Đỗ Vũ : ĐI VỀ ĐÂU HỠI EM, NGAY THẦU VIỆT NAM?

 ĐI VỀ ĐÂU HỠI EM, 

NGAY THẦU VIỆT NAM?

- Đỗ Vũ -

23/09/2025

Đang cắm đầu cắm cổ đạp xe bỗng thấy thằng em gọi giật lại: "Đại ca dừng xe vào nhà em làm chén trà?"

Ngẩng đầu lên té ra ông em lãnh đạo 1 công ty xây dựng to, hồi xưa từng là công ty con của mình.

Hỏi lại nó: "Giờ này sao không ở công ty mà điều hành lại ở nhà thế này?"

Nó thản nhiên: "Em nghỉ hưu non rồi, đại ca ạ."

Quá ngạc nhiên nên dừng vội xe để vào ngồi nghe sao lại có chuyện quá giật gân khi trên mạng công ty này đang nổi như cồn mà.

Sau tách trà đặc cắm tăm, thằng em nhẩn nha kể:

"Giờ mà đi làm thầu xây dựng thì càng làm càng lỗ nên em theo sếp rửa tay gác kiếm rồi, còn ít tiền thà vác tiền lên cúng trên sân golf còn hơn mất tiền cho mấy con cá mập uống máu người không tanh đại ca ạ!"

Mới đó mà đã 20 năm từ ngày anh em chúng tôi còn kề vai sát cánh nhau trong cái công trình được coi là biểu tượng của Thủ đô có kiến trúc đi giật lùi lại thời Trung Cổ án ngữ cửa ngõ phía tây thành phố.

Cái dự án với 2 tháp canh, dãy tường thành bao quanh quây chặt đám nhà liền kề bên trong như một pháo đài làm người ta nhớ lại thời các đám quân Thánh chiến công phá thành bằng thang, máy bắn đá và mũi tên tẩm dầu gây cháy.

"Mua danh ba vạn bán danh ba nghìn", ngày ấy, sau khi khánh thành công trình, chủ đầu tư làm một mớ lãi khủng còn nhà thầu bọn tôi cũng còn được húp ít cháo loãng và được xếp vào tốp các nhà thầu  hàng đầu về xây dựng nhà cao tầng ở Việt Nam.

Còn như bây giờ, thằng em chua chát bảo:

"Bọn chủ đầu tư giờ thường tỏ ra hào phóng, ứng trước cho đến 30% trị giá hợp đồng nhưng nếu không cẩn thận đó cũng chính là con số khi quyết toán công trình anh ạ! Nhà thầu nào mà đòi được đến 75-80% thì coi như đã thành công rồi!"

À, đúng rồi, tôi nhớ có lần đi nghỉ ở 1 khu resort khi nghe cậu quản lý điều hành nguyên là kỹ sư xây dựng kể:

"Cháu từng đi giám sát công trình cho một chủ đầu tư thuộc loại khủng nhất nước với mức lương khá cao nhưng cháu phải bỏ vì họ làm ăn thất đức lắm chú ạ. Bọn cháu mỗi người được phát 1 cuốn sổ tay trích dẫn trong hợp đồng 19 điều khoản phạt nhà thầu vì các lỗi vi phạm và nhiệm vụ của bọn cháu mỗi ngày phải bới ra được ít nhất 5 lỗi để trừ tiền nhà thầu:

• Công nhân không đội mũ bảo hiểm - phạt,

• Không mặc quần áo bảo hộ - phạt,

• Số lượng công nhân không đủ - phạt,

• Kỹ sư không báo cáo được tiến độ - phạt,

• Thiết bị thi công không đủ như trong bài thầu - phạt...

Tóm lại là nếu bọn cháu không tìm được đủ 5 lỗi của nhà thầu thì chính chúng cháu cũng bị phạt, có thắng còn có 30% lương!

Cùng là đồng nghiệp thậm chí có người còn là bạn bè giữa bên A và B nhưng cháu thấy kiểu làm ăn này là dìm chết nhà thầu chứ đâu còn là quan hệ đối tác làm ăn, vậy nên cháu bỏ nghề luôn!"

Giờ thì tôi hiểu câu của thằng em: "Thu về được 75-80% giá hợp đồng là thành công rồi."

Nó chép miệng: "Anh bảo kể cả giá cao nhưng nhân với 0,7 rồi còn lãi ngân hàng, lại quả cho A, chi cho tư vấn giám sát, rồi chậm thanh toán hàng năm, thậm chí "bùng" thanh toán bằng nhiều thủ đoạn như thay các cán bộ quản lý dự án như cơm bữa để nhà thầu không thể xin đủ chữ ký giám sát...

Đấy là còn chưa kể ký hợp đồng trọn gói nhưng vật tư, nhân công thiết bị,... trượt giá liên tục do thời gian thi công kéo dài không do lỗi của nhà thầu,... và còn ty tỷ những lý do abc khác thì liệu còn bao nhiêu nhà thầu đủ sức theo đuổi nghề này.

Đấy là còn chưa kể đến những hiểm nguy đang thường trực rình rập như tai nạn lao động, các phóng viên nhà báo, công an các loại thường xuyên đến "hỏi thăm" mà chả cần có lý do gì.

Thằng em kể tiếp: "Giờ có 3 vấn đề nghiêm trọng của ngành xây dựng mà nếu không khắc phục được chắc chắn sắp tới chúng ta sẽ phải chứng kiến việc các nhà thầu nước ngoài vào thi công các công trình của ta.

• Một là tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng, trước đây (tức mới năm ngoái năm kia thôi) công thợ có tay nghề chút tầm 400- 500 K/công còn giờ có lúc 700, 800 K mà còn bói không ra.

• Hai là thiếu hụt vật liệu xây dựng nghiêm trọng, nhất là các mỏ cát vàng cho betong và cát đen cho san lấp. Đó các loại cũng đã bị khai thác cạn kiệt cho ximang và giờ phần lớn các nhà máy ximang đang họat động thoi thóp do dư thừa công suất và thiếu nguyên liệu!

• Ba là chủ đầu tư giờ cũng đã khác xưa:

- Nếu là nguồn vốn ngân sách nhà nước thì toàn các doanh nghiệp "sân sau" của các sếp, nếu may mắn trúng thầu mà không phải "cạ" của họ thì cũng bị "hành" ra bã.

- Nếu vốn là của chủ đầu tư tư nhân thì họ sẽ "chẻ sợi tóc ra làm tư" rồi tìm đủ cách để trừ, hoãn thậm chí "bùng" các khoản thanh toán.

Còn các nhà đầu tư nước ngoài khi vào Việt Nam họ cũng đã chuẩn bị nhà thầu "ruột" của mình rồi nên may lắm thì được làm thầu phụ cho họ với các điều khoản rất khắt khe.

Tóm lại thời "hoàng kim" của ngành xây dựng giờ đã qua rồi và các "ông lớn" nhà thầu giờ ông nào cũng "ngồi xổm" trên đống nợ chả kém mấy so với các ộng kẹ chủ đầu tư với đống hàng là hàng loạt khu đô thị bỏ hoang khắp Trung Nam Bắc.

Ông em chép miệng 1 cái rồi làm 1 câu chốt: "Thôi, nghỉ đi chơi cho nó khỏe anh ạ, đi chơi thì chỉ lỗ 1 phần, đi làm thì lỗ cả 10 phần thì làm lấy chết à!"

Vậy đấy, đằng sau những hào nhoáng, lộng lẫy của những tòa nhà cao ốc, những khu resort 5* sang trọng và xa hoa là mồ hôi, nước mắt và đôi khi là cả máu của các nhà thầu, các công nhân xây dựng.