Angélique Marguerite Le Boursier du Coudray - Người phụ nữ đã thay đổi việc sinh nở

Vào thế kỷ 18, việc sinh con thường đồng nghĩa với án tử hình — cho đến khi một người phụ nữ, với một mô hình vải và quyết tâm mãnh liệt, đã dạy cho cả một quốc gia rằng người mẹ không nhất thiết phải chết khi mang lại sự sống cho thế gian.

Chiến trường thầm lặng

Pháp thế kỷ 18. Việc sinh nở là nỗi kinh hoàng mà phụ nữ thì thầm với nhau còn đàn ông phớt lờ.

Không có kiến thức y học đúng đắn, không có chuyên gia được đào tạo, thậm chí không có hiểu biết cơ bản về giải phẫu, hàng ngàn bà mẹ và trẻ sơ sinh đã thiệt mạng. Không phải thỉnh thoảng. Không phải hiếm hoi. Mà là liên tục.

Ở các làng quê khắp nước Pháp, thai kỳ là một cuộc đếm ngược tới cái chết có thể xảy ra. Phụ nữ lập di chúc ngay khi biết mình mang thai. Họ tạm biệt những đứa con khác, phòng khi không trở về. Họ chuẩn bị tinh thần cho khả năng rằng cơn đau chuyển dạ sẽ là việc cuối cùng họ thực hiện trong đời.

Đó là một chiến trường thầm lặng nơi phụ nữ phải chiến đấu một mình, nơi sự thiếu hiểu biết giết người chắc chắn như bất kỳ căn bệnh nào, nơi cái chết phổ biến đến mức hầu như không khiến ai dừng lại.

Nhưng một người phụ nữ đã nhìn thẳng vào thực tế ấy và quyết định rằng nó không cần phải tiếp diễn.

Người phụ nữ từ chối chấp nhận cái chết

Angélique Marguerite Le Boursier du Coudray, sinh năm 1712, bước vào một thế giới nơi tri thức là đặc quyền của nam giới và cơ thể phụ nữ được coi là quá mong manh, quá bí ẩn, quá không đứng đắn để chính phụ nữ có thể hiểu một cách khoa học.

Bà đã thách thức mọi kỳ vọng.

Bà trở thành một trong những bà đỡ tài năng và nổi tiếng nhất thế hệ của mình — không nhờ may mắn, không nhờ tình cờ, mà qua việc học tập không ngừng nghỉ, quan sát và thực hành trong một thời đại cho rằng tham vọng ấy là điều không thể với phụ nữ.

Nhưng Angélique không chỉ muốn thành công cá nhân. Bà không muốn chỉ tham gia đỡ đẻ, cứu từng mạng sống một trong khi hàng ngàn người khác vẫn chết ở những ngôi làng bà không bao giờ đặt chân tới.

Bà muốn nhân rộng những bàn tay có năng lực trên toàn quốc gia.

Bà muốn cứu sống ở quy mô lớn.

Và bất chấp mọi trở ngại, bà đã làm được chính xác điều đó.

Nhiệm vụ khẩn cấp của Nhà vua

Đến năm 1759, ngay cả Vua Louis XV cũng không thể phớt lờ cuộc khủng hoảng nữa. Tỷ lệ tử vong sản khoa ở vùng nông thôn Pháp đã ở mức thảm khốc. Toàn bộ làng quê mất đi các bà mẹ, trẻ sơ sinh, cả dòng dõi bị chấm dứt chỉ vì không ai biết cách đỡ đẻ an toàn.

Nhà vua cần một giải pháp. Ông cần một người có thể biến việc sinh nở từ trò chơi may rủi thành một kỹ năng có thể dạy được.

Ông chọn Angélique du Coudray.

Trong một ủy nhiệm đặc biệt, Louis XV trao cho bà một nhiệm vụ hoàng gia chính thức: đi khắp nước Pháp để dạy nghề đỡ đẻ cho phụ nữ và các bác sĩ phẫu thuật. 

Mang kiến thức hiện đại đến những vùng đất bị lãng quên nơi sự thiếu hiểu biết đang cướp đi mạng sống của những thần dân mà vương triều không thể để mất.

Đó là sự tín nhiệm chưa từng có dành cho một người phụ nữ. Là sự thừa nhận rằng bà sở hữu tri thức mà ngay cả giới y khoa nam giới thống trị cũng không sánh bằng.

Và Angélique đã nhận lời mà không do dự.

25 năm rong ruổi

Trong hơn 25 năm, Angélique du Coudray trở thành nhà giáo dục di động của nước Pháp — ngồi trên những cỗ xe ngựa chật chội, băng qua những con đường lầy lội giữa các làng quê và thành thị, mang ánh sáng vào những góc tối nhất của sự thiếu hiểu biết y khoa.

Bà đào tạo hàng ngàn bà đỡ với sự kiên nhẫn và chính xác. Bà dạy các bác sĩ phẫu thuật những kỹ thuật họ chưa từng được học ở trường lớp chính quy. Bà làm việc với những phụ nữ hầu như không biết chữ, chuyển hóa các khái niệm y học phức tạp thành những hành động thực tiễn, cứu mạng mà họ có thể thực hiện bằng đôi tay.

Nhưng bà đối mặt với một thách thức bất khả: làm thế nào để dạy cơ chế sinh nở mà không gây nguy hiểm cho tính mạng thực sự trong quá trình học tập?

Câu trả lời của bà mang tính cách mạng.

Mô hình thay đổi tất cả

Angélique đã phát minh ra thứ chưa từng tồn tại trước đó: một mô hình giải phẫu sinh nở kích thước thật.

Làm từ vải, da và bông, với các bộ phận tháo rời tái hiện chính xác xương chậu, đường sinh dục của người phụ nữ và một thai nhi ở nhiều tư thế khác nhau, “cỗ máy” của bà là một bước đột phá giáo dục.

Lần đầu tiên trong lịch sử loài người, học viên có thể thực hành an toàn. Họ có thể học nhận biết các biến chứng, luyện tập các thao tác khó, hiểu về tư thế — tất cả mà không gây nguy hiểm cho bất kỳ bà mẹ hay trẻ sơ sinh nào.

Họ có thể thất bại, học hỏi và thử lại. Luyện tập cho đến khi đôi tay biết phải làm gì một cách bản năng.

Đó là thiên tài. Đó là thực tiễn. Nó đã cứu vô số mạng sống trước cả khi học viên tham gia ca sinh thực sự đầu tiên.

Ngày nay, mọi mô hình mô phỏng y khoa dùng để đào tạo bác sĩ và y tá đều có nguồn gốc từ sáng tạo bằng vải của Angélique vào thế kỷ 18.

Làm cho tri thức trở nên vĩnh cửu

Năm 1773, Angélique cô đọng hàng thập kỷ kinh nghiệm và giảng dạy của mình vào một cuốn sách:

Abrégé de l’Art des Accouchements — Tóm tắt Nghệ thuật Đỡ đẻ.

Viết bằng tiếng Pháp rõ ràng, dễ tiếp cận — không phải thứ Latinh cao ngạo khóa chặt tri thức y học khỏi người dân thường — cuốn sách giáo khoa của bà được thiết kế có chủ đích để bất kỳ ai biết chữ đều có thể hiểu.

Nó thực tiễn. Chi tiết. Có hình minh họa. Cách mạng.

Lần đầu tiên, nghề đỡ đẻ không còn chỉ là một nghề thủ công truyền miệng qua truyền thống và thử nghiệm bằng lửa. Nó đang trở thành một ngành khoa học với các thực hành tốt nhất được ghi chép, kỹ thuật có thể dạy được và kết quả có thể đo lường.

Cuốn sách của bà trở thành giáo trình chuẩn trên toàn nước Pháp và xa hơn nữa.

Những mạng sống bà đã cứu

Nhờ công việc không mệt mỏi của Angélique, tỷ lệ tử vong sản khoa giảm mạnh ở những vùng bà đã đào tạo bà đỡ.

Những bà mẹ lẽ ra đã chết nay được sống. Những đứa trẻ lẽ ra đã mất nay được thở hơi đầu tiên. Gia đình được giữ nguyên vẹn. Làng quê không còn mất đi phụ nữ.

Khi các nhà sử học tổng hợp lại, con số thật đáng kinh ngạc: bà trực tiếp đào tạo hơn 5.000 bà đỡ trên khắp nước Pháp. Mỗi bà đỡ ấy sau đó tham gia hàng trăm, thậm chí hàng ngàn ca sinh trong sự nghiệp.

Hiệu ứng lan tỏa từ công việc của bà đã cứu hàng trăm ngàn mạng sống — có thể là hàng triệu qua các thế hệ sau.

Thế nhưng, lịch sử y học hiện đại phần lớn đã làm im lặng tên tuổi của bà.

Những bác sĩ phẫu thuật và thầy thuốc nam giới đến sau đã nhận công lao “hiện đại hóa” sản khoa, hiếm khi thừa nhận người phụ nữ đã thực hiện điều đó từ hàng thập kỷ trước, trong khi họ vẫn còn tranh cãi liệu phụ nữ có đủ trí tuệ để hiểu y học hay không.

Di sản còn sống

Angélique du Coudray không chỉ là một bà đỡ tham gia sinh nở ở làng quê địa phương.

Bà là kiến trúc sư của những tương lai — tạo ra các hệ thống sẽ tồn tại hàng thế kỷ sau bà.

Bà là người gieo mầm sự sống — dạy những kỹ năng nhân lên theo cấp số nhân qua từng học viên.

Bà là nhà giáo dục không ngừng nghỉ, hiểu rằng thay đổi thực sự không đến từ một khoảnh khắc kịch tính, mà từ công việc kiên trì, bền bỉ dạy hàng ngàn người làm tốt hơn.

Nơi có cái chết, bà dạy cách mang lại sự sống một cách an toàn.

Nơi có sự thiếu hiểu biết, bà mang đến tri thức.

Nơi có nỗi sợ hãi, bà mang đến sự tự tin được rèn giũa qua thực hành và kỹ năng.

Những gì bà dạy chúng ta hôm nay

Câu chuyện của Angélique du Coudray vẫn quan trọng ngày nay vì nó nhắc nhở chúng ta về những chân lý mà ta thường quên:

Rằng phụ nữ luôn là nhà khoa học, nhà giáo dục và nhà đổi mới y học — ngay cả khi lịch sử cố gắng xóa tên họ.

Rằng một người với tri thức, quyết tâm và sẵn lòng dạy dỗ có thể cứu cả thế hệ.

Rằng hành động mạnh mẽ nhất không chỉ là tự mình làm việc — mà là dạy hàng ngàn người khác cùng làm, nhân rộng tác động qua thời gian và không gian.

Rằng đổi mới thực tiễn — như một mô hình vải — có thể cách mạng chẳng kém gì những đột phá lý thuyết.

Bà không chờ đợi sự cho phép. Bà không chấp nhận rằng “chuyện này chỉ có vậy”. Bà không để giới tính, thiếu hỗ trợ từ tổ chức hay quy mô khổng lồ của vấn đề ngăn cản mình.

Bà lên xe ngựa và dành 25 năm dạy cả một quốc gia rằng người mẹ không cần phải chết khi sinh con.

Người phụ nữ đã thay đổi việc sinh nở

Angélique Marguerite Le Boursier du Coudray (1712–1794) qua đời với niềm tin rằng bà đã thay đổi ngành sản khoa Pháp mãi mãi.

Bà đã biến một nghề từng giết chết bà mẹ bởi sự thiếu hiểu biết thành một ngành khoa học cứu họ bằng tri thức.

Bà đã phát minh ra công cụ vẫn được sử dụng trong giáo dục y khoa ngày nay.

Bà đã viết giáo trình thiết lập sản khoa như một lĩnh vực nghiên cứu chính thống.

Bà đã đào tạo hàng ngàn người, những người lại đào tạo hàng ngàn người khác.

Mọi bà mẹ sống sót qua sinh nở ngày nay đều mang ơn những người phụ nữ như Angélique — những người từ chối chấp nhận rằng cái chết khi sinh con là điều tất yếu, những người chiến đấu chống lại sự thiếu hiểu biết bằng giáo dục, những người tin rằng phụ nữ xứng đáng được đối xử tốt hơn và dành cả cuộc đời để biến điều tốt đẹp ấy thành hiện thực.

Vào thế kỷ 18, sinh con là một nguy cơ tử thần.

Một người phụ nữ với mô hình vải và lòng can đảm để dạy dỗ đã quyết định rằng điều đó không cần phải đúng nữa.

Và bà đã thay đổi thế giới — từng bà đỡ, từng ngôi làng, từng mạng sống được cứu.

Đó không chỉ là y học. Đó là cuộc cách mạng thông qua giáo dục.

Đó là cách một người với tri thức và quyết tâm không chỉ cứu cá nhân, mà cứu cả những tương lai