Thái Anh Đức: NƯỚC ĐỔ TỪ TRỜI – HAY DO VAN XẢ LŨ

NƯỚC ĐỔ TỪ TRỜI – HAY DO VAN XẢ LŨ

- Thái Anh Đức -

SỰ THẬT VỀ LŨ MIỀN TRUNG hiện nay, mình ngâm cứu Nhatrang làm mẫu xem nhé

Tối qua đến giờ, tôi cứ ngồi nhìn bản đồ địa hình miền Trung và tự hỏi:

“Tại sao cứ mưa lớn là lũ? Có phải vì xả lũ không?”

Nhiều người lên mạng chửi bới, đổ hết lên cái cửa van của mấy hồ thủy lợi.

Nhưng nếu chịu tính một chút thôi, sẽ thấy nguyên nhân thật sự không hẵn nằm ở cửa van, mà nằm ở tổng lượng nước mưa vượt xa năng lực chứa – năng lực thoát của cả vùng.

Tôi viết ra đây, ai chửi cứ chửi. Tôi không ngại.

Nhưng nếu giúp được vài người bớt bức xúc, nhìn rõ bản chất, thì cũng đáng.

⸻

1. Lưu vực Nha Trang – cái phễu 2.000 km2 hứng nước từ núi đổ xuống biển

Nha Trang chỉ rộng 251 km2, nhưng nó lại là cửa xả của lưu vực sông Cái rộng 1.700–2.000 km2.

Tức là:

Toàn bộ nước mưa từ Khánh Vĩnh – Diên Khánh – sườn núi Đắk Lắk… cuối cùng đều đổ vào ngay cửa sông của Nha Trang.

Nhìn bản đồ địa hình Nhatrang sẽ thấy:

 Sau lưng là núi cao

 Trước mặt là biển

 Ở giữa là dải đồng bằng hẹp

 Nhiều khúc cua của dòng sông hẹp, còn chắn đê tránh ngập mặn, triều cường

Miền Trung tỉnh nào cũng vậy: hứng nước như cái phễu.

⸻

2. Tính thử: chỉ một trận mưa có thể tạo ra gần 1 TỈ M3 nước

Đợt mưa vừa rồi:

 Khánh Hòa nhiều nơi 100–390 mm/24h, có nơi > 400 mm

 Đắk Lắk có vùng > 340 mm

 Lâm Đồng giáp Khánh Hòa có lúc mưa 200 mm trong 3 giờ

Và vì đợt mưa kéo dài 2–3 ngày, tổng cộng lượng mưa cả đợt hoàn toàn ở mức:

400–600 mm cho toàn lưu vực, tức là 0,4–0,6 mét. Tôi chọn 0,5 m vì nó nằm ngay giữa — vừa bảo thủ vừa hợp lý.

Như vậy:

-Lưu vực: 2.000 km2 tức là 2.000.000.000 m2

 -mưa trung bình: 500 mm = 0,5 m

Thể tích = 0,5 × 2 tỉ = 1 tỉ m³ nước

Một tỉ mét khối.

Chỉ trong một đợt mưa.

⸻

3. Mùa mưa kéo dài – đất và rừng đều đã no nước

Rừng giữ nước tốt — nhưng chỉ đúng đầu mùa mưa.

Đến tháng 10–11: đất bão hòa, rễ cây đầy nước, khe rãnh không còn chỗ, thảm mục đã “no”

Hydrology gọi là:

Runoff coefficient = 0,7–0,9

(70–90% nước mưa chảy tràn thành lũ)

Lấy con số hiền nhất: 70%.

→ 70% của 1 tỉ m3 = 700 triệu m3 nước

chảy thẳng từ núi xuống đồng bằng Nha Trang.

(Đây là con số rất khiêm tốn so thực tế)

⸻

4. Tất cả hồ chứa của Khánh Hòa chỉ chứa được 752 triệu m3 – và trước mưa chỉ còn trống khoảng 160 triệu

Số liệu tỉnh (nguồn báo Lao Động)

- 64 hồ đập

- Dung tích thiết kế: 752,7 triệu m3

- Trước bão: hồ đã đầy 78%, còn trống ~ 160–170 triệu m3

Trong khi nước từ đợt mưa đổ về:

700 triệu – 1.000 triệu m3

Vậy phần dư:

500–800 triệu m3 nước buộc phải tràn qua vùng trũng như ruộng – đường – nhà dân…

DÙ XẢ KHÔ HỒ TRƯỚC MÙA MƯA cũng không chứa nổi.

Đây là vật lý, không phải lỗi ai cả.

⸻

5. Nha Trang có sông – có kênh – nhưng tất cả đều quá nhỏ

Nhiều người nói: “Có sông Tắc, sông Cái Bé, sông Quán Trường mà, sao vẫn ngập?”

Đúng, nhưng phân tích kỹ:

- Tất cả đều đổ về sông Cái, Quán Trường và ra biển

- Sông Cái: nhỏ, nông, lòng hẹp

- Sông Tắc: chỉ là nhánh nhỏ, bị bồi lắng nặng

- Sông Cái Bé: nhỏ, không phải đường phân lũ

- Các kênh nội đô: chỉ đủ tiêu nước vài phường

=> Cả 2.000 km2 lưu vực chỉ có 1 cửa xả duy nhất.

Cổ chai như vậy thì ngập là tất yếu, không liên quan gì đến chuyện “xả lũ”.

⸻

6. Vĩnh Thạnh, Vĩnh Phương..: điểm nghẽn quan trọng nhất

 Khu vực này:

- Độ cao chỉ 15–25 m so với biển

- Đất bằng phẳng

- Còn nhiều ruộng & đất trống

- Nằm đúng nơi dòng lớn từ Khánh Vĩnh – Diên Khánh đổ xuống

- Chính là chỗ nước “chậm lại” trước khi vào Nha Trang

- Ngập nặng nhất vì là điểm nghẽn tự nhiên của sông Cái

Và chính vì còn đất trống nên đây là vùng lý tưởng để mở thêm kênh rạch lớn.

⸻

**7. MỞ RỘNG SÔNG NGÒI – KÊNH RẠCH:

GIẢI PHÁP DUY NHẤT CHO 50 NĂM TỚI**

Đây là phần bổ sung quan trọng nhất:

Miền Trung – như là Nha Trang – không thiếu cao độ, mà thiếu đường thoát nước.

Hiện có 4–5 dòng nhưng CHỈ 1 cửa xả ra biển.

Giải pháp:

(1) Mở rộng, nạo vét sâu sông Cái, sông Tắc, sông Cái Bé và sông Quán Trường

- Tăng tiết diện thoát lũ

- Giảm đỉnh lũ 20–40%

- Ngăn tình trạng nước “ứ lại” ở Vĩnh Thạnh, Vĩnh Phương..

(2) Đào thêm 2–3 tuyến kênh lớn từ Vĩnh Thạnh – Vĩnh Phương phân nước sang sông Tắc – Cái Bé – Quán Trường

- Chia tải cho dòng chính

- Tạo thêm cửa thoát song song

- Ngăn nước dồn vào 1 cổ chai

(3) Hệ thống kênh mới vừa làm giao thông – vừa làm cảnh quan – vừa giúp chống hạn mùa khô

Một công trình nhưng mang lợi:

- Thoát lũ

- Thủy lợi

- Điều hòa đô thị

- Giao thông đường thủy

- Du lịch ven kênh

- Giá trị bất động sản ven sông tăng mạnh

Nhìn Nhật, Hà Lan, Hàn Quốc, Singapore mà học — họ đã làm điều này từ 30–50 năm trước.

⸻

8. Chốt lại – để ai còn đổ thừa “#xả lũ” thì đọc mà hiểu

Lũ không đến từ cửa van.

Lũ đến từ bầu trời và từ địa hình.

Khi 1 tỉ m3 nước rơi xuống lưu vực 2.000 km2,

còn hồ chứa chỉ chứa nổi 700 triệu m3, đất đã no nước, lòng sông quá nhỏ,

thì phần dư phải tràn.

Muốn hết lũ – phải mở thêm kênh, mở thêm sông, mở thêm cửa thoát ra biển.

Không có cách nào khác. Còn bê tông hoá hay hiện đại hoá là tất yếu, là quyền lợi chung mỗi người rồi. Hồ thuỷ lợi lại càng cần thiết phải có. 

Tôi chỉ chia sẽ góc nhìn có số liệu như trên.

Nhưng mong vài người đọc xong hiểu được chuyện này:

Miền Trung chỉ an toàn nếu có thêm kênh rạch – sông ngòi – cửa xả.

Đó là con đường duy nhất cho 50 năm tới.

Ps: tôi chỉ mới gắn liền với Nhatrang chỉ 4 năm nay nhưng tôi rất yêu quý môi trường sống và mến con người nơi đây. Mong rằng tương lai gần #Nhatrang khắc phục được cái nạn #lũ lụt này