Lê Thọ Bình: UKRAINE - SAI LẦM CỦA MỘT SIÊU CƯỜNG VÀ HIỆU ỨNG DOMINO TOÀN CẦU

 - Lê Thọ Bình -

UKRAINE: SAI LẦM CỦA MỘT SIÊU CƯỜNG VÀ HIỆU ỨNG DOMINO TOÀN CẦU

Lịch sử nhiều lần cho thấy: những sai lầm chiến lược của một siêu cường không chỉ dừng lại ở biên giới của họ, mà có thể làm lệch cả trục vận hành của thế giới. Cuộc chiến Ukraine do Vladimir Putin phát động dường như đang trở thành một ví dụ điển hình cho quy luật đó.

Ban đầu, đây được nhìn nhận như một chiến dịch quân sự nhằm tái khẳng định ảnh hưởng của Nga tại không gian hậu Xô Viết. Nhưng khi cuộc chiến kéo dài ngoài dự tính, nó đã bào mòn nguồn lực, uy tín và quan trọng hơn, làm suy yếu vai trò “người bảo trợ” mà Moscow từng duy trì với các đồng minh.

Hiệu ứng domino bắt đầu lộ rõ.

Tại Trung Đông, sự sụp đổ của chính quyền Bashar al-Assad và việc ông phải sang Nga tị nạn không chỉ là một biến cố nội bộ Syria, mà còn là biểu tượng của một thực tế mới: Nga không còn đủ khả năng bảo vệ các đối tác chiến lược như trước. Điều tương tự cũng thể hiện trong cách Moscow phản ứng dè dặt trước các đòn tấn công nhằm vào Iran – một đồng minh quan trọng khác.

Ở Tây bán cầu, việc Nicolás Maduro bị bắt trong một chiến dịch do Mỹ dẫn dắt càng làm nổi bật khoảng trống quyền lực. Những khu vực từng được coi là “vành đai ảnh hưởng” của Nga nay trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Nhưng có lẽ bức tranh rõ nét nhất lại nằm ở Cuba, biểu tượng lâu đời của trục đối trọng với Mỹ. Quốc đảo này đang rơi vào khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, thiếu hụt năng lượng, lương thực và dòng tiền. Trong quá khứ, Nga (và trước đó là Liên Xô) từng đóng vai trò “phao cứu sinh”. Nhưng hiện tại, Moscow gần như không còn khả năng hỗ trợ đáng kể. Khi “người chống lưng” suy yếu, những điểm tựa ý thức hệ cũng trở nên lung lay.

Tác động không dừng ở các đồng minh trực tiếp của Nga, mà còn lan tới Trung Quốc. Bắc Kinh không tham chiến, nhưng chắc chắn không thể đứng ngoài hệ quả. Một nước Nga bị sa lầy khiến Trung Quốc mất đi một đối tác chiến lược đủ mạnh để cùng chia sẻ áp lực với phương Tây. Điều này buộc Bắc Kinh phải điều chỉnh: thận trọng hơn trong các bước đi địa chính trị, đồng thời gánh thêm sức ép trong cạnh tranh với Mỹ.

Ở chiều ngược lại, vai trò của Washington, đặc biệt dưới thời Donald Trump, trở nên quyết đoán hơn. Từ Mỹ Latinh đến Trung Đông, các hành động cứng rắn được triển khai trong một không gian chiến lược ít bị kiềm chế hơn bởi đối trọng Nga.

Tất cả những diễn biến đó đều có một điểm chung: chúng khó có thể xảy ra với cường độ như vậy nếu Nga không bị “ghim chân” tại Ukraine. Sự kháng cự của Kyiv, dưới sự lãnh đạo của Volodymyr Zelenskyy, đã biến một cuộc chiến dự kiến ngắn hạn thành một cuộc xung đột tiêu hao kéo dài, kéo theo hệ lụy vượt xa chiến trường.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận thận trọng. Những khủng hoảng tại Syria, Venezuela hay Cuba không chỉ bắt nguồn từ yếu tố bên ngoài, mà còn tích tụ từ các vấn đề nội tại: quản trị yếu kém, kinh tế trì trệ và bất ổn xã hội. Cuộc chiến Ukraine không phải là nguyên nhân duy nhất, nhưng là chất xúc tác mạnh mẽ.

Điều đáng chú ý hơn cả là bài học chiến lược: một quyết định sai lầm của một siêu cường có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền, làm xô lệch cán cân quyền lực và định hình lại trật tự thế giới.

Trong trường hợp này, Ukraine có thể không phải là trung tâm của thế giới – nhưng lại là nơi mà trật tự thế giới đang bị viết lại.