KS. Lê Quốc Ca: MỸ - TRUNG VÀ CÂU HỎI QUYỀN LỰC TOÀN CẦU: VÌ SAO TRUNG QUỐC CHƯA THỂ THAY MỸ LÃNH ĐẠO THẾ GIỚI.

MỸ - TRUNG VÀ CÂU HỎI QUYỀN LỰC TOÀN CẦU: VÌ SAO TRUNG QUỐC CHƯA THỂ THAY MỸ LÃNH ĐẠO THẾ GIỚI.

Mỹ – Trung và câu hỏi quyền lực toàn cầu: Vì sao Trung Quốc chưa thể lãnh đạo thế giới?

Trong hai thập niên qua, Trung Quốc trỗi dậy với tốc độ hiếm có trong lịch sử hiện đại. Nhiều người cho rằng việc Trung Quốc vượt Mỹ để trở thành quốc gia lãnh đạo thế giới chỉ còn là vấn đề thời gian. Tuy nhiên, nếu nhìn vào bản chất của quyền lực toàn cầu, có thể thấy Trung Quốc chưa đủ điều kiện – và chưa chứng minh được khả năng – để thay thế vai trò của Mỹ.

Vấn đề không nằm ở GDP hay số lượng tàu chiến, mà nằm ở hệ thống lãnh đạo thế giới.

1. LÃNH ĐẠO THẾ GIỚI LÀ LÃNH ĐẠO HỆ THỐNG, KHÔNG PHẢI BẰNG DÂN SỐ ĐÔNG

1.1. Mỹ lãnh đạo thế giới không phải vì đông dân hay xuất khẩu nhiều, mà vì kiểm soát luật chơi toàn cầu:

+ Đồng USD là tiền tệ trung tâm

+Các định chế như IMF, World Bank, WTO vận hành theo luật do Mỹ dẫn dắt

+Chuẩn mực tài chính, thương mại, công nghệ mang dấu ấn Mỹ.

+ Khoa học – Công nghệ lõi là của Mỹ hoặc bị Mỹ chi phối.

1.2. Trung Quốc thì khác:

+ Hưởng lợi lớn từ hệ thống hiện có.

+Nhưng không kiểm soát được hệ thống đó.

+Cũng chưa xây dựng được hệ thống thay thế đáng tin cậy

+Sáng kiến Vành đai – Con đường (BRI) mở rộng ảnh hưởng, nhưng không tạo ra luật chơi toàn cầu, mà chủ yếu là quan hệ song phương mang tính giao dịch.

KL: Một cường quốc có thể lớn, nhưng không viết luật thì không thể lãnh đạo.

2. MỸ DẪN DẮT BẰNG LIÊN MINH -  TRUNG QUỐC HÀNH XỬ ĐƠN ĐỘC

+Sức mạnh Mỹ nằm ở mạng lưới đồng minh: NATO, Nhật, Hàn, Úc, Châu Âu

Các đối tác chiến lược toàn cầu

+Đây không chỉ là liên minh quân sự, mà là liên minh chính trị – kinh tế – giá trị, giúp Mỹ:

+ Chia sẻ chi phí

Hợp pháp hóa hành động

Tạo tính chính danh quốc tế

+ Ngược lại, Trung Quốc:

Hầu như không có đồng minh quân sự thực thụ

Quan hệ quốc tế chủ yếu dựa trên lợi ích kinh tế ngắn hạn

Gây lo ngại cho cả láng giềng lẫn đối tác

Nhiều quốc gia làm ăn với Trung Quốc, nhưng rất ít quốc gia sẵn sàng “đứng về phía Trung Quốc” khi có khủng hoảng chiến lược.

KL: Lãnh đạo thế giới cần người theo sau tự nguyện, không phải đối tác miễn cưỡng.

3. QUYỀN LỰC QUÂN SỰ: Mỹ là người bảo vệ trật tự, Trung Quốc là kẻ thách thức trật tự

+ Mỹ duy trì ưu thế quân sự toàn cầu để:

+ Bảo vệ tuyến hàng hải

+ Bảo vệ đồng minh

+ Răn đe xung đột lớn

+Dù bị chỉ trích, Mỹ vẫn được xem là người bảo đảm an ninh cuối cùng của trật tự quốc tế hiện nay.

TRUNG QUỐC THÌ KHÁC

+ Tập trung quân sự hóa khu vực

+ Mở rộng ảnh hưởng bằng sức ép

+ Khiến các nước xung quanh tăng cường liên kết chống lại

KL: Một quốc gia muốn lãnh đạo thế giới phải được nhìn nhận là nguồn ổn định, không phải nguồn bất an.

4. VẤN ĐỀ CỐT LÕI: Trung Quốc không xuất khẩu được “tính chính danh”

+Mỹ không chỉ xuất khẩu hàng hóa, mà còn xuất khẩu:

- Mô hình thể chế

- Giá trị chính trị (dù không hoàn hảo)

- Giấc mơ, chuẩn mực và tính hấp dẫn văn hóa

+ Ngay cả những nước chỉ trích Mỹ vẫn:

- Gửi tiền vào bằng  USD

- Gửi con sang Mỹ học

- Dùng luật, chuẩn và công nghệ của Mỹ

+ Trung Quốc:

- Có sức mạnh kinh tế

- Nhưng mô hình chính trị không hấp dẫn để sao chép

- Không tạo được niềm tin dài hạn về minh bạch, pháp quyền, quyền sở hữu

KL:  Không ai trao vai trò lãnh đạo toàn cầu cho một mô hình mà họ không muốn sống trong đó và không có lòng tin.

5. TRUNG QUỐC MUỐN ĐƯỢC TÔN TRỌNG NHƯ MỸ THÌ BUỘC PHẢI CHỊU TRÁCH NHIỆM

5.1. Khác biệt căn bản:

- Mỹ phải gánh chi phí duy trì trật tự toàn cầu

- Trung Quốc thường né tránh trách nhiệm toàn cầu tương xứng

+ Lãnh đạo thế giới không chỉ là hưởng lợi, mà là:

- Gánh rủi ro

- Gánh chi phí

- Chấp nhận bị chỉ trích

KL:  Trung Quốc muốn quyền lực của người dẫn đầu, nhưng chưa sẵn sàng trả giá như người dẫn đầu.

KẾT LUẬN CHUNG CUỘC:

 Trung Quốc là cường quốc lớn, nhưng chưa phải lãnh đạo thế giới

Trung Quốc đã vươn lên thành đối thủ chiến lược hàng đầu của Mỹ, nhưng:

Chưa viết được luật chơi toàn cầu

Chưa xây dựng được liên minh bền vững

Chưa tạo được tính chính danh và niềm tin quốc tế

Vấn đề không phải là Mỹ có suy yếu hay không, mà là:

Liệu Trung Quốc có thể làm tốt hơn vai trò lãnh đạo thế giới hay không?

Cho đến nay, câu trả lời vẫn là: chưa, và với văn hóa của người Trung QUốc thì còn lâu lắm họ mới đạt đạt được điều này.