Ngô Nhật Đăng: SANG NĂM TỚI HOÀNG SA

Lời dẫn của FB. Tuong Nguyen: Những người Việt ủng hộ Iran và chửi bới những người Việt khác đang ủng hộ Mỹ, là những người rất cần phải đọc những bài viết như thế này!

SANG NĂM TỚI HOÀNG SA 

- Ngô Nhật Đăng -

Đầu tiên: Vấn đề Iran chưa bao giờ thực sự chỉ xoay quanh Iran. 

Tổng thống Trump là người hiểu sâu sắc điều này. Ông phát động Chiến dịch "Cơn thịnh nộ vĩ đại" không chỉ để trừng phạt Khamenei. Ông phát động chiến dịch này bởi vì mỗi năm Washington dành phí tổn để quản lý Tehran là một năm Bắc Kinh dùng tiền mua lợi thế ở Thái Bình Dương. Triết lý trong kinh doanh được Trump áp dụng vào chính trị và chính quyền này đã quyết định rằng sự trao đổi này không còn đáng giá nữa. Định hướng của Trung Đông sẽ quyết định liệu Hoa Kỳ có thể thắng thế trong cuộc đối đầu mang tính quyết định của thế kỷ này hay không: Nếu Trung Quốc xâm lược Đài Loan và độc chiếm Biển Đông ? 

Loại bỏ Cộng hòa Hồi giáo Iran khỏi phương trình, Trung Quốc sẽ mất đi con tốt thí cho kịch bản Biển Đông: chiếm đóng Hoàng Sa - Trường Sa và Đài Loan. Các cuộc tấn công của Trump là động thái đầu tiên của một tổng thống Mỹ hiểu rằng con đường đến Thái Bình Dương phải đi qua Tehran.

Bắc Kinh đã dành nhiều năm và hàng tỷ đô la để xây dựng Iran thành một tài sản cấu trúc. Đó là lý do tại sao Chiến dịch Epic Fury là chiến dịch quân sự đầu tiên của Mỹ đe dọa cắt đứt tài sản đó. Bằng cách tấn công trực tiếp Iran, chính quyền Trump đang phá bỏ một trụ cột trong cấu trúc khu vực của Trung Quốc.

Vào tháng 6 năm 2025, Israel phát động Chiến dịch Sư Tử Vươn Lên, một chiến dịch tấn công chính xác kéo dài 12 ngày, phá hủy các cơ sở làm giàu uranium của Iran, giết chết hơn 30 chỉ huy cấp cao và hàng chục nhà khoa học hạt nhân, đồng thời kéo Hoa Kỳ vào các cuộc tấn công trực tiếp vào 3 địa điểm hạt nhân. Huyền thoại răn đe của Cộng hòa Hồi giáo, được xây dựng trong hơn bốn thập kỷ, đã sụp đổ chỉ trong vòng hai tuần. 

Theo bất kỳ tiêu chuẩn thông thường nào, Cộng hòa Hồi giáo Iran đang yếu hơn bao giờ hết trong lịch sử. Tuy nhiên, Trung Quốc đang nỗ lực để vực dậy đất nước này. Tuần trước, có thông tin nói rằng Tehran sắp hoàn tất thỏa thuận mua  tên lửa hành trình chống hạm siêu thanh do Trung Quốc sản xuất, loại vũ khí có khả năng đe dọa các tàu sân bay Mỹ đang tập trung ở Vịnh Ba Tư. Trước đó, các nhà cung cấp Trung Quốc đã vận chuyển hơn 1.000 tấn natri perclorat, một thành phần quan trọng của nhiên liệu đẩy tên lửa, đến cảng Bandar Abbas của Iran, đủ để tái tạo một phần đáng kể kho tên lửa đạn đạo mà Israel vừa mất 12 ngày để phá hủy. 

DẦU MỎ 

Hãy bắt đầu với dầu mỏ, bởi vì dầu mỏ là điểm khởi đầu của toàn bộ mối quan hệ. Trung Quốc mua khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran với giá chiết khấu rất lớn. Các lô hàng được vận chuyển trên một đội tàu chở dầu "ma" tắt thiết bị phát tín hiệu và dán nhãn lại hàng hóa là dầu thô của Malaysia hoặc Indonesia để né tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ. Kể từ năm 2021, tổng giá trị các giao dịch mua bán này đã vượt quá 140 tỷ đô la. Điều này khiến Trung Quốc trở thành lý do chính giúp Cộng hòa Hồi giáo Iran không bị phá sản.

Thỏa thuận này mang lại lợi ích to lớn cho Bắc Kinh. Họ có được dầu giá rẻ cho cơ sở công nghiệp của mình, tiết kiệm hàng tỷ đô la mỗi năm so với các nhà cung cấp theo giá thị trường. Và đổi lại, Trung Quốc có được ảnh hưởng lâu dài đối với một quốc gia 90 triệu dân nằm trên hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới. Khi Ayatollah Khamenei tiếp đón Tập Cận Bình vào năm 2016, ông đã ca ngợi mối quan hệ đối tác chiến lược 25 năm là “hoàn toàn đúng đắn và đầy trí tuệ”, đồng thời nhấn mạnh rằng “các chính phủ phương Tây chưa bao giờ có thể giành được lòng tin của người dân Iran”. Đây là một thực tế mang tính cấu trúc: nền kinh tế Iran hiện đang vận hành dựa trên tiền của Trung Quốc, và cả hai đều biết điều đó.

Hiệp định Đối tác Chiến lược Toàn diện China - Iran 25 năm được ký kết năm 2021, cam kết Trung Quốc đầu tư khoảng 400 tỷ USD vào các lĩnh vực năng lượng, ngân hàng, viễn thông và cơ sở hạ tầng của Iran, đã chính thức hóa những gì vốn đã được tiến hành. Một hành lang đường sắt vận chuyển hàng hóa hiện đang kết nối thành phố Qom của Iran với Yiwu, Trung Quốc. Sự hội nhập càng sâu rộng thì bất kỳ bên nào khác càng ít có ảnh hưởng đến Tehran thì Bắc Kinh càng tích lũy được nhiều quyền lực hơn. 

XIỀNG XÍCH KỸ THUẬT SỐ 

Huawei và ZTE đã xây dựng những phần quan trọng trong cơ sở hạ tầng viễn thông của Iran. Từ năm 2010, ZTE đã ký hợp đồng trị giá 130 triệu đô la để tích hợp hệ thống giám sát vào mạng điện thoại và internet do nhà nước Iran quản lý. Huawei trở thành nhà cung cấp thiết bị viễn thông lớn nhất nước này, cung cấp dịch vụ theo dõi vị trí cho các nhà mạng di động và chào bán cho các quan chức Iran các công cụ kiểm duyệt nội dung và mở rộng bao gồm các camera nhận diện khuôn mặt tích hợp trí tuệ nhân tạo từ các công ty như Tiandy và Hikvision, các công cụ kiểm tra gói dữ liệu chuyên sâu và các hệ thống quản lý lưu lượng tập trung. Mạng thông tin quốc gia của Iran do nhà nước kiểm soát dần dần cắt đứt quyền truy cập của người dân vào internet mở, được mô phỏng theo Tường lửa vĩ đại của Trung Quốc và được xây dựng với sự hỗ trợ kỹ thuật của Trung Quốc. 

Công nghệ giám sát cho phép Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) theo dõi, xác định và đàn áp những người bất đồng chính kiến trong vụ thảm sát năm 2016 được cung cấp bởi chính những công ty thực hiện các chức năng tương tự cho Đảng Cộng sản Trung Quốc ở Tân Cương. 

CHIẾN TRANH TIÊU HAO Ở BIỂN ĐỎ

Khi lực lượng Houthi của Iran bắt đầu tấn công các tàu thương mại ở eo biển Bab el-Mandeb vào cuối năm 2023, hậu quả đã lan rộng khắp nền kinh tế toàn cầu. Lưu lượng vận chuyển container qua Biển Đỏ giảm 90% trong vòng 3 tháng. Hàng hóa trị giá khoảng 1 nghìn tỷ đô la đã bị gián đoạn trong 7 tháng đầu tiên. Việc chuyển hướng các tàu đi vòng qua Mũi Hảo Vọng của châu Phi đã làm tăng thêm gần 2 tuần và khoảng 1 triệu đô la chi phí nhiên liệu cho mỗi chuyến đi, đẩy giá cước vận chuyển giữa châu Á và châu Âu lên cao. 

Hoa Kỳ gánh chịu gánh nặng phản ứng nặng nề nhất. Các nhóm tác chiến tàu sân bay được triển khai, các chiến dịch không kích được duy trì trong nhiều tháng, và các loại đạn dược chính xác có giá từ 1 triệu đến 4 triệu đô la mỗi tên lửa đánh chặn đã được sử dụng với tốc độ mà đến giữa năm 2025, đã tiêu thụ khoảng một phần tư kho tên lửa đánh chặn cao cấp của Mỹ. Trong suốt thời gian này, Trung Quốc không làm gì cả. 

Các tàu mang cờ Trung Quốc đi qua mà ít bị cản trở hơn. Bắc Kinh không đóng góp bất kỳ tàu nào cho lực lượng bảo vệ đa quốc gia và không lên án các cuộc tấn công. Thậm chí, các công ty vệ tinh Trung Quốc còn cung cấp thông tin tình báo cho lực lượng Houthi để họ có thể nhắm mục tiêu vào các tàu thương mại.

Logic hao mòn ở đây là: Mỗi đô la mà Hoa Kỳ chi ra để bảo vệ các tuyến đường vận chuyển trên Biển Đỏ là một đô la không thể dùng cho việc sản xuất tàu ngầm, xây dựng căn cứ ở Thái Bình Dương, hoặc lên kế hoạch dự phòng cho Biển Đông và Đài Loan. Mỗi nhóm tàu sân bay đóng tại Vịnh Aden là một nhóm tàu sân bay vắng mặt ở Tây Thái Bình Dương. Các lực lượng ủy nhiệm của Iran, được trang bị vũ khí của Iran và được tình báo Iran hỗ trợ, hoạt động như một cơ chế làm suy yếu chiến lược của Mỹ, và toàn bộ chi phí đổ dồn lên Washington trong khi Bắc Kinh thu được những lợi ích chiến lược.

LÔI KÉO ĐỒNG MINH VÙNG VỊNH CỦA MỸ

Bắc Kinh sử dụng sự lo ngại mà Iran tạo ra trong các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh để củng cố mối quan hệ của mình với các quốc gia đó, vốn là những đối tác khu vực quan trọng nhất của Mỹ.

Các quốc gia vùng Vịnh đã sống dưới bóng đen của sự hung hăng từ Iran trong nhiều thập kỷ. Trong quá khứ, họ đã vượt qua điều này bằng cách liên minh chặt chẽ với Hoa Kỳ. Nhưng niềm tin vào sự đáng tin cậy của Mỹ đã suy giảm, một quá trình bắt đầu từ việc chính quyền Obama theo đuổi thỏa thuận hạt nhân với Tehran, trầm trọng hơn sau phản ứng im lặng đối với các vụ tấn công Aramco năm 2019, và tăng tốc sau khi rút quân khỏi Afghanistan.

Trung Quốc đã bước vào giai đoạn này với sự kiên nhẫn về thương mại và tham vọng ngoại giao. Ả Rập Xê Út hiện bán dầu cho Trung Quốc nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác. UAE đã tích hợp công nghệ của Huawei vào cơ sở hạ tầng công nghệ trọng yếu của mình. Các công ty Trung Quốc đang xây dựng các cảng, đường sắt, mạng 5G và các thành phố thông minh trên khắp vùng Vịnh. Và vào tháng 3 năm 2023, Bắc Kinh đã làm trung gian cho thỏa thuận bình thường hóa quan hệ giữa Ả Rập Xê Út và Iran, một thành tựu ngoại giao khẳng định vị thế của Trung Quốc như một cường quốc trung gian ở Trung Đông. Cùng năm đó, Bộ trưởng Đầu tư Ả Rập Xê Út Khalid Al-Falih đã công khai tuyên bố rằng một thế giới đa cực đã nổi lên và sự hợp tác giữa các quốc gia vùng Vịnh và Trung Quốc sẽ là “một phần quan trọng của trật tự mới” và chính sự đa dạng hóa này lại làm tăng ảnh hưởng của Trung Quốc. Trung Quốc càng có nhiều ảnh hưởng trong những vấn đề mà Bắc Kinh quan tâm nhất và gọi chúng là "lợi ích cốt lõi: Biển Đông, Đài Loan, kiểm soát xuất khẩu chất bán dẫn, thực thi lệnh trừng phạt và tương lai của trật tự tài chính dựa trên đồng đô la.

TẠI SAO BIỂN ĐÔNG? 

Thứ nhất: Trung Quốc nhập khẩu khoảng 70% lượng dầu mỏ, phần lớn vận chuyển qua eo biển Malacca. Trong trường hợp xảy ra khủng hoảng Biển Đông, các tuyến đường biển này sẽ trở thành khu vực tranh chấp. Bắc Kinh sẽ cần các nguồn năng lượng thay thế và sẽ hướng về phía Tây, đến Iran, Nga và bất kỳ quốc gia vùng Vịnh nào sẵn sàng bán năng lượng ngoài hệ thống đô la. Nếu Trung Đông đã rơi vào quỹ đạo kinh tế của Bắc Kinh vào thời điểm khủng hoảng đó xảy ra, Trung Quốc sẽ bắt đầu cuộc đối đầu với một nguồn dự trữ năng lượng chiến lược mà các nhà hoạch định chính sách của Mỹ không thể phá vỡ.

Thứ hai: Hoa Kỳ không thể tham chiến trên hai mặt trận. Chiến dịch Biển Đỏ đã chứng minh điều này một cách cụ thể: một lực lượng dân quân khu vực được trang bị vũ khí của Iran đã tiêu thụ một phần tư kho tên lửa đánh chặn của Mỹ chỉ trong vài tháng. Một Trung Đông đòi hỏi quản lý khủng hoảng thường trực sẽ làm hao mòn quân đội Mỹ về tàu chiến, máy bay và đạn dược cần thiết cho khả năng răn đe ở Thái Bình Dương. Một Trung Đông được tái cấu trúc hướng tới sự ổn định, nơi kiến trúc ủy nhiệm của Iran bị suy yếu và các đối tác vùng Vịnh liên kết với nhau, có thể được quản lý với quy mô lực lượng nhỏ hơn, giải phóng sức mạnh chiến đấu quyết định cho mặt trận sẽ định hình thế kỷ này.

Thứ ba: Nếu một cuộc khủng hoảng Biển Đông  xảy ra, Hoa Kỳ sẽ cần các quốc gia đồng minh để áp đặt những tổn thất nặng nề lên Trung Quốc thông qua các biện pháp trừng phạt, loại trừ tài chính và từ chối công nghệ. Hiệu quả của liên minh đó phụ thuộc vào việc các quốc gia sản xuất năng lượng có tham gia hay không. Nếu Ả Rập Xê Út, UAE và các nước khác tham gia quá sâu vào hệ thống kinh tế Trung Quốc đến mức họ từ chối cắt giảm doanh số bán dầu cho Bắc Kinh trong một cuộc chiến ở Thái Bình Dương, toàn bộ cấu trúc trừng phạt sẽ sụp đổ vào thời điểm cần thiết nhất.

SỰ LỰA CHỌN CỦA TRUMP

Cộng hòa Hồi giáo Iran đã là trụ cột trung tâm của trật tự khu vực mà Bắc Kinh đã xây dựng, và Chiến dịch Epic Fury hiện đang làm lung lay trụ cột đó. Các cuộc tấn công là màn mở đầu trong cuộc đối đầu lớn hơn chống lại Trung Quốc, bởi vì Iran là nơi tập trung nhất và dễ bị tổn thương nhất trong cấu trúc Trung Đông của Bắc Kinh. Đánh đổ Cộng hòa Hồi giáo Iran đồng nghĩa với việc loại bỏ gánh nặng lớn nhất đối với năng lực chiến lược của Mỹ, phơi bày sự mong manh của mọi mối quan hệ đồng minh mà Bắc Kinh đã xây dựng từ Tehran và giải phóng Hoa Kỳ để tập trung vào Thái Bình Dương với uy tín mà hai mươi năm đàm phán xoay trục chưa bao giờ đạt được.

Màn diễn tập được Hoa Kỳ thực hiện với Venezuela cung cấp một khuôn mẫu:

Công nhận một chính quyền chuyển tiếp hợp pháp, huy động sự ủng hộ quốc tế xung quanh quá trình chuyển đổi, và để chính sự yếu kém của chế độ tự làm phần lớn công việc trong khi Mỹ ngăn chặn khả năng của Bắc Kinh trong việc tái thiết những gì đã bị phá vỡ. 

Một quốc gia có thể đe dọa các tàu sân bay của Mỹ từ những con tàu không dấu hiệu nhận dạng trên bất kỳ đại dương nào không thể kiểm soát được là một mối nguy hiểm. Việc loại bỏ Iran khỏi cuộc chơi sẽ thay đổi hoàn toàn cục diện cạnh tranh giữa các cường quốc.

Tất cả những điều này sẽ không thể thực hiện được nếu không có nền tảng đã được xây dựng từ trước. Điều mà phần lớn các cuộc thảo luận của phương Tây đã bỏ sót.

Phản hồi của Bắc Kinh xác nhận chẩn đoán này. Các vệ tinh của Trung Quốc đã cung cấp cho Tehran thông tin tình báo theo thời gian thực về việc triển khai lực lượng Mỹ, bao gồm cả việc phát hiện các máy bay F-35A, F-15E, A-10C và hệ thống THAAD đến căn cứ không quân Muwaffaq Salti ở Jordan.

Và sự tuyệt vọng diễn ra theo cả hai hướng. Tại hội nghị thượng đỉnh SCO, Pezeshkian đã cầu xin Tập coi Iran như “một đồng minh thân thiện và kiên quyết”. Bắc Kinh đang chiều lòng ông ta, bởi vì sự sụp đổ của Cộng hòa Hồi giáo dưới áp lực của Mỹ sẽ cắt đứt các hành lang an ninh của Trung Quốc.

Chưa từng có cơ hội nào tương tự để gây ra thiệt hại chiến lược lớn như vậy đối với vị thế của Trung Quốc kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.

Và sau suốt nhiều thập kỷ, Việt Nam có cơ hội khẳng định vị trí quan trọng của mình trên con đường kinh tế huyết mạch của thế kỷ 21 kể từ khi Trung Quốc xâm lược Hoàng Sa vào năm 1974.

Lê Công Thành: LỆNH XÉ XÁC

Lệnh xé xác

- Lê Công Thành -

Vị tân giáo chủ ngồi vào chiếc ghế quyền lực chưa được bao lâu. Người tiền nhiệm vừa trúng không kích vài tiếng đồng hồ trước. Ở nửa bên kia trái đất, tên ông đã hiện trên một màn hình điều khiển. Tên lửa lao xuống. Người vừa nhận ngôi đã băng hà theo.

Gọi đây là chiến tranh thì sai về bản chất. Chiến tranh giả định hai bên đối đầu, có chiến trường, có khoảnh khắc bên yếu hơn ít nhất còn kịp đánh trả trước khi gục. Chuyện đang xảy ra không có gì giống như vậy. Đây là hành quyết từ xa, vận hành bằng thuật toán, được thực thi bởi những người không bao giờ phải nhìn thấy mặt nạn nhân.

Trước đây, thời gian là thứ bảo vệ kẻ yếu. Một nhà lãnh đạo ngã xuống, bộ máy quốc gia vẫn còn vài ngày, vài tuần để đưa người thay thế lên, phân tán lực lượng, co cụm lại. Đế chế La Mã mất hàng tháng để điều quân viễn chinh. Không quân Mỹ thời Chiến tranh Lạnh mất hàng tuần để lên phương án oanh tạc. Khoảng trễ giữa lúc kẻ thù quyết định ra tay và lúc đòn đánh thực sự tới nơi chính là cái khe mà các quốc gia nhỏ từng chui qua để sống sót.

Thuật toán giờ đang bịt kín dần cái khe đó.

Vệ tinh gián điệp hoạt động liên tục. Hệ thống nhận diện khuôn mặt quét không ngừng. Bộ phân tích tín hiệu điện từ lắng nghe hai mươi bốn giờ mỗi ngày, bảy ngày mỗi tuần. Người kế nhiệm vừa bước ra nhận chức, hệ thống đã xong việc: nhận diện, tính toán, truyền lệnh. Con người chưa kịp thở, máy đã hành động xong. Thứ đáng ngại ở đây không phải đầu đạn mà là tốc độ xử lý.

Nhưng tốc độ mới chỉ là một phần.

Lâu nay chiến tranh thường vận hành theo một quy ước ngầm mà ít ai nói thẳng: người phát động chiến tranh hầu như không phải chết. Tổng thống ký lệnh xâm lược từ phòng họp có điều hòa. Tướng lĩnh điều quân từ boongke cách tiền tuyến hàng trăm dặm. Cái chết là chuyện của lính trơn mười tám, hai mươi tuổi, những người không có quyền từ chối. Hàng nghìn năm chiến tranh vận hành theo cái logic tàn nhẫn ấy: quyền ra lệnh g.iết người thuộc về kẻ an toàn nhất.

Thuật toán lật ngược logic đó. Toàn bộ rủi ro giờ dồn thẳng lên đầu giới chóp bu. Ai bước lên nhận ghế lãnh đạo đối diện siêu cường, người đó biết đồng hồ đã bắt đầu đếm ngược, tính bằng giờ chứ không phải năm.

Câu hỏi lúc này rất cụ thể: ai sẽ dám ngồi vào ghế đó khi biết mỗi giây lộ diện là mỗi giây hệ thống đang khóa tọa độ? Phe cứng rắn nhất, liều lĩnh nhất, cuồng tín nhất, rồi cũng phải cân nhắc khi đối mặt với thứ quyền lực không biết thương lượng và không bao giờ mất tập trung. Khoảng trống quyền lực sẽ mở ra, không phải vì thiếu người, mà vì không ai muốn chết.

Điều phi lý là các quốc gia nhỏ vẫn đổ hàng tỷ đô la vào xe tăng, tàu chiến, súng trường. Cả một bộ máy quân sự đồ sộ được xây cho kiểu đối đầu có thể sẽ không còn xảy ra nữa. Phá hủy một chiếc xe tăng làm gì khi có thể loại bỏ viên tướng đang cầm bộ đàm ra lệnh cho cả binh đoàn xe tăng? Hầm ngầm kiên cố, tường dày cả mét, đội cận vệ trung thành đều vô nghĩa trước một hệ thống biết nối tín hiệu điện thoại của người phục vụ với hình ảnh camera an ninh ngoài phố và quỹ đạo drone tàng hình ở độ cao mười lăm nghìn mét. Cuộc chơi đã chuyển từ chiến trường sang bàn phím, từ binh đoàn sang dòng code. Duy trì quân đội quy ước để đối đầu siêu cường lúc này giống như huấn luyện kỵ binh để chống xe tăng, súng máy.

Sự chênh lệch quyền lực đã đến mức không thể bù đắp. Chiến tranh kiểu mới không nhắm vào lãnh thổ hay cơ sở hạ tầng. Nó nhắm vào nỗi sợ của từng cá nhân lãnh đạo, từng viên tướng, từng giáo chủ dám thách thức trật tự hiện hành. Sự phục tùng trong kỷ nguyên này không đến từ xe tăng đỗ trước cổng thành hay cờ ngoại bang trên nóc dinh thự. Nó đến từ nhận thức rằng bạn không có chỗ nào để trốn trên chính quê hương mình.

Đế quốc xưa cần hàng vạn quân, hạm đội, thuộc địa. Bộ máy vận hành cồng kềnh và tốn kém. Đế quốc thuật toán thì gọn hơn nhiều: máy chủ, vệ tinh, phần mềm. Thứ nó kiểm soát cũng khác. Không phải đất đai mà là nhận thức của những người đang ngồi trên ghế quyền lực rằng họ có thể bị xóa sổ bất cứ lúc nào.

FB. Tuan Nguyen: MỌI MŨI TÊN ĐỀU HƯỚNG VỀ TRUNG CỘNG

MỌI MŨI TÊN ĐỀU HƯỚNG VỀ TRUNG CỘNG !?

  Trung Cộng (Đảng Cộng sản Trung Quốc) được xem là nhân tố chính gây bất ổn toàn cầu thông qua các hành động leo thang quân sự, tranh chấp chủ quyền (đặc biệt tại Biển Đông), và thúc đẩy cạnh tranh chiến lược, tạo rủi ro địa chính trị lớn. Sự tham gia của Trung Quốc trong các liên minh độc tài và tham vọng quyền lực tập trung càng gia tăng căng thẳng quốc tế.

  Việc Trung cộng hậu thuẫn cho chính quyền Iran không chỉ xuất phát từ mối quan hệ ngoại giao đơn thuần, mà còn dựa trên những tính toán chiến lược sâu sắc về kinh tế, năng lượng và địa chính trị:

  An ninh năng lượng (Yếu tố sống còn) Trung Quốc là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới và Iran là một trong những nguồn cung then chốt.

  Mua dầu giá rẻ. Do chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ, Iran buộc phải bán dầu cho Trung Quốc với mức chiết khấu cao. Trong năm 2025, Trung Quốc đã thu mua hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran.

 Việc duy trì nguồn cung từ Iran giúp Bắc Kinh đa dạng hóa thị trường, giảm bớt sự phụ thuộc vào các đồng minh của Mỹ như Saudi Arabia hay các nguồn cung từ Nga.

  Hai nước sử dụng các kênh tài chính và "đội tàu bóng đêm" (shadow fleets) để giao dịch bằng nhân dân tệ, giúp Trung cộng né tránh hệ thống ngân hàng do Mỹ kiểm soát. 

  Trung cộng xem Iran là một đối tác chiến lược quan trọng để hạn chế ảnh hưởng của Hoa Kỳ tại Trung Đông.  Một Iran mạnh mẽ và đối kháng sẽ buộc Mỹ phải tiêu tốn nguồn lực và sự tập trung vào Trung Đông, từ đó giảm bớt áp lực quân sự và chính trị mà Mỹ đang dồn vào khu vực châu Á - Thái Bình Dương để kiềm chế Trung cộng.

 "Trục ma quỷ" (Axis of Evil) là thuật ngữ chính trị đang được các nhà hoạch định chính sách phương Tây sử dụng để chỉ sự liên kết ngày càng chặt chẽ giữa Trung cộng, Nga, Iran và Triều Tiên. Khác với khái niệm gốc thời Tổng thống George W. Bush, phiên bản mới này được xem là do Trung Quốc dẫn đầu nhờ tiềm lực kinh tế và công nghệ vượt trội.

Dưới đây là các đặc điểm chính của liên minh này:

 Thành phần cốt lõi. Gồm 4 quốc gia chính là Trung cộng (ĐCSTQ), Nga, Iran và Triều Tiên. Đôi khi các quốc gia khác như Venezuela, Việt Nam cũng được nhắc đến trong danh sách mở rộng.

  Vai trò của Trung Quốc: Được giới quan sát đánh giá là "nhân tố trung tâm" cung cấp tài chính, công nghệ và hỗ trợ ngoại giao, giúp các thành viên còn lại chống chọi với các lệnh trừng phạt từ phương Tây.

  Phản đối "thay đổi chế độ": Bắc Kinh kiên quyết phản đối các nỗ lực lật đổ chính quyền tại Tehran vì họ lo ngại sự sụp đổ của chế độ này sẽ tạo ra tiền lệ cho các can thiệp tương tự của phương Tây và làm mất đi một đồng minh chống Mỹ quan trọng.

Mục tiêu chung: Phối hợp nhằm thách thức trật tự thế giới do Hoa Kỳ dẫn đầu, thay đổi các quy tắc địa chính trị tại các khu vực nhạy cảm như Ukraine, Biển Đông và Trung Đông.

Các lãnh đạo Hoa Kỳ, bao gồm Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson và Thượng nghị sĩ Mitch McConnell, đã công khai gọi sự liên kết này là "Trục ma quỷ mới".

  Căng thẳng leo thang mạnh mẽ vào đầu năm 2026 khi các cuộc xung đột trực tiếp giữa Hoa Kỳ/Israel và Iran nổ ra, đẩy "trục" này vào trạng thái đối đầu quân sự gián tiếp hoặc trực tiếp với phương Tây.

  Hoa Kỳ đang thực hiện chiến lược toàn diện nhằm kiềm chế và làm suy yếu ảnh hưởng của Trung Quốc cùng các mạng lưới liên kết của nước này trên toàn cầu:

  Chặt đứt "vòi bạch tuộc" tại các khu vực chiến lược: Mỹ đang gây áp lực mạnh mẽ để loại bỏ ảnh hưởng của Trung Quốc tại các địa bàn quan trọng. Ví dụ, chính phủ Panama gần đây đã thực hiện quân sự hóa và tịch thu các cảng biển chiến lược của tập đoàn Lý Gia Thành, vốn được coi là đòn đánh trực diện vào sự hiện diện của Bắc Kinh tại "sân sau" Mỹ Latinh.

  Trừng phạt các thực thể liên kết: Bộ Tài chính Mỹ liên tục áp đặt trừng phạt lên các công ty Trung Quốc và Hong Kong hỗ trợ các quốc gia đối đầu với Mỹ như vi phạm lệnh cấm vận dầu mỏ của Venezuela hoặc cung cấp thiết bị quân sự cho Nga và Iran.

  Trong bối cảnh căng thẳng leo thang vào đầu năm 2026, mối quan hệ giữa Trung Quốc và chính quyền Iran đang thu hút sự chú ý đặc biệt của quốc tế. Trung Quốc được xem là "điểm tựa" quan trọng nhất cho sự tồn tại của chế độ Tehran thông qua các hình thức hậu thuẫn sau:

Lên án các cuộc tấn công: Sau sự kiện Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào cuối tháng 2 năm 2026, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã mạnh mẽ lên án hành động này, gọi đó là sự vi phạm nghiêm trọng chủ quyền và luật pháp quốc tế.

  Bảo vệ tại Liên Hợp Quốc: Trung Quốc thường xuyên sử dụng vị thế tại Hội đồng Bảo an để phản đối các lệnh trừng phạt bổ sung và cảnh báo Mỹ về hậu quả của việc can thiệp quân sự vào Iran. 

  Trong quan hệ Trung Quốc - Iran có thể được giải thích qua việc Bắc Kinh không coi Tehran là một đồng minh "sống chết có nhau" (như kiểu NATO), mà là một công cụ để phục vụ lợi ích quốc gia của chính họ.

  Dưới đây là các khía cạnh cốt lõi của sự trục lợi này:

Sử dụng Iran làm "Quân bài" đối trọng với Mỹ: Trung Quốc không thực sự muốn Iran gây chiến tranh toàn diện, nhưng họ muốn Iran gây khó dễ cho Mỹ.

Phân tán nguồn lực của Mỹ: Khi Mỹ bị sa lầy vào các cuộc khủng hoảng tại Trung Đông với Iran, Washington sẽ có ít nguồn lực và sự tập trung hơn cho khu vực Biển Đông và Đài Loan.

  Ngày 7 tháng 11 năm 2025, Tổng thống Donald J. Trump đã chính thức ban hành tuyên bố công nhận tuần từ ngày 2 đến ngày 8 tháng 11 năm 2025 là “Tuần lễ Chống Chủ nghĩa Cộng sản” (Anti-Communism Week) – một quyết định dũng cảm và kịp thời, đánh thức lương tri nhân loại trước hiểm họa đỏ. Trong tuyên bố được đăng tải trên website Nhà Trắng, Ngài Tổng thống khẳng định rõ ràng: “Nước Mỹ bác bỏ học thuyết ác độc này” (America rejects this evil doctrine), đồng thời kêu gọi toàn dân tưởng nhớ hàng triệu nạn nhân bị chủ nghĩa cộng sản chà đạp, và đoàn kết bảo vệ tự do, cơ hội sống cho mọi người. Đây không chỉ là lời tuyên chiến với bóng ma cộng sản vẫn đang ám ảnh nhân loại, mà còn là ngọn lửa soi đường cho những dân tộc đang quằn quại dưới ách độc tài đỏ.

Hành động của Tổng thống Trump đã chạm đến trái tim của hàng triệu người Việt Nam hải ngoại và trong nước, những người từng nếm trải nỗi đau cộng sản: hơn 100 triệu sinh mạng bị cướp đi, đức tin bị xóa sổ, tự do bị bóp nghẹt. Ngài đã nhắc nhở thế giới rằng chủ nghĩa cộng sản chỉ mang lại “đổ nát và linh hồn tan vỡ”, và Mỹ sẽ mãi là ngọn cờ đầu chống lại nó. Tuần lễ này là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ, là tiếng chuông đánh thức những ai còn mù quáng trước “học thuyết quỷ dữ”. Cảm ơn Tổng thống Trump – vị lãnh tụ đã dám nói thay cho những nạn nhân im lặng, đã dám đứng về phía ánh sáng để đẩy lùi bóng tối cộng sản!

  Động thái này được xem là phản ứng cứng rắn của chính quyền Trump đối với hệ tư tưởng cộng sản toàn cầu, đặc biệt nhằm vào tham vọng bành trướng của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Trong tuyên bố, ông Trump đã lấy những bi kịch lịch sử làm bài học, thề bảo vệ tự do và nhân quyền, đánh dấu quyết tâm của Mỹ trong nhiệm kỳ hai của ông trong việc đối đầu với Trung Quốc ngày càng được nâng lên. Quan chức Nhà Trắng cho biết, đây không chỉ là một hoạt động tưởng niệm mà còn là lời kêu gọi hành động, nhằm nâng cao cảnh giác của người dân Mỹ trước mối đe dọa từ chủ nghĩa cộng sản.

Link: https://www.facebook.com/share/p/18Nvz3Xq4R/

FB. Rùa Tiên Sinh (Bùi Anh Chiến): Bước nhảy lùi 50 năm của Iran

 Bước nhảy lùi 50 năm của Iran.

Tình hình cơ bản đã xong, rùa em hầu các cụ một bài phân tích chiến lược.

🐢🐢🐢🐢🐢🐢🐢

Không cần và không thay đổi chế độ ở Iran, cái Mỹ cần là một chế độ thân thiên hơn với Hoa kỳ, ký văn kiện thương lượng phải đáp ưng được yêu cầu của bên thắng cuộc. Cái mỹ cần hiện tại là một người dễ nói chuyện và dễ áp đặt điều kiện.

Iran từ bỏ làm giàu Uranium, hoặc phải chịu sự kiểm soát của Mỹ và IAEA.

Từ bỏ phát triển vũ khí tầm xa quá 1500km.

Từ bỏ hỗ trợ các phòng trào phiến quân - lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

Giảm quy mô quân đội 

Đàm phán như vậy là Iran phải chấp nhận mọi yêu cầu của Mỹ, khác gì ký vào văn kiện đầu hàng đầu. Điều này chắc chắn phải có.

Dựa trên mô hình Venezuela, Mỹ cần người đối thoại mới, chịu nghe lời hơn, ít thù địch hơn thì Iran thoát được cảnh tiếp tục bị đập này.

Tiến trình dân chủ hóa ở Iraq đã cho Mỹ một bài học nhãn tiền, bỏ rất nhiều tiền và chi phí chính trị nhưng Hoa Kỳ vẫn không có một Iraq dân chủ như Mỹ muốn, vì vậy từ Syria 2024, Venezuela 2025, đến Iran 2026 , chiến lược của Mỹ là không xây dựng các thể chế thù địch từ đống tro tàn, nó quá tốn kém, cần nhiều thời gian, đi kèm rủi ro chính trị cao.

Chế độ Iran có nền tảng là hệ thống giáo sĩ rất đông, nó là một dạng đặc quyền đặc lợi đã ăn vào trong xã hội Iran 40 năm nay, rất khó bỏ, rất khó đập nát tư tưởng một xã hội đã vận hành trong 40 năm. Cách tiếp cận của Mỹ hiện tại là thực dụng và phải nhìn thấy kết quả ngay như đã thành công ở Syria và Venezuela. 

Ở Syria sau khi đuổi Nga và Trung Quốc khỏi vùng ảnh hưởng Đông Địa Trung Hải - Bắc Phi, Hoa Kỳ đã thành công bật chốt những đối thủ cạnh tranh chiến lược nhất với chi phí bỏ ra thật sự không đáng kể chút nào. Gài được người Kusch ở lại phía bắc Syria làm tai mắt, đây là thành công quân sự và địa chính trị rất lớn.

Ở Venezuela, Hoa Kỳ bỏ ra một số vốn cực kỳ ít nhằm loại bỏ sự ảnh hưởng của Trung Quốc ở tây bán cầu, cắt đứt quan hệ với Nga ở sân sau của Mỹ, đưa vòng kiểm tỏa dầu nặng trở lại với bộ tài chính Mỹ, thiết lập chuỗi cung ứng dầu mới ở Caribbean. Củng cố vị thế đồng USD thành tài sản giao dịch chính trong thương mại năng lượng xuyên lục địa Châu Á - Nam Mỹ. Một thành công lớn trong khi không cần đập nát cả nước Venezuela hay lật đổ chính phủ. Nước đi này hoàn hảo, chiến lược và vô cùng thực dụng.

Áp dụng những thành công đó cho Iran là điều hoàn toàn làm được, nên làm và đúng đắn xét đến các yếu tố địa chính trị và cấu trúc xã hội của Iran.

Thị trường mở cửa phiên giao dịch đầu tuần, thị trường Châu Á giảm nhẹ không đáng kể, thị trường chứng khoán Mỹ không giao động hỗn loạn, cho thấy Mỹ đánh Iran không mang lại sự hỗn loạn cho các nền kinh tế toàn cầu. Sự tin tưởng của các quốc gia vẫn mạnh mẽ hỗ trợ Mỹ tiếp tục tấn công Iran mà không sợ các phản ứng tiêu cực từ biến động kinh tế toàn cầu. Đây thiên thời ....

Ở mặt địa lợi thì Mỹ cực có lợi, Nga thực sự đã mất uy tín, từ Syria, Venezuela đến Iran, bất kể chỗ nào Mỹ tấn công đều là những đồng minh thân cận nhất của Putin, nhưng phải ứng của Nga là lực bất tòng tâm, không thể làm gì ngoài nhìn phe , trục của mình bị băm nát. Uy tín chính trị của Nga trên toàn cầu đã không còn. Nga đã mất thế cân bằng đối trọng chiến lược với Mỹ.

Về phía Trung Quốc, dự án đầu tư hành lang kinh tế phương nam hoàn toàn dừng lại, thiệt hại kinh tế tính bằng hàng chục tỷ USD khi họ đầu tư rất mạnh tay vào các cảng biển Iran bên vịnh Ba tư. Chiến lược chuỗi ngọc trai trên biển nối Trung Đông đến sừng châu phi, đi đến Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương giờ đây coi như đỗ vỡ. Trung Quốc mất trắng Syria, Venezuela, Panama và giờ là Iran. Một sự mất mát chiến lược không thuần kinh tế điển hình cho tư tưởng chống can thiệp của Mỹ mà em hay gọi là "Chốt chặn siêu cường", ngăn chặn đối thủ đạt được lợi thế ở những khu vực địa chính trị chiến lược mà không cần đối đầu trực tiếp, tư tưởng của Siêu Cường phát huy tối đa ở điểm này, đây là nước đi đúng đắn với vị thế Hoa Kỳ trong một thế giới cạnh tranh quyết liệt với nhiều trục đối trọng đang hình thành. Ở tầm nhìn chiến lược này, Rùa em công nhận Trump đã làm tốt, rất nhanh và quyết đoán.

Về nhân hòa thì tùy vào người dân Iran, họ muốn xã hội dân chủ hơn, họ phải tự quyết định vận mệnh của mình, và Mỹ sẵn sàng hỗ trợ tiến trình đó. Thật ra không khó nếu người dân Iran cương quyết, chỉ cần Mỹ đưa điều kiện gỡ bỏ cấm vận, cấp vốn vào cơ sở hạ tầng năng lượng như làm ở Venezuela, thì chính phủ Iran sẽ nới lỏng đàn áp người dân, đưa xã hội vào thời kỳ dễ thở hơn. Điều này làm được nếu người dân Iran đồng lòng. 

Sở dĩ Mỹ không dựng một chính phủ mới ở Iran không phải chỉ vì tiền bạc bỏ ra lớn, rủi ro chính trị cao mà thực tế Mỹ không tìm được ai kế nhiệm, để lãnh đạo Iran với dân số cả 100 triệu người với một vị trí chiến lược quan trọng như vậy ở ngã ba Trung Đông, nơi hội tụ những hướng chiến lược nhất cả khu vực, Iran nằm ngay Nam Âu, kiển soát eo biển vịnh Ba Tư, hành lang năng lượng xuyên lục địa (Trung Đông - Nam Á - Địa Trung Hải - Bắc Phi), tốt nhất vẫn phải để Iran đó nhưng phải có một chính phủ thân phương tây hơn, đây là cái Mỹ đang hướng tới.

Xã hội Iran đang phân cực, hàng triệu người tiếc thương cho đại giáo chủ của họ, nhưng cũng có hàng triệu người khác vui mừng và ủng hộ Mỹ, nếu Mỹ đưa một người nào đó lên thay, rất có thể sẽ xung đột lợi ích trong xã hội Iran, làm không khéo léo sẽ đưa Iran vào con đường nội chiến, đây là điều cả khu vực không mong muốn ngay cả Israel cũng không muốn, vì vậy điều cả Israel và Hoa Kỳ muốn là đưa Iran về vạch xuất phát, kéo lùi chương trình hạt nhân và vũ khí về 50 năm sau.

Bản chất chiến tranh Trung Đông và vậy, khi một quốc gia thù địch với Israel đạt đến ngưỡng có thể thay đổi cán cân quyền lực khu vực. Israel và Mỹ sẽ phải ra tay, không phải hủy diệt hoàn toàn, điều này vừa nguy hiểm vừa tốn kém, Israel và Mỹ trong tâm thế chiến lược sẽ tấn công đẩy lùi đổi thủ về quá khứ, tạo thời cơ cho Israel có thời gian củng cố sức mạnh, vòng lặp bạo lực này ở Trung Đông không bao giờ ngừng, Rùa em nói không thể ngừng bởi vì toàn bộ Trung Đông được liên kết với nhau bởi những nhà nước vụn vỡ, lối sống bộ lạc và gắn kết mỏng manh bằng thứ chính trị tôn giáo tự suy diễn theo từng giai đoạn chính trị của khu vực.

🐢🐢🐢🐢🐢🐢🐢🐋

Kẻ thua cuộc vĩ đại.

Nếu nói ai thua cuộc đau nhất, thì chính là Nga. Nga cố cứu. Nga gửi thiết bị, phương tiện, trực thăng, các loại đồ nghề trấn áp biểu tình ở Iran. Nhưng để Nga nhảy vào can thiệp trực tiếp bằng quân đội? Khó đấy, và không thể. Không phải vì Nga hiền lành hơn Mỹ, mà vì Nga giờ không đủ sức. Ukraine đang rút máu Nga từng ngày, Moscow còn đang lo giữ thân, lấy đâu ra lực mà phiêu lưu ở nơi khác. Và đây mới là phần cốt lõi, nếu Iran sụp, Putin sẽ ăn một đòn chí mạng. Và thực tế nó đang sụp đổ.

Mất Iran thậm chí còn đau hơn mất Syria, đau hơn mất Venezuela. Vì Iran là mắt xích thuộc loại đặt lên bàn cờ là thay đổi thế trận địa chiến lược cả bàn cờ, không phải đồng minh tượng trưng, Iran là cánh tay nối dài, là kho hậu cần, là cái mỏ tài nguyên và tuyến trung chuyển, là nơi Nga đặt chân đến để nói rằng họ vẫn còn ảnh hưởng ở Trung Đông.

Lá bài Iran không chỉ là chính trị. Iran là hậu cần. Nếu có một Iran mới xuất hiện - dù là đảo chính của Vệ binh Cách mạng, hay một cuộc chuyển hướng dân chủ hoá thân phương tây hơn, thì khả năng cao lúc đó, Nga mất luôn những đường băng, căn cứ, cửa ngách, mạng lưới trung chuyển mà họ dựa vào để luồn lách ở Trung Đông.

Ở Nam Kavkaz cũng vậy, Iran lâu nay là đối trọng với Thổ Nhĩ Kỳ và Israel. Khi Nga đã mất ảnh hưởng ở Azerbaijan và Armenia giai đoạn 2023–2024, nếu Iran đổi phe hoặc ít nhất không còn đứng cùng trục, thì Nga ở khu vực đó coi như bị đẩy ra rìa. Một mình một chợ. Một đối trọng kiểu "Tam Quốc" ở Trung Đông.. Iran - Thổ Nhĩ Kỳ - Israel giờ đây sụp đổ, chỉ còn lại Thổ Nhĩ Kỳ và Israel, một bên nắm trong tay đội quân Hồi Giáo lớn nhất NATO và một bên có đội quân nhà nước Do Thái mạnh nhất Trung Đông, trật tự Trung Đông giờ đây cần phải viết lại hoàn toàn mới. Vẫn có bạo lực, vẫn hỗn loạn nhưng có thể nhìn được hướng đi tiếp theo trong tương lai gần.

Một Iran thân Mỹ, hay ít nhất không đối địch với Mỹ, còn có thể tạo thành một dải ảnh hưởng mới kéo từ Địa Trung Hải tới biển Caspi, dựng một cái hành lang chính trị - quân sự thân phương Tây ngay sát sườn Nga, và cũng đặt Trung Quốc vào thế khó. Trump mà càng đe doạ mạnh, cái kịch bản ấy càng dễ được thúc đẩy nhanh. Và Nga? Nga nhìn thôi. Không đủ lực phản ứng.

Còn với Ấn độ, hành lang kinh tế Phương Nam là chiến lược cực kỳ tham vọng của họ khi kết nối với tận miền trung nước Nga đi qua Iran, cơ sở đầu tư cảng biển và tuyến hành lang trên bộ  đang trên đà sụp đổ, có vẻ như các đường chiến lược của BRICS đã bị bịt kín từ Tây Bán Cầu đến Trung Đông - Tây Á. Các trụ cột của BRICS đang tháo chạy trong hỗn loạn.

Nhưng Iran sụp đổ còn khiến Putin nhục theo một cách khác, nó bẻ gãy cái thương hiệu mà Kremlin đang cố rao bán rằng Nga là một trụ cột, là một lựa chọn thay thế phương Tây, là “người bảo vệ các chế độ”. Nếu Iran ngã ngay trước mắt Nga, thì các chế độ độc tài khác sẽ hiểu ngay một điều phũ phàng, Moscow chỉ giỏi hô hào và xúi dại, bán súng, chứ không cứu được ai khi lửa đến gần. Nga muốn làm bố già của đám chế độ thất bại, nhưng bố già mà không có lực thì sớm muộn cũng thành nơi xuất khẩu thất bại. 

Iran rất chiến lược về địa chính trị, cuốn sách của em sắp xuất bản dành thời lượng đặc biệt nhiều cho Trung Đông, và những chốt chặn của Hoa Kỳ ở đây nhằm ngăn chặn sự ảnh hưởng của các thế lực ngoại vi xâm nhập, sự sụp đổ của Iran sẽ kéo theo sự vững chắc trong các chốt chặn của Mỹ ở Tây Á, Nam Âu và toàn bộ Trung Đông - Địa Trung Hải. Cuộc chiến này không dành cho những tay chơi có thực lực yếu, nó là một bàn cờ thế cho siêu cường cài vào những chốt chặn địa chính trị- kinh tế mà chỉ có những siêu cường thực sự mới đủ tầm làm được....

Tiếng nói từ Iran: Giữa hai làn đạn

Bình luận của 1 người Iran trên kênh youtube của Cyrus Jassen, một nhà bình luận chính trị độc lập, và có mối quan tâm đặc biệt đến Trung Đông.

Tiếng nói từ Iran: Giữa hai làn đạn

Một người đàn ông Iran đã để lại bình luận này trên kênh YouTube của tôi. Không còn nghi ngờ gì nữa, đây là lời giải thích xuất sắc nhất về thực tại mà người dân Iran đang phải đối mặt hiện nay:

"Là một người Iran, tôi có thể nói với bạn rằng tình hình giờ đây không còn chỉ là vấn đề chính trị nữa, nó là vấn đề sống còn. Chúng tôi đang mắc kẹt giữa hai cấu trúc đang sụp đổ: một nội tại, một ngoại lai.

Một mặt, chúng tôi đối mặt với một chính phủ bất ổn trầm trọng, dẫn dắt bởi Lãnh đạo Tối cao và các thể chế không qua bầu cử của Cộng hòa Hồi giáo. 

Nhiều thập kỷ quản lý kinh tế yếu kém, đàn áp những tiếng nói bất đồng và sự kiểm soát tư tưởng tàn bạo đã khiến nhiều thế hệ trở nên xa lạ ngay trên mảnh đất của mình. Không còn ai tin vào cải cách nữa, bởi mọi nỗ lực đều đã bị thao túng hoặc bị bóp nghẹt.

Mặt khác, đây chính là sự nghịch lý: Chúng tôi cũng khiếp sợ viễn cảnh sụp đổ của chế độ, bởi chúng tôi đã chứng kiến những gì xảy ra sau sự can thiệp của phương Tây tại các quốc gia như Iraq, Libya, Syria và Afghanistan. Nơi nào cũng được hứa hẹn về tự do; nhưng rồi nơi nào cũng rơi vào hỗn loạn, nội chiến hoặc bị nước ngoài chiếm đóng.

Vì vậy, không, chúng tôi không tin tưởng Mỹ hay Israel. Không phải vì chúng tôi ủng hộ chế độ hiện tại, mà vì chúng tôi hiểu quá rõ cách các cường quốc đối xử với những quốc gia được gọi là "được giải phóng" ở Trung Đông.

Tự do, trong ngôn ngữ của họ thường đồng nghĩa với khoảng trống quyền lực, khói lửa và sự bất ổn vĩnh viễn. Hiện tại, nhiều người Iran đang sống cùng lúc với ba sự thật:

 - Cộng hòa Hồi giáo đã phá sản về mặt đạo đức và chính trị.

 - Những giải pháp thay thế từ các tác nhân nước ngoài không phải là sự giải phóng, mà là sự sụp đổ.

 - Một chính phủ tồi tệ thì vẫn có thể sống sót qua được. Nhưng một quốc gia không có chính phủ thì không.

Chúng tôi im lặng không phải vì chúng tôi đồng ý. Chúng tôi thận trọng vì đã học được bài học quá cay đắng về những gì sẽ xảy ra khi các siêu cường quyết định "giúp đỡ".

Gói gọn trong một câu: Iran là một dân tộc đang bị bắt làm con tin bởi chính chính quyền của mình, nhưng lại bị ám ảnh bởi số phận của các quốc gia láng giềng. 

Chúng tôi đang mắc kẹt trong một ngôi nhà mà mình căm ghét, nhưng xung quanh lại là những đám cháy, mà chúng tôi còn khiếp sợ hơn."

Đài phát thanh Gilan; ‘Iran thừa nhận tên lửa của Lực lượng VBCM Hồi giáo (IRGC) bắn nhầm vào trường học khiến 148 nữ sinh thiệt mạng’!

Khi sự việc vừa diễn ra phía Mỹ đã có các bằng chứng và hình ảnh rõ nét về Tên lửa của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã phóng thất bại khiến đầu đạn rơi vào trường học … trong khi Iran vẫn lớn tiếng hô hào tuyên bố và đổ thừa cho “Mỹ và Israel tấn công trường học”!!!

Một nhà nước Hồi giáo không thể xây dựng trên nỗi sợ hãi – và cuộc đời bi kịch của Montazeri

Một nhà nước Hồi giáo không thể xây dựng trên nỗi sợ hãi – và cuộc đời bi kịch của Montazeri.

Năm 1988, giữa những cơn sóng dữ của chiến tranh và thanh trừng, Ayatollah Hossein-Ali Montazeri đã viết cho người thầy cũ của mình một câu mà về sau trở thành dấu ấn của cả đời ông:

“Một nhà nước Hồi giáo không thể xây dựng trên nỗi sợ hãi.”

Câu nói ấy không chỉ là lời phản đối các vụ hành quyết tù nhân chính trị Iran năm 1988. Nó là khoảnh khắc mà một con người bước qua ranh giới giữa quyền lực và lương tâm.

Để hiểu câu nói đó, cần trở lại từ đầu — với ba con người và ba thế hệ khác nhau của cách mạng Iran.

Ruhollah Khomeini, đại giáo chủ đầu tiên, thủ lĩnh tinh thần, nhà lãnh đạo của Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979 sinh năm 1902. Khi Cách mạng Hồi giáo bùng nổ năm 1979, ông đã 77 tuổi, một giáo chủ lưu vong trở về như biểu tượng sống của cuộc nổi dậy. Hossein-Ali Montazeri sinh năm 1922, khi ấy 57 tuổi — đủ trẻ để là học trò, đủ trưởng thành để trở thành nhà lý luận của hệ thống mới. Còn Ali Khamenei - đại giáo chủ đương nhiệm vừa chết hôm qua, sinh năm 1939, mới 40 vào năm 1979 — trẻ hơn gần một thế hệ, đang nổi lên như một giáo sĩ chính trị năng động.

Ba người đàn ông ấy đại diện cho ba tầng quyền lực khác nhau, cũng là 3 ngả rẻ khác nhau của phong trào hồi giáo Iran 1979 đầy vinh quang và cay đắng, cuộc cách mạng thành công vang dội nhưng cũng là bi kịch của dân tộc..

Montazeri sinh ra tại Najafabad trong một gia đình nông dân trung lưu. Ông lên Qom từ rất sớm để học thần học và nhanh chóng trở thành học trò xuất sắc của Khomeini. Nếu Khomeini là người thổi bùng ngọn lửa của học thuyết Velayat-e Faqih, thì Montazeri là người đặt nền móng lý luận cho nó. Ông không chỉ tin vào quyền lực của giáo sĩ; ông giúp hệ thống hóa quyền lực ấy thành học thuyết hiến định.

Trong những năm chống Shah, ông nhiều lần bị bắt giam. Ông là người của cách mạng trước khi là người của nhà nước.

Khi Cách mạng Hồi giáo thành công năm 1979, Khomeini trở thành Lãnh tụ tối cao ở tuổi 77. Montazeri, ở tuổi 57, là một trong những giáo sĩ có uy tín nhất và nhanh chóng trở thành trụ cột lý luận của chế độ mới. Khamenei, trẻ trung, hăng hái, nồng nàn yêu nước và yêu Hồi giáo mới 40 tuổi, tham gia điều hành nhà nước trong vai trò chính trị.

Năm 1985, Hội đồng Chuyên gia Tối cao Iran chính thức công bố Montazeri là người kế vị tương lai của Khomeini. Ở tuổi ngoài 60, ông gần như chắc chắn sẽ trở thành Lãnh tụ tối cao tiếp theo kế tục Khomeini. Về học thuật và uy tín thần học, ông vượt trội nhiều người cùng thời, kể cả Khamenei - một ngôi sao sáng đang lên. Ông là “lãnh tụ đang chờ đến lượt mình ngồi vào ghế tối cao”.

Nhưng lịch sử không vận hành bằng học thuật thuần túy. Nhiều nhà cải cách, nhiều nhà lãnh đạo tưởng như đương nhiên nhưng rồi bị gạt đi khi chiếc ghế chỉ cách mình một gang tay.

Năm 1988, khi Montazeri 66 tuổi và Khomeini đã ngoài 86 tuổi, quá già yếu thì chiến tranh Iran–Iraq kết thúc. Cùng năm đó diễn ra các vụ hành quyết tù nhân chính trị Iran quy mô lớn. Montazeri phản đối. Ông viết thư cho Khomeini, cảnh báo rằng những vụ xử tử ấy sẽ làm hoen ố cách mạng Hồi giáo và làm mất tính chính danh đạo đức của nhà nước Cộng hoà Iran.

Và đó chính là thời khắc quyết định đối với cuộc đời và sự nghiệp của ông, với cả Khamenei và rồi cả số phận cuộc Cách mạng Hồi giáo 1979 mà đến giờ, sau gần 40 năm (1988-2026) mới nhìn thấy hậu quả.

Khomeini đại diện cho quyền lực cách mạng tuyệt đối — quyền lực bảo vệ nhà nước Hồi giáo bằng mọi giá. Montazeri, lần đầu tiên, đứng về phía một nguyên tắc khác: đạo đức phải đứng trên quyền lực; đạo đức và lẽ phải đứng trên thần quyền.

Tháng 3 năm 1989, Montazeri bị tước bỏ vị trí kế vị. Vài tháng sau, Khomeini qua đời. Thay vì Montazeri, Hội đồng Chuyên gia chọn Khamenei mới 50 tuổi làm Lãnh tụ tối cao.

Từ đó, ba mô hình quyền lực tách biệt hẳn. Khomeini là quyền lực cách mạng mang tính biểu tượng tuyệt đối. Khamenei trở thành quyền lực thể chế — kiểm soát nhà nước, an ninh và lực lượng vệ binh độc đoán và cấu trúc quyền lực. Còn Montazeri, mất quyền lực nhà nước, dần dần chỉ còn quyền lực đạo đức và mất dần địa vị.

Trong những năm sau đó, Montazeri không quay lưng với Cộng hòa Hồi giáo. Ông không kêu gọi lật đổ hệ thống mà ông góp phần dựng lên. Ông điều chỉnh chính học thuyết mà mình từng góp phần xây dựng, cho rằng Velayat-e Faqih phải có giới hạn, rằng lãnh tụ phải chịu trách nhiệm trước nhân dân, rằng tôn giáo không thể dựa vào cưỡng bức để tồn tại.

Ông bị quản thúc tại gia. Bị hạn chế giảng dạy. Nhưng ông không im lặng.

Năm 2009, khi ông qua đời ở tuổi 87, tang lễ của ông trở thành một cuộc biểu tình lớn. Ông không bao giờ trở thành Lãnh tụ tối cao. Nhưng ông trở thành lương tâm của một hệ thống mà ông từng giúp dựng lên.

Lịch sử đã chọn quyền lực thể chế thay vì quyền lực đạo đức. Ông đã mất 15 năm nay, không kịp chứng kiến số phận "đứa con tinh thần" mà ông chung tay xây dựng.

Nhưng câu nói của Montazeri vẫn còn đó: "Một nhà nước Hồi giáo không thể xây dựng trên sự sợ hãi."

Đó không chỉ là lời chỉ trích. Đó là bản tóm tắt cuộc đời ông — một con người đã thay đổi khi đứng trước lựa chọn giữa quyền lực và lương tâm.

Xem đây nhé https://youtu.be/xTWsrltgrng?si=y-PlOxHJ8iYnyiks

(Tèo, Vừa đi đường, Vừa kể chuyện)