Cộng đồng Chăm Bani: CHÚNG TÔI LÀ TÔN GIÁO BANI - KHÔNG PHẢI "HỒI GIÁO BANI"

CHÚNG TÔI LÀ TÔN GIÁO BANI - KHÔNG PHẢI "HỒI GIÁO BANI"

Ngày 09/03/2026, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Lâm Đồng ban hành công văn số 404-CV/BTGDVTU, yêu cầu thống nhất dùng tên "Hồi giáo Bàni" cho tôn giáo của đồng bào Chăm.

Chúng tôi trân trọng tinh thần thống nhất đó, nhưng có trách nhiệm lên tiếng, vì tên gọi này sai về lịch sử, sai về bản chất, và vi phạm quyền tự xác định danh tính tôn giáo của cộng đồng chúng tôi.

1. LỊCH SỬ & NGUỒN GỐC: BANI KHÔNG PHẢI HỒI GIÁO

Tôn giáo Bani là tôn giáo bản địa của người Chăm, hình thành hàng nghìn năm trong lòng văn minh Champa , hoàn toàn độc lập, không phải nhánh hay biến thể của Islam (Hồi giáo).

Hồi giáo có nguồn gốc từ bán đảo Ả Rập thế kỷ VII, dựa trên kinh Qur'an và năm trụ cột Islam áp dụng thống nhất toàn cầu.

Tôn giáo Bani thì khác, tích hợp sâu với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, lễ tục Chăm, hệ thống chức sắc bản địa (Po Gru, Po Imâm, Po Katip, Po Mâdin, Po Acar...) và không tuân thủ các trụ cột cơ bản của Islam như hành hương Mecca hay cầu nguyện 5 lần/ngày theo nghi thức Arab.

Gọi Bani là "Hồi giáo" giống như gọi Cao Đài là Công giáo chỉ vì có thờ Thiên Chúa, sai hoàn toàn về bản chất.

2. GIÁO LÝ & THỰC HÀNH: KHÁC BIỆT CĂN BẢN

So sánh thực tế:

▪️ Kinh sách: Islam dùng Qur'an tiếng Arab - Bani dùng kinh viết bằng chữ Bini, chữ Akhar Thrah (Chăm cổ)

▪️ Cầu nguyện: Islam 5 lần/ngày hướng Mecca - Bani theo nghi thức Chăm tại Sang Mâgik Bani

▪️ Ramadan: Islam bắt buộc toàn tín đồ, Ramâwan Bani chỉ chức sắc thực hành, hình thức hoàn toàn khác

▪️ Thờ tổ tiên: Islam chính thống không có, Bani là phần cốt lõi không thể tách rời

▪️ Hành hương Mecca: Một trong Năm trụ cột Islam - không tồn tại trong thực hành Bani

▪️ Hôn nhân & tang lễ: Islam theo luật Sharia - Bani theo phong tục Chăm bản địa

Đây không phải khác biệt nhỏ. Đây là khác biệt về toàn bộ hệ thống tín ngưỡng.

3. DANH XƯNG ĐÃ ĐƯỢC CÔNG NHẬN - NHÀ NƯỚC TỪNG GHI NHẬN ĐÚNG

▪️ Ban Tôn giáo Chính phủ trong nhiều văn bản đã ghi nhận "Bani" là tên gọi riêng, phân biệt hoàn toàn với "Islam" của người Chăm Nam Bộ.

▪️ Các nghiên cứu dân tộc học được Nhà nước bảo trợ luôn liệt kê Bani và Islam tách biệt, hai tôn giáo khác nhau trong cộng đồng Chăm.

▪️ Chính công văn 404 thừa nhận việc dùng tên "Hồi giáo (Bà ni)" đã gây bức xúc trong chức sắc và đồng bào, điều này chứng minh: cộng đồng không nhận danh xưng đó là của mình.

Vậy căn cứ nào để một văn bản hành chính cấp tỉnh áp đặt tên gọi mà chính chủ thể phủ nhận?

4. QUYỀN TỰ XÁC ĐỊNH DANH TÍNH: NGUYÊN TẮC KHÔNG THỂ VI PHẠM

Điều 24, Hiến pháp 2013: Mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Nhà nước tôn trọng và bảo hộ quyền đó.

Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo 2016: Tổ chức tôn giáo có quyền xác định tên gọi, giáo lý, lễ nghi của mình.

Không một cơ quan hành chính nào có thẩm quyền đặt lại tên cho một tôn giáo mà không có sự đồng thuận của chính cộng đồng tôn giáo đó.

Khi gọi chúng tôi là "Hồi giáo Bani", điều đó đang:

• Xóa bỏ bản sắc tôn giáo độc lập của chúng tôi

• Đồng nhất chúng tôi với một tôn giáo chúng tôi không thuộc về

• Gây nhầm lẫn nghiêm trọng trong nhận thức xã hội và chính sách tôn giáo

CHÚNG TÔI YÊU CẦU GÌ?

Chúng tôi không chống đối thống nhất tên gọi.

Chúng tôi ủng hộ thống nhất, nhưng phải thống nhất đúng.

Tên đúng, được cộng đồng công nhận, phù hợp lịch sử và giáo lý là:

TÔN GIÁO BANI

Chúng tôi kính đề nghị:

1/ Thu hồi hoặc đính chính công văn 404 về phần áp đặt tên "Hồi giáo Bàni"

2/ Tổ chức đối thoại trực tiếp với Hội đồng Sư cả và chức sắc Bani để thống nhất tên gọi từ chính cộng đồng

3/ Tham vấn Ban Tôn giáo Chính phủ và các nhà nghiên cứu Chăm học có thẩm quyền trước khi ban hành văn bản liên quan

Chúng tôi yêu Tổ quốc này. Chúng tôi tôn trọng pháp luật. Và chính vì vậy chúng tôi lên tiếng, vì pháp luật bảo vệ quyền của chúng tôi được là chính mình.

Cộng đồng Chăm Bani