Nền chính trị đảng phái, bầu cử Mỹ hoàn toàn vượt khỏi khả năng hình dung của người VN.
Em phải nhờ thằng bạn nó khai sáng qua trường hợp chú Trump.
Đồng bào nào thấy hay thì đọc cho biết. Chỗ nào không hiểu thì hỏi hắn, hắn không biết từ chối bao giờ. Hắn là ChatGPT.
***
Donald Trump và nghịch lý của nền dân chủ Mỹ: khi hiến pháp trăm năm bắt đầu lung lay
Hiến pháp Hoa Kỳ đã tồn tại hơn hai thế kỷ, vượt qua nội chiến, đại suy thoái, hai cuộc thế chiến, Watergate, và vô số khủng hoảng chính trị khác. Trong phần lớn lịch sử đó, người Mỹ tin rằng hệ thống của họ có một năng lực tự điều chỉnh gần như tự động: tổng thống có thể sai, đảng phái có thể tranh giành, nhưng cuối cùng hiến pháp vẫn đứng vững.
Donald Trump là tổng thống đầu tiên khiến niềm tin đó bị đặt dấu hỏi một cách nghiêm trọng.
Không phải vì ông ta sửa hiến pháp, mà vì ông ta phơi bày những giả định mong manh mà hiến pháp Mỹ dựa vào: rằng người nắm quyền sẽ tôn trọng luật chơi; rằng đảng phái sẽ đặt hiến pháp cao hơn lợi ích phe nhóm; rằng quần chúng, dù cuồng nhiệt đến đâu, cuối cùng vẫn chấp nhận kết quả bầu cử.
Để hiểu vì sao Trump làm được điều đó, người ngoài nước Mỹ cần hiểu một câu chuyện rất khó hình dung: Trump không bước vào chính trị theo con đường của một chính trị gia, mà theo logic của truyền thông, quần chúng và một hệ thống đảng phái cực kỳ lỏng lẻo.
---
Trump không “vào” chính trị – ông ta chiếm lấy nó
Trước khi tranh cử tổng thống, Donald Trump không phải là chính trị gia chuyên nghiệp, cũng không giữ chức vụ công quyền nào. Nhưng ông ta có một thứ mà đa số chính trị gia Mỹ không có: độ phủ truyền thông tuyệt đối.
Trump hiểu rất sớm một quy luật cốt lõi của xã hội Mỹ hiện đại:
> gây tranh cãi quan trọng hơn sự đúng đắn.
Từ bất động sản, các vụ phá sản, phát ngôn gây sốc, cho tới chương trình truyền hình thực tế The Apprentice, Trump xây dựng hình ảnh một “ông trùm” quen mặt với hàng chục triệu người Mỹ. Khi bước vào chính trị năm 2015, ông ta không cần giới thiệu bản thân. Công chúng đã “biết” Trump – dù là yêu hay ghét.
Điều này cực kỳ quan trọng, vì ở Mỹ, chính trị không bắt đầu từ đảng, mà từ sự chú ý của cử tri.
---
Đảng phái Mỹ: chiếc xe bus không có tài xế cố định
Đây là điểm mà đa số người Việt không thể hình dung.
Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa không phải là tổ chức chặt chẽ kiểu châu Âu hay các đảng cách mạng châu Á.
Không có:
tổng bí thư quyền lực
kỷ luật đảng nghiêm ngặt
cơ chế loại bỏ ứng viên “lệch chuẩn”
Ứng viên tổng thống không do lãnh đạo đảng chọn, mà do cử tri tham gia bầu sơ bộ (primary). Ở nhiều bang, người đi bầu sơ bộ không cần là đảng viên.
Nói cách khác:
đảng sở hữu thương hiệu,
nhưng đám đông quyết định ai được dùng thương hiệu đó.
Trump nhìn thấy lỗ hổng này rõ hơn bất kỳ ai. Khi đủ người ủng hộ, ông ta không cần xin phép GOP. Ông ta chỉ cần thắng sơ bộ. Và khi đã thắng, GOP không có quyền từ chối.
Đó là khoảnh khắc Trump “nhảy lên lái chiếc xe bus” của Đảng Cộng hòa – một chiếc xe vốn được thiết kế cho chính trị gia truyền thống, nhưng lại không có vô lăng khóa.
---
Từ ứng viên của đảng đến người sở hữu đảng
Sau khi thắng năm 2016, Trump không chỉ là tổng thống. Ông ta trở thành trung tâm quyền lực thực sự của Đảng Cộng hòa.
Điều chưa từng có tiền lệ là:
nghị sĩ GOP sợ cử tri trung thành với Trump hơn là sợ hiến pháp
ai chống Trump bị loại khỏi chính trường qua bầu sơ bộ
đảng không còn là nơi kiểm soát lãnh đạo, mà trở thành công cụ bảo vệ lãnh đạo
Ở đây, Trump không cần ra lệnh. Ông ta chỉ cần kích hoạt quần chúng. MAGA không phải là cương lĩnh chính sách, mà là một cộng đồng trung thành cá nhân.
Khi quyền lực không còn nằm ở thể chế, mà nằm ở đám đông trung thành, hiến pháp bắt đầu mất tác dụng thực tế.
---
January 6 và khoảnh khắc hiến pháp bị thử thách
Ngày 6/1/2021 không phải là tai nạn. Nó là hệ quả logic.
Ống kính truyền hình zoom sát:
đám đông mang cờ Trump tràn vào Quốc hội
cảnh sát bị đánh bật khỏi tuyến phòng thủ
nghị sĩ trốn dưới ghế
thủ tục hiến định bị gián đoạn bằng bạo lực
Trump không cần đảo chính bằng quân đội.
Ông ta chỉ cần từ chối thừa nhận thất bại, và để quần chúng làm phần còn lại.
Đó là khoảnh khắc lịch sử Mỹ nhận ra một điều đáng sợ:
hiến pháp không tự bảo vệ mình.
Kết
Donald Trump không phải là tổng thống quyền lực nhất lịch sử Mỹ theo nghĩa pháp lý. Nhưng ông ta có thể là người đầu tiên chứng minh rằng quyền lực quần chúng, nếu được cá nhân hóa, có thể làm tê liệt cả một nền dân chủ lâu đời.
Câu chuyện của Trump không chỉ là câu chuyện về một cá nhân, mà là về văn hóa tranh cử, văn hóa đảng phái và những giả định ngây thơ mà nước Mỹ đã sống dựa vào suốt hàng trăm năm.
Và đó là lý do vì sao, với người ngoài nước Mỹ, Trump không chỉ gây sốc – mà còn cần được hiểu cho thật kỹ.
Vì sao Đảng Cộng hòa bất lực trước Donald Trump?
Từ bên ngoài nhìn vào, nhiều người – đặc biệt là ở các quốc gia có truyền thống đảng phái chặt chẽ – thường đặt câu hỏi rất hợp lý:
Tại sao Đảng Cộng hòa không “loại bỏ” Trump khi ông ta phá vỡ chuẩn mực, gây chia rẽ xã hội và thách thức hiến pháp?
Có phải họ hèn, hay họ đồng lõa?
Câu trả lời khó chịu hơn nhiều: GOP không đủ quyền lực để làm điều đó, ngay cả khi họ muốn.
1. Đảng không kiểm soát cử tri – cử tri kiểm soát đảng
Trong hệ thống Mỹ, đảng phái không phải là tổ chức tuyển chọn lãnh đạo, mà là nền tảng để cử tri lựa chọn lãnh đạo.
Khi Trump chiếm được sự trung thành của hàng chục triệu cử tri sơ bộ, GOP mất quyền kiểm soát ứng viên của chính mình. Không có ủy ban kỷ luật đủ mạnh. Không có cơ chế “khai trừ” ứng viên tổng thống. Không có hội đồng tối cao có thể phủ quyết ý chí của cử tri.
Bất kỳ lãnh đạo GOP nào chống Trump đều phải đối mặt với một thực tế tàn nhẫn:
> bạn có thể đúng về hiến pháp, nhưng bạn sẽ thua bầu cử.
Và trong chính trị Mỹ, thua bầu cử đồng nghĩa với biến mất.
---
2. Trump biến bầu sơ bộ thành công cụ trừng phạt
Trước Trump, bầu sơ bộ chỉ là bước chọn ứng viên.
Sau Trump, nó trở thành máy chém chính trị.
Bất kỳ nghị sĩ Cộng hòa nào:
ủng hộ luận tội
công nhận Trump thua bầu cử
hoặc chỉ trích cá nhân Trump
đều đối mặt với một đối thủ được Trump “ban phước” trong kỳ sơ bộ tiếp theo.
Liz Cheney là ví dụ điển hình: không thua vì Dân chủ, mà bị đánh bật khỏi đảng của chính mình. Thông điệp gửi tới toàn bộ GOP rất rõ ràng:
> chống Trump không phải là bất đồng quan điểm – mà là tự sát chính trị.
---
3. Trump nắm thứ GOP sợ nhất: đám đông
GOP có tiền, có mạng lưới vận động, có think tank.
Trump có đám đông.
Và đám đông đó:
đi bầu
gây áp lực trực tiếp lên nghị sĩ
gửi đe dọa
phá vỡ trật tự vận động truyền thống
Sau January 6, nhiều nghị sĩ Cộng hòa thừa nhận họ lo sợ an toàn cá nhân nếu công khai chống Trump. Đây là điều chưa từng xảy ra trong lịch sử hiện đại của đảng.
Khi chính trị chuyển từ tranh luận chính sách sang nỗi sợ thể xác, đảng phái không còn khả năng hành xử như một tổ chức lý trí.
---
4. Cái bẫy “chúng tôi cần cử tri của Trump”
Một số lãnh đạo GOP hiểu rất rõ rủi ro Trump gây ra cho hiến pháp. Nhưng họ mắc kẹt trong một phép toán tàn nhẫn:
Không có Trump → mất MAGA → thua bầu cử toàn quốc
Có Trump → thắng ngắn hạn → hệ thống suy yếu dài hạn
GOP chọn phương án sống sót trước mắt.
Điều này dẫn đến nghịch lý:
một đảng tự nhận là “đảng của hiến pháp” nhưng không dám bảo vệ hiến pháp khi điều đó khiến họ mất quyền lực.
---
5. Trump không cần GOP – GOP cần Trump
Điểm then chốt khiến GOP bất lực nằm ở đây.
Trump có thể:
phá đảng
kêu gọi tẩy chay
lập phong trào riêng
kéo hàng chục triệu cử tri ra khỏi hệ thống
GOP thì không thể làm điều ngược lại. Không có Trump, họ không có ai thay thế với sức hút tương đương. Đảng bị đặt vào thế con tin chính trị.
Trump hiểu điều đó rất rõ. Và khi một người biết mình không thể bị loại bỏ, mọi rào cản đạo đức và thể chế đều trở nên thứ yếu.
---
Kết của chương
Đảng Cộng hòa không bị Trump “xâm nhập” bằng bạo lực hay âm mưu.
Họ bị ông ta chiếm lấy bằng chính luật chơi của nền dân chủ Mỹ.
Trump không phá hủy GOP từ bên ngoài.
Ông ta dùng cử tri của đảng để làm tê liệt đảng.
Và đó là lý do vì sao, khi Trump thách thức hiến pháp, GOP không thể – và trong nhiều trường hợp không dám – đứng lên cùng nhau để ngăn chặn.
Không phải vì họ không hiểu nguy hiểm.
Mà vì họ sợ cái giá của việc làm điều đúng.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét