Tri Van Nguyen: Greenland, nước Mỹ và vài phút quyết định của thế giới

Greenland, nước Mỹ và vài phút quyết định của thế giới

Vì sao hòn đảo băng giá này không phải tham vọng đế quốc – mà là bài toán sinh tồn của trật tự phương Tây.

Trong nhiều thập kỷ, Greenland hiện diện trên bản đồ thế giới như một khối băng trắng – rộng lớn, thưa dân, và dường như đứng ngoài các dòng chảy quyền lực toàn cầu. Nhưng trong bối cảnh chiến tranh Ukraine, cạnh tranh Mỹ–Trung, và sự trỗi dậy của vũ khí siêu vượt âm, hòn đảo Bắc Cực này đang dần lộ ra vai trò thật sự: một điểm tựa thời gian cho an ninh của Hoa Kỳ – và qua đó, của châu Âu.

Những tranh cãi gần đây về Greenland thường được đóng khung như câu chuyện “tham vọng đế quốc” hay “xâm phạm chủ quyền”. Tuy nhiên, nếu nhìn từ lăng kính chiến lược lạnh lùng – thứ mà các bộ tham mưu quân sự buộc phải sử dụng – Greenland không phải là câu chuyện về lãnh thổ, mà là câu chuyện về cảnh báo sớm, răn đe hạt nhân và vài phút quyết định giữa sống còn và sụp đổ.

Chiến tranh hiện đại và logic “đập đầu”

Trong kỷ nguyên hạt nhân, đặc biệt với sự xuất hiện của tên lửa siêu vượt âm, logic chiến tranh tổng lực đã thay đổi căn bản. Không còn những cuộc leo thang chậm rãi hay “đánh dằn mặt”. Trong kịch bản xấu nhất, đòn đầu tiên buộc phải nhằm vào trung tâm chỉ huy và khả năng phản công của đối phương.

Với phương Tây, trung tâm đó là Hoa Kỳ.

Nếu Mỹ bị tấn công bất ngờ mà không có cảnh báo sớm đủ thời gian để phản ứng, hệ thống răn đe hạt nhân sẽ sụp đổ. Và khi điều đó xảy ra, không chỉ Washington chịu hậu quả. Châu Âu – vốn dựa vào ô bảo trợ hạt nhân của Mỹ – cũng mất nền tảng an ninh tồn tại từ sau Đệ nhị Thế Chiến.

Greenland và vài phút sinh tử

Về mặt địa lý thuần túy, các quỹ đạo tên lửa ngắn nhất từ Á–Âu sang Bắc Mỹ đều đi qua Bắc Cực. Greenland nằm đúng trên trục này. Đó không phải là một lựa chọn ngẫu nhiên, mà là một vị trí hình học không thể thay thế.

Trong chiến tranh hạt nhân, vài phút cảnh báo sớm không phải là chi tiết kỹ thuật. Đó là ranh giới giữa:

 • Có thể ra lệnh phản công

 • Và không kịp làm gì ngoài việc hứng chịu đòn đánh

Chính vì vậy, Greenland không phải là “lá chắn” theo nghĩa phòng thủ vật lý. Nó là lá chắn thời gian – thứ mua cho Mỹ (và đồng minh) cơ hội phản ứng, duy trì răn đe, và do đó… ngăn chiến tranh xảy ra ngay từ đầu.

Vì sao Đan Mạch và châu Âu không thể đứng ngoài câu chuyện này

Thực tế khó nói thẳng: Đan Mạch không đủ khả năng quân sự để đơn độc bảo vệ Greenland trong kịch bản xung đột lớn. Châu Âu, dù là một khối kinh tế khổng lồ, cũng chưa xây dựng được năng lực răn đe hạt nhân và cảnh báo sớm đủ để thay thế vai trò của Mỹ.

Điều này không phải là sự yếu kém đạo đức hay chính trị, mà là kết quả của một trật tự kéo dài hơn 70 năm, nơi Mỹ gánh phần lớn chi phí an ninh, còn châu Âu tập trung vào phục hồi và thịnh vượng kinh tế.

Chính vì vậy, khi Washington nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của Greenland, đó không hẳn là áp đặt, mà là lời nhắc nhở khó chịu: nếu Mỹ mất khả năng bảo trợ, châu Âu không có phương án dự phòng thực tế trong ngắn hạn.

Vì sao Mỹ và NATO không muốn đối đầu trực tiếp Nga – Trung

Một sự thật ít được nói to: Mỹ và NATO không muốn – và không sẵn sàng – đánh cùng lúc Nga và Trung Quốc. Hai mặt trận tổng lực với hai cường quốc hạt nhân là kịch bản mà không ai có thể “thắng”.

Đó là lý do Washington:

 • Buộc châu Âu phải gánh vai trò chính ở Ukraine, vì đó là an ninh của chính châu Âu

 • Tránh leo thang trực tiếp với Nga

 • Đồng thời tập trung giữ thế răn đe ở Thái Bình Dương với Trung Quốc

Trong bức tranh đó, Greenland là điểm khóa thời gian: giữ cho Mỹ không bị bất ngờ, để tránh một phản ứng dây chuyền có thể cuốn cả châu Âu vào thảm họa.

Không phải chiếm hữu, mà là sinh tồn

Nhìn từ góc độ này, việc Mỹ coi Greenland là lợi ích sống còn không nhất thiết đồng nghĩa với mong muốn sáp nhập hay chiếm hữu theo nghĩa cổ điển. Điều Washington thực sự cần là đảm bảo không ai khác có thể làm mù hệ thống cảnh báo sớm của mình.

Một cách nghịch lý, Greenland được giữ vững không chỉ vì Mỹ, mà còn vì chính châu Âu. Bởi nếu ô bảo trợ Mỹ sụp đổ, trật tự an ninh châu Âu – vốn quen dựa vào nó – cũng khó có thể tồn tại nguyên vẹn.

Kết luận: hòn đảo lạnh và thế giới nóng

Greenland rất lạnh. Nhưng câu chuyện xoay quanh nó thì không. Đó là câu chuyện về sự mong manh của trật tự toàn cầu, nơi hòa bình không được bảo đảm bằng thiện chí, mà bằng những hệ thống khiến chiến tranh trở nên vô nghĩa ngay từ đầu.

Trong thế giới ấy, đôi khi thứ quan trọng nhất không phải là lãnh thổ, mà là vài phút cảnh báo sớm – đủ để ngăn một quyết định sai lầm trở thành dấu chấm hết cho cả một lục địa.

____\\\\___||||____\\\\____

Footnotes & References

 1. Lawrence Freedman, Strategy: A History, Oxford University Press.

 2. U.S. Department of Defense, Missile Defense Review (các năm).

 3. NATO, Strategic Concept (2022).

 4. SIPRI, Nuclear Forces Data & Analysis.

 5. Michael O’Hanlon, Brookings Institution – phân tích về răn đe và cảnh báo sớm.

 6. CSIS, Arctic Security and Great Power Competition.

 7. RAND Corporation, Hypersonic Weapons and Strategic Stability.

By: Tri Van Nguyen.