồng nuôi tôm hùm thương phẩm năm 2024 hơn 280.000 lồng, sản lượng đạt trên 5.800 tấn, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 430 triệu USD, tập trung chủ yếu tại các tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa (chiếm trên 95% tổng số lượng lồng nuôi cũng như sản lượng nuôi cả nước). Con số đó gấp bao nhiêu lần doanh thu của cái đập thủy điện? Đó là chưa kể đến ngành nghề nuôi yến sào nữa đấy.

https://thiennhienmoitruong.vn/phu-yen-thi-diem-gan-tem-truy-xuat-nguon-goc-tom-hum.html

◾ Thứ ba, chúng tôi lấy ví dụ đất nước người ta phá bỏ thủy điện nhỏ, cũ, không đáp ứng đủ tiêu chí an toàn so với diễn biến mới của biến đổi khí hậu, không đem lại hiệu suất kinh tế so với cái giá phải trả, thì nhiều bạn lại bê thêm danh sách các thủy điện mới mà Mỹ, Đức... đang xây - đều từ hàng công suất GW trở lên.

https://www.power-technology.com/data-insights/top-5-hydro-power-plants-in-development-in-the-us/

https://www.power-technology.com/data-insights/top-5-hydro-power-plants-in-development-in-germany/?cf-view

Trong khi đó, các tổ máy tại nhiều thủy điện miền Trung đều chỉ ở hàng bé cỡ 250 MW đổ lại. Chúng tôi đếm số thủy điện ở miền Trung Việt Nam có công suất trên 250 MW thì chỉ có bao gồm Trung Sơn (Thanh Hóa), Bản Vẽ (Nghệ An), Sê San 3 (Gia Lai - Kon Tum), Buôn Kuốp (Đắk Lắk - Đắk Nông), Đại Ninh (Bình Thuận - Lâm Đồng), Đồng Nai 4 (Đắk Nông - Lâm Đồng), Sê San 4 (Gia Lai - Kon Tum), Hàm Thuận - Đa Mi (Bình Thuận - Lâm Đồng), Ialy (Gia Lai - Kon Tum).

Đa số các tổ máy có công suất lớn đều nằm trên lưu vực Tây Nguyên, nơi có địa hình vững chãi và khí hậu bình ổn, bớt gay gắt hơn, so với các tổ máy nhỏ đặt tại vùng miền Trung duyên hải - từ Quảng Trị/Huế trở vào Bình Thuận, nơi có địa hình hẹp và dốc đứng, lại hay đón mưa bão lớn. Các bạn cứ đếm kiểm tra mà xem danh sách các thủy điện này thì rõ thôi. Có dữ liệu hết trên mạng cơ mà.

Thế thì, khi người ta thấy bất cập và dỡ bỏ, thì sao mình không suy nghĩ xem lý do tại sao người ta phải làm như thế, mà cứ nhất nhất đổ cho việc phải "phát triển kinh tế" mới được? Trong khi đó, liệu vấn đề chúng ta đang gặp phải có đáng để mà trả giá hay không? Ai là người phải trả giá, và ai là bên được hưởng lợi trong vấn đề này? Thế cái chính sách mà giới lãnh đạo Việt Nam hay nói là "đi tắt, đón đầu" gì gì đó thì sao nhỉ? Người ta sai mà vẫn cứ đâm đầu vào chỗ sai như người ta, thì đòi đi tắt đón đầu mà làm gì? Rồi khi người ta sửa sai, lại cứ khăng khăng cái mình đang làm là đúng, trong khi mình đang bắt chước cái sai của người ta từ cách đây 50 năm rồi.

Thiếu gì cách phát triển khi nghèo. Singapore nó có cái gì trong tay cách đây 50 năm đâu - không khoáng sản, không dầu mỏ, không điện đóm, ít rừng. Thế mà họ vẫn phát triển được đấy thôi. Chỗ nào càng nhiều ưu đãi thì càng nghèo. Bạn nhìn qua Châu Phi thì hiểu rồi - chia phe phái và lợi ích nhóm để giành giật tài nguyên khoáng sản đến không phát triển nổi, dù mỏ kim cương, vàng bạc, đá quý, khoáng sản cobalt, rừng nhiệt đới đầy ra đó. Ông bà ta ngày xưa có câu không sai đâu: "Đói cho sạch, rách cho thơm" để có lòng tự trọng và sức bật về sau đó, các bạn ạ. Người biết đứng thẳng và không kiếm tiền trên vốn tự có, thì mới phát triển được vì nó từ cái tài và cái tâm mà ra.

◾ Thứ tư, đừng bẻ lái qua điện hạt nhân. Đó là một lĩnh vực khác. Thủy điện mà riêng cái việc xây dựng, quy hoạch sai, không có tầm nhìn, xả lũ không đúng quy trình, không kiểm soát được tiến trình thông báo cho người dân hạ lưu, không có tầm nhìn về biến đổi khí hậu - thời tiết ngày càng cực đoan, gặp chuyện nước đến chân mới trở tay không kịp và xả, thì đến khi rớ vào điện hạt nhân sẽ đưa đến hậu họa còn kinh khủng hơn nhiều. Bạn thấy vụ nhà máy Fukushima ở Nhật rồi phải không? Mà người Nhật nổi tiếng là kỷ luật và kỹ tính rồi đấy! Và đất nước người ta nằm trong vành đai lửa Thái Bình Dương cơ, với bão tố, sóng thần, động đất liên miên.

Chúng tôi vẫn không phủ nhận rằng thủy điện là nguồn phát năng lượng sạch nhất so với tất cả những nguồn khác (nhiên liệu hóa thạch, hạt nhân, và thậm chí là năng lượng tái tạo như gió, mặt trời). Nhưng việc làm thủy điện đòi hỏi phải có tầm nhìn và hiệu quả (xác định mức ENROI). Sau thủy điện sẽ đến năng lượng hạt nhân hoặc nhiệt hạch (fussion). Tuy nhiên, để làm được năng lượng hạt nhân sẽ đòi hỏi một tầm nhìn, trình độ công nghệ và tiêu chuẩn/kỷ luật an toàn còn nhiều hơn thủy điện. Chúng tôi không phản đối năng lượng hạt nhân, vì lẽ quốc gia nào muốn phát triển cũng phải có năng lượng. Tuy nhiên, chúng tôi hy vọng Việt Nam sẽ làm năng lượng hạt nhân với tầm nhìn và trình độ của thủy điện Hòa Bình và Sơn La, chứ không phải như với các thủy điện cóc và ruồi ở miền Trung, bởi vì điều đó rất nguy hiểm và còn quyết định định mệnh của cả một đất nước. Hãy nhìn sang thảm họa Chernobyl ở Liên Xô và Fukushima ở Nhật Bản thì cũng hiểu rồi. Việt Nam là một đất nước có bề ngang hẹp, nên nếu một thảm họa hạt nhân xảy ra sẽ cắt đôi đường bộ. Ngoài ra, một vấn đề quan trọng nữa chính là nguồn nước giải nhiệt và nền nhiệt độ của một xứ nhiệt đới khi sốc nóng sẽ có khả năng đưa đến giới hạn cho hoạt động của lò hạt nhân.

Cả Ấn Độ và Pakistan đều đang vận hành các nhà máy điện hạt nhân và họ là những quốc gia nằm trong vòng sốc nhiệt mỗi mùa nắng nóng. Và thời tiết nắng nóng gây ra những thách thức đáng kể cho các nhà máy điện hạt nhân, tuy nhiên, những vấn đề phát sinh tại đây lại mang sắc thái khác biệt so với các khu vực có khí hậu lạnh hơn như Châu Âu. Chúng ta thường nghe tin các nhà máy điện hạt nhân ở Pháp phải ngưng hoạt động do nước sông trở nên quá nóng, nhưng các nhà máy tại Ấn Độ và Pakistan về cơ bản đã được thiết kế ngay từ đầu để thích nghi với vùng nước nhiệt đới ấm áp. Điều này giúp chúng có khả năng chống chịu nhiệt độ cao tốt hơn, dẫu vậy, chúng vẫn phải đối mặt với những trở ngại riêng liên quan đến hiệu suất và các yếu tố "sinh học" do nhiệt gây ra. Các nhà máy Châu Âu thường phải đóng cửa do các quy định về môi trường (khi nước xả ra làm nóng sông quá mức cho phép). Trong khi đó, các nhà máy ở Ấn Độ/Pakistan hiếm khi đóng cửa chỉ vì nhiệt độ nước, mà chủ yếu là bị giảm hiệu suất hoạt động.

Ấn Độ: Sở hữu một mạng lưới lớn với hơn 20 lò phản ứng, bao gồm: Kudankulam (bang Tamil Nadu) – Nhà máy lớn nhất, sử dụng công nghệ của Nga, Tarapur (bang Maharashtra) – Nhà máy lâu đời nhất, Rajasthan (Rawatbhata) và Kakrapar (bang Gujarat), Kalpakkam (Trạm năng lượng nguyên tử Madras).

Còn Pakistan có hai tổ hợp điện hạt nhân chính: Chashma (tỉnh Punjab) – Bốn tổ máy đang hoạt động (từ C-1 đến C-4), Karachi (KANUPP) – Tọa lạc ven biển; trong đó các tổ máy K-2 và K-3 là những lò phản ứng lớn và mới hơn.

Sức nóng ảnh hưởng đến các nhà máy này trên ba phương diện chính: vật lý, sinh học và cơ sở hạ tầng. Tất cả các nhà máy nhiệt điện (dù là hạt nhân, than hay khí đốt) đều vận hành dựa trên sự chênh lệch nhiệt độ giữa hơi nước bên trong (rất nóng) và nước làm mát bên ngoài (lạnh) để tạo ra điện. Khi nước làm mát (lấy từ biển, sông hoặc hồ) nóng lên trong các đợt nắng nóng, khoảng cách chênh lệch nhiệt độ này bị thu hẹp lại. Nhà máy trở nên kém hiệu quả hơn. Nó sản xuất ra ít điện hơn dù tiêu tốn cùng một lượng nhiên liệu hạt nhân. Vào đỉnh điểm mùa hè, khi nhu cầu sử dụng máy điều hòa tăng cao nhất, thì về mặt vật lý, khả năng sản xuất điện tối đa của các nhà máy lại bị suy giảm đáng kể.

Ngoài ra, còn có một tác dụng phụ nghiêm trọng nhưng thường bị bỏ qua của thời tiết nóng ở khu vực này. Nước ấm lên dẫn đến sự sinh sôi nảy nở mạnh mẽ của sinh vật biển như tảo, sứa và vẹm. Trạm năng lượng nguyên tử Madras (Kalpakkam) ở Ấn Độ trong quá khứ đã từng phải ngừng hoạt động chỉ vì những đàn sứa dày đặc làm tắc nghẽn các lưới chắn tại cửa lấy nước. Trong thời tiết nóng, quần thể sứa có thể bùng nổ số lượng. Nếu chúng bị hút vào đường ống nạp, dòng nước cần thiết để làm mát lò phản ứng sẽ bị chặn lại, buộc nhà máy phải dừng khẩn cấp để đảm bảo an toàn. 

Trong các đợt nắng nóng (như những đợt nghiêm trọng vào năm 2024 và 2025), nhu cầu sử dụng điều hòa không khí tăng đột biến một cách dữ dội. Điều này gây ra những biến động lớn trong lưới điện quốc gia. Các nhà máy điện hạt nhân rất nhạy cảm; nếu lưới điện trở nên bất ổn (điện áp hoặc tần số dao động quá nhiều), hệ thống an toàn của nhà máy sẽ tự động "ngắt" (trip) lò phản ứng để bảo vệ thiết bị. Nhà máy Chashma ở Pakistan từng gặp sự cố ngắt điện do dao động lưới điện, điều thường thấy khi lưới điện quốc gia bị căng thẳng quá mức bởi nhu cầu tiêu thụ cực lớn trong mùa nóng.

Vì vậy, sẽ phải tính rất kỹ về hình thái khí hậu, địa hình, nguồn nước, hệ thống chứa nước thải khi có vấn đề xảy ra, và các biện pháp an toàn khác trước khi làm điện hạt nhân.

◾ Thứ năm, khi nói về việc giải pháp, các bạn lại ngụy biện nữa rồi. Đừng dùng thói chụp mũ, bịt miệng theo kiểu "không dùng điện nữa", "trở về thời ăn lông ở lỗ", "hạn hán thiếu nước tưới thì sao", "dự báo mõm"... Chúng tôi đang phân tích về tính kinh tế và hiệu quả của các thủy điện ruồi và cóc, chứ không nói về các thủy điện lớn hàng GW trở lên. Hãy đọc kỹ lại đi. Và hậu quả mà người dân gánh chịu là rất lớn. Vì có người mạnh miệng đòi hỏi nên chúng tôi chia làm các giải pháp sau đây.

👉 Thứ nhất là về phía người dân. Liệu họ có dám kiện sau khi bị thương vong và thiệt hại tài sản hay không? Muốn kiện được phải tập hợp các nạn nhân cùng đồng lòng đồng sức, phải có tiền thuê luật sư, chạy theo quy trình tố tụng hình sự, phải thu thập dữ liệu, đòi hỏi minh bạch thông tin tích nước và xả lũ trước thảm họa này, phải chứng minh và định giá được các thiệt hại. Có kiện thì nên kiện các cổ đông tư nhân trước đã. Nếu các bạn dám kiện, thì đó là một hành vi dũng cảm và có thể tạo được án lệ mới về sau cho tất cả những người dân ở dưới chân các đập thủy điện miền Trung Việt Nam. Rồi khi có án lệ và tinh thần pháp lý rồi, thì các chủ đập sẽ không dám tùy tiện cẩu thả trong việc vận hành đập để xảy ra tai nạn đáng tiếc nữa. Lúc ấy, họ sẽ không dám tích nước nhiều khi có cảnh báo mưa cực đoan, và sẽ cẩn trọng tối đa khi đưa kể hoạch xả lũ. Đó là nguyên tắc theo đúng trình tự pháp luật minh bạch.

Trên thế giới đã ghi nhận nhiều vụ kiện và hành động pháp lý quan trọng liên quan đến các thảm họa lũ lụt do đập thủy điện và các loại đập khác gây ra. Trọng tâm của các vụ án này thường xoay quanh cuộc tranh luận pháp lý giữa yếu tố "sự tắc trách" (thất bại trong việc điều tiết mực nước đúng quy trình) và "Thiên tai bất khả kháng" (Act of God - các hiện tượng thời tiết tự nhiên nằm ngoài tầm kiểm soát của con người).

Dưới đây là các trường hợp cụ thể về những vụ kiện liên quan đến vỡ đập hoặc quản lý yếu kém, được phân loại theo từng quốc gia:

1. Australia: Vụ kiện tập thể Đập Wivenhoe (Lũ lụt tại Queensland)

- Đây được coi là một trong những thắng lợi pháp lý vang dội nhất dành cho các nạn nhân lũ lụt trong lịch sử liên quan đến đập thủy điện/cung cấp nước. 

- Thảm họa: Trong trận lụt lịch sử tại Brisbane năm 2011, hàng nghìn ngôi nhà đã chìm trong biển nước. Các nạn nhân cáo buộc rằng những đơn vị vận hành đập (Seqwater, SunWater và Bang Queensland) đã tắc trách trong việc trì hoãn xả nước, dẫn đến tình thế bắt buộc phải xả lũ khẩn cấp với lưu lượng khổng lồ, làm trầm trọng thêm tình trạng ngập lụt.

- Vụ kiện: Rodriguez & Sons Pty Ltd kiện Cơ quan Cung cấp Nước Queensland & Những bên liên quan. Một vụ kiện tập thể quy mô lớn đã được đệ trình thay mặt cho 6.800 nạn nhân.

- Kết quả: Năm 2019, Tòa án Tối cao New South Wales đã phán quyết có lợi cho các nạn nhân, xác định rằng các kỹ sư vận hành đập đã không tuân thủ đúng quy trình vận hành chuẩn.

- Hòa giải: Năm 2021, một thỏa thuận hòa giải một phần đã đạt được với số tiền 440 triệu AUD (khoảng 300 triệu USD) do Bang Queensland và công ty SunWater chi trả.

- Kháng cáo: Bị đơn thứ ba, Seqwater (doanh nghiệp nhà nước), đã kháng cáo thành công phán quyết vào năm 2021 và được tuyên không chịu trách nhiệm pháp lý, nhưng thỏa thuận bồi thường với các bên còn lại vẫn được giữ nguyên.

- Link tham khảo: https://portal.omnibridgeway.com/cases/detail/wivenhoe-dam và https://www.abc.net.au/news/2022-06-02/2011-brisbane-flood-class-action-payout-maurice-blackburn/101118556

2. Hoa Kỳ: Sự cố vỡ đập Edenville (Tiểu bang Michigan)

- Vào tháng 5 năm 2020, đập Edenville (một đập thủy điện) đã bị vỡ sau những trận mưa lớn, làm cạn kiệt hồ Wixom và gây ra lũ lụt nghiêm trọng ở hạ lưu, phá hủy khoảng 2.500 ngôi nhà.

- Nhiều đơn kiện đã được gửi đến chủ sở hữu đập là Boyce Hydro và chính quyền bang. Các đơn kiện cáo buộc Boyce Hydro có lịch sử lâu dài trong việc phớt lờ các tu sửa an toàn nhằm tối đa hóa lợi nhuận, đồng thời các cơ quan quản lý liên bang (FERC) và tiểu bang đã thất bại trong việc thực thi các tiêu chuẩn an toàn.

- Kết quả: Năm 2023, một thẩm phán liên bang đã ra lệnh cho chủ sở hữu cũ của con đập phải trả 119 triệu USD tiền bồi thường thiệt hại cho tiểu bang Michigan vì sự tàn phá môi trường. Do Boyce Hydro đã đệ đơn phá sản, các chủ nhà riêng lẻ gặp nhiều khó khăn trong việc nhận bồi thường đầy đủ, dẫn đến các vụ kiện tụng kéo dài chống lại các cơ quan nhà nước về trách nhiệm quản lý.

- Link tham khảo: https://bridgemi.com/michigan-government/us-incompetency-led-edenville-dam-failure-couple-claims-lawsuit/ và https://bridgemi.com/michigan-government/us-incompetency-led-edenville-dam-failure-couple-claims-lawsuit/

3. Ấn Độ: Công ty Thủy điện Alaknanda (Lũ lụt tại Uttarakhand)

- Trong trận lụt thảm khốc năm 2013 tại Uttarakhand, thị trấn Srinagar đã bị chôn vùi dưới một lượng lớn bùn đất và nước. Các nạn nhân đổ lỗi cho Công ty Thủy điện Alaknanda (Tập đoàn GVK) vì đã đổ "muck" (phế thải xây dựng/đất đá) bừa bãi dọc bờ sông, khiến chúng bị cuốn trôi về hạ lưu khi mở cửa xả lũ.

- Vụ việc được đưa ra trước Tòa án Xanh Quốc gia (National Green Tribunal - NGT). Công ty thủy điện lập luận rằng trận lụt là "Thiên tai" (sự kiện bất khả kháng) và họ không chịu trách nhiệm. Năm 2016, NGT đã bác bỏ lập luận "Thiên tai". Tòa phán quyết rằng việc xử lý chất thải không đúng quy định của công ty đã làm trầm trọng thêm thiệt hại.

- Kết quả: Công ty bị buộc phải trả khoảng 92,6 triệu Rupee (khoảng 1,1 triệu USD) tiền bồi thường cho các nạn nhân.

- Link tham khảo: https://www.downtoearth.org.in/natural-disasters/uttarakhand-floods-not-an-act-of-god-says-ngt-55410

4. Lào: Thảm họa vỡ đập Xe-Pian Xe-Namnoy

- Năm 2018, một đập phụ thuộc dự án thủy điện này đã bị vỡ, khiến hàng chục người thiệt mạng và hàng nghìn người mất nhà cửa tại Lào và Campuchia.

- Mặc dù không có một "vụ kiện tập thể" đơn lẻ nào tại tòa án Lào (do bối cảnh chính trị), các cơ chế pháp lý quốc tế đã được vận dụng. Trọng tài: Công ty xây dựng SK Ecoplant (Hàn Quốc) đã nộp đơn yêu cầu trọng tài tại Singapore đối với các đơn vị vận hành đập để tranh luận về nguyên nhân và trách nhiệm.

- Kết quả: Dưới sức ép từ các tổ chức nhân quyền quốc tế và chính phủ Hàn Quốc, các nhà phát triển dự án đã chi trả khoảng 90 triệu USD tiền bồi thường và viện trợ cho chính phủ Lào để hỗ trợ nạn nhân. Tuy nhiên, nhiều tổ chức phi chính phủ (NGO) báo cáo rằng nhiều người sống sót vẫn chưa nhận được đầy đủ kinh phí hoặc bồi thường nhà ở thích hợp.

- Link tham khảo: https://www.inclusivedevelopment.net/cases/laos-xe-pian-xe-namnoy-dam-collapse/

5. Brazil: Thảm họa đập Mariana (Fundão)

Lưu ý: Đây là đập chứa quặng đuôi (chất thải khai thác mỏ), không phải thủy điện, nhưng đây là án lệ pháp lý quan trọng nhất toàn cầu về trách nhiệm đối với đập.

- Thảm họa: Vụ vỡ đập Fundão năm 2015 đã giết chết 19 người và làm ô nhiễm nghiêm trọng dòng sông Doce.

- Một vụ kiện tập thể khổng lồ đã được đệ trình tại Vương quốc Anh (do một trong những công ty mẹ là BHP có trụ sở Anh-Úc) thay mặt cho 700.000 nạn nhân Brazil.

- Kết quả: Vào tháng 7 năm 2024, BHP và Vale đã đồng ý thỏa thuận chia sẻ trách nhiệm pháp lý. Vào tháng 11 năm 2024, Tòa án Tối cao Vương quốc Anh phán quyết rằng BHP phải chịu trách nhiệm cho vụ sập đập. Một thỏa thuận bồi thường riêng biệt tại Brazil liên quan đến các công ty và chính phủ đã đạt được con số kỷ lục 30 tỷ USD (170 tỷ Reais) để khắc phục hậu quả.

- Link tham khảo: https://www.bbc.com/news/articles/c8034v2e3l3o

👉 Nếu các bạn dân không dám kiện (ngay cả ở Mỹ thì dân cũng thua kiện mà), thì giải pháp chính là: (1) tìm cách di cư khỏi chỗ nguy hiểm thôi - tránh voi chẳng xấu mặt nào, đã là luật rừng thì thôi, đành chịu. Hoặc (2) chịu khó mỗi năm chuẩn bị cho thật kỹ, chu đáo, và mỗi khi nghe có cảnh báo mưa - bão - lũ thì đừng chủ quan mà hãy đề phòng tối đa cho bản thân và gia đình mình, nghĩa là chịu sống chung với thủy điện, cho đến khi nào chịu hết xiết thì bỏ đi chỗ khác thôi.

⚠bài dài quá, facebook không cho đăng phần tiếp theo, chúng tôi sẽ đăng tiếp trong bài kế sau bài này. Các bạn đọc tiếp nha...

👉bài tiếp theo ở đây:

https://www.facebook.com/share/p/1BrfZHrecR/

#hanhtinhtitanic