Nguyên Quang

DÂN CHỦ VÀ TOÀN TRỊ Trong tác phẩm Biến động, nhà khoa học Jared Diamond đã đưa ra những phân tích so sánh rất thú vị và khoa học về hai cường quốc hàng đầu thế giới là Mỹ và Trung Quốc. Ông xem xét trên nhiều phương diện: vị trí địa lý, khí hậu, dân số, kinh tế, quân sự, lịch sử, vai trò quốc tế, khoa học công nghệ, và đặc biệt là thể chế chính trị. Điểm khác biệt cốt lõi được nêu bật: Chính phủ Mỹ được xây dựng và vận hành trong khuôn khổ nền dân chủ liên tục trong suốt 230 năm tồn tại của quốc gia. Trong khi đó, Trung Quốc có lịch sử vận hành theo thể chế chuyên chế kéo dài đến 2.240 năm. Ưu và nhược điểm trong quá trình ra quyết định - Thể chế dân chủ: Quy trình ra quyết định và thực thi chính sách thường tốn nhiều thời gian, do phải tuân thủ nguyên tắc kiểm tra, cân bằng và lấy ý kiến rộng rãi. Ngày nay, không ít người dân Mỹ cảm thấy thất vọng với nền dân chủ, thậm chí còn ghen tị với cách vận hành của Trung Quốc – nơi các chính sách hợp lý có thể được đưa ra và thực hiện rất nha...

Khi một chính phủ dùng tiền thuế để xây một cây cầu, điều bạn nhìn thấy là cây cầu và những công việc được tạo ra trong quá trình xây dựng. Điều bạn không nhìn thấy là nhà máy đã không bao giờ được xây, doanh nghiệp không bao giờ nhận được khoản vay hay những việc làm lẽ ra đã được tạo ra, bởi nguồn vốn đó không còn tồn tại để phục vụ những mục đích khác. Henry Hazlitt gọi đây là sai lầm dai dẳng nhất trong lịch sử kinh tế học. Ngay từ năm 1946, ông lập luận rằng hầu hết các chính sách kinh tế tồi đều mắc chung một lỗi: chỉ nhìn vào cái thấy được, mà bỏ qua cái không nhìn thấy. Hazlitt chưa từng tốt nghiệp đại học. Cha mất khi ông còn chưa biết đi. Năm 19 tuổi, ông bỏ học để chăm sóc người mẹ góa bụa và tự học bằng cách đọc sách vào ban đêm sau những ca làm báo. Cuốn sách nổi tiếng nhất của ông là Economics in One Lesson, đã bán hơn một triệu bản. Thông điệp cốt lõi của cuốn sách chỉ gói gọn trong một câu: «"Nghệ thuật của kinh tế học không chỉ nằm ở việc xem xét tác động trước mắ...

Khảo luận: Săn phù thủy – Khi nỗi sợ hãi trở thành một hệ thống quyền lực Dẫn nhập Trong lịch sử nhân loại, có những bi kịch không phải do chiến tranh, đói kém hay thiên tai gây ra mà do chính cách con người suy nghĩ về thế giới. Cuộc săn phù thủy ở châu Âu và Bắc Mỹ từ thế kỷ XV đến XVIII là một trong những bi kịch như vậy. Ngày nay, hầu như không ai còn tin rằng một bà lão có thể cưỡi chổi bay lên trời hay ký giao ước với quỷ Satan để gây ra dịch bệnh. Nhưng điều đáng suy ngẫm là hàng triệu người thời đó tin điều ấy là thật. Không chỉ dân thường, mà cả vua chúa, giáo sĩ, thẩm phán, học giả và đại học cũng tin như vậy. Điều này đặt ra một câu hỏi triết học sâu sắc: Làm thế nào một điều không có thật lại có thể tạo ra những hậu quả hoàn toàn có thật? Hàng chục nghìn người đã bị thiêu sống, treo cổ hoặc tra tấn đến chết vì một tội danh mà ngày nay được xem là tưởng tượng. Cuộc săn phù thủy vì thế không chỉ là một sự kiện lịch sử. Nó là một phòng thí nghiệm khổng lồ cho việc nghiên cứu t...

KHI NHÀ NƯỚC SỢ ĐÁM ĐÔNG MẠNG Có một câu chuyện từ hơn một trăm năm trước, ít ai còn nhớ, nhưng lại đúng đến rợn người khi soi vào thời đại Facebook, Twitter (giờ gọi là X) hay TikTok.  Năm 1895, một bác sĩ người Pháp tên Gustave Le Bon xuất bản cuốn "Tâm lý học đám đông", cuốn sách viết ngay sau khi ông chứng kiến những cơn bão cách mạng, những đám đông cuồng nộ lật đổ chính quyền, rồi lại chính đám đông đó quay sang xé xác lẫn nhau.  Le Bon để ý một điều kỳ lạ: con người, khi đứng riêng lẻ, có thể là bác sĩ, luật sư, người có học, biết suy nghĩ. Nhưng khi hòa vào đám đông, họ đánh mất cái đầu của mình. Trí tuệ cá nhân bị nuốt chửng bởi thứ ông gọi là "tâm hồn tập thể", một thứ luôn thấp hơn, bản năng hơn, dễ bị kích động hơn bất kỳ cá nhân nào trong đó. Nghe quen không? Đó chính xác là những gì đang diễn ra mỗi ngày trên mạng xã hội. Chỉ khác là giờ đám đông không cần tụ tập ngoài quảng trường nữa, họ ngồi sau màn hình, ẩn danh, và vẫn tạo ra đúng thứ áp lực man r...

Độc tài hay dân chủ ??? 10 năm trước, 1 chế độ độc tài đã ngừng hiện hữu ở Libya, ngài Gaddafi bị lật đổ bởi các anh em "dân chủ". Thời đó, 2011, mình đi làm lòi mắt ra, nhưng tối về là mở máy tính lẫn TV, ủng hộ anh em đối kháng oánh chết mẹ tên độc tài Gaddafi, trời ơi Pháp bắn hay quá, Mĩ đánh hay quá, anh em liên quân đánh hay quá... Mùa cáo chung của tên độc tài đã điểm, anh em túm được bác Gà Phi khi sức tàn lực kiệt trong 1 ống cống và giết luôn. Mình vẫn nhớ trước khi chết bác hét to : "Tôi đã làm gì các người"... Mình mừng lắm, chúc mừng Libya có "dân chủ". Thời đó, với 1 não bộ của loài "cho lon", mình nghĩ dân chủ sẽ đem đến cho dân Libya tất cả, với dầu mỏ, và cộng thêm dân chủ, người Libya tha hồ giàu, chả mấy mà xưng hùng thiên hạ.. Thế rồi, có cái đéo gì đó sai sai. Libya chìm trong biển máu, sự gắn kết biến mất, các bộ lạc độc lập đánh lẫn nhau, các thành phố bị chiếm đóng, anh em IS xưng hùng mỗi tuần chặt vài cái đâu lâu thị uy,...

Đạo lý ẩn sau câu “Nam xem ngũ quan, nữ xem lưu niên” Người xưa có câu: “Nam xem ngũ quan, nữ xem lưu niên”. Chỉ tám chữ ngắn gọn nhưng lại chứa đựng cả một hệ thống tư duy về nhân sinh, về cách nhìn người và về mối liên hệ giữa dung mạo với sự tu dưỡng bên trong. Nhiều người ngày nay khi nhắc đến thuật xem tướng thường cho rằng đó chỉ là phương pháp dự đoán tương lai. Thế nhưng, trong nhận thức của cổ nhân, nhìn tướng trước hết là để hiểu tâm, hiểu tính cách và khí chất của một con người. Tướng chỉ là biểu hiện bên ngoài, còn cái gốc vẫn nằm ở nội tâm, bởi vậy mới có câu: “Tướng do tâm sinh, cảnh tùy tâm chuyển”. Đối với nam giới, người xưa coi trọng ngũ quan, ngũ quan ở đây bao gồm trán, lông mày, mắt, miệng và tai. Điều thú vị là mũi lại không nằm trong cách quan sát này. Trán đứng ở vị trí cao nhất trên khuôn mặt nên được gọi là “thiên đình”. Trong văn hóa truyền thống, thiên đình không chỉ là một bộ phận cơ thể mà còn tượng trưng cho chí hướng và tấm lòng của một người đàn ông....

Link: https://www.facebook.com/share/p/1BcWUrRwFL/ KHÔNG AI CÓ NGHĨA VỤ SỐNG THAY CHO NGƯỜI ĐÃ CHẾT Thế hệ cha anh chúng ta đã từng quyết tâm hy sinh tất cả để theo đuổi Chủ nghĩa Cộng sản. Đó là cuộc chiến của họ. Trong hoàn cảnh lịch sử của thế kỷ XX, khi đất nước còn chìm trong ách thuộc địa, khi nghèo đói, bất công và khát vọng độc lập đang cháy bỏng, nhiều người đã tin rằng Chủ nghĩa Cộng sản là con đường dẫn đến tự do, công bằng và hạnh phúc. Có thể họ đúng với nhận thức của thời đại họ. Có thể họ đã chiến đấu với tất cả lòng yêu nước và sự chân thành của mình. Không ai có quyền phủ nhận những hy sinh ấy. Nhưng lịch sử không dừng lại ở niềm tin, lịch sử phán xét bằng kết quả. Và kết quả của Chủ nghĩa Cộng sản ngày nay đã quá rõ ràng. Từ Liên Xô, Đông Âu cho đến chính nước Đức, quê hương của Karl Marx, Chủ nghĩa Cộng sản đã bị phế bỏ hoặc sụp đổ như một mô hình tổ chức xã hội. Ngày nay, tại một số quốc gia lạc hậu, người ta vẫn nhân danh Chủ nghĩa Cộng sản để cai trị. Nhưng đó...

Link: https://www.facebook.com/share/1C5qaB6vP3/ Yêu bác lòng ta trong sáng hơn? Chuyện của Thanh – Chuyện của Descartes. Gần đây tôi lại rất quan tâm đến hiện tượng cuồng tín và sự xơ cứng trong tư duy của con người, đặc biệt là của người Việt chúng ta. Vì vậy hôm nay tôi mạo muội nói đến một khía cạnh trong tư tưởng của Descartes mà theo tôi vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay. Mong các bạn đọc và suy ngẫm. Tin hay không tin là quyền của mỗi người. Nhưng cũng nên nhớ rằng René Descartes không chỉ là cha đẻ của triết học hiện đại. Ông còn là nhà toán học thiên tài, người để lại cho chúng ta hệ tọa độ Descartes, hình học giải tích mà học sinh khắp thế giới vẫn phải học đến ngày nay. Khi ông bắt đầu dạy nhân loại cách hoài nghi và tự tư duy, thì Marx và Lenin còn ở rất xa trong tương lai. Thành thử, xét theo gia phả tư tưởng, họ cũng chỉ là những hậu duệ sinh sau đẻ muộn. Vậy nên đừng vội phán quyết trước khi nghe xem ông già ấy đang nói gì. Ông đã sống cách đây gần bốn thế kỷ, ...

 (AI viết) Link: https://www.facebook.com/share/1ELpMb8pUs/ TẠI SAO TRUNG QUỐC CÓ KHỔNG TỬ, ẤN ĐỘ CÓ PHẬT ĐÀ, PHƯƠNG TÂY CÓ HEGEL, CÒN VIỆT NAM CHƯA CÓ MỘT HỆ TƯ TƯỞNG RIÊNG? Nhìn ảnh Nguyễn Hữu Liêm đăng hai chồng sách của mình và Ken Wilber, nhiều người chỉ thấy một học giả già đang đùa vui trên Facebook. Nhưng nếu đọc đủ những gì ông viết suốt mấy chục năm, người ta sẽ nhận ra có lẽ ông đang theo đuổi một câu hỏi khác hẳn. Một câu hỏi lớn hơn rất nhiều. Liệu Việt Nam có thể sản sinh một hệ tư tưởng của riêng mình hay không? --- Mỗi nền văn minh lớn đều có một câu chuyện để kể về chính mình. Người Ấn Độ có Upanishad. Có Phật Đà. Có Vedanta. Có hàng ngàn năm suy nghĩ về bản ngã, giải thoát và bản thể. Người Trung Hoa có Khổng Tử. Có Lão Tử. Có Trang Tử. Có cả một kho tàng suy tư về thiên mệnh, đạo trời, nhân luân và trật tự xã hội. Phương Tây có Plato. Có Aristotle. Có Kant. Có Hegel. Có Nietzsche. Họ tranh cãi nhau suốt hơn hai ngàn năm về chân lý, tự do, lý tính và lịch sử....

Link: https://www.facebook.com/share/p/1HUCrx3hrX/ tiếp, “LÝ SỰ” PHAN KHÔI … PHAN KHÔI BÀN VỀ 8 CHỮ: TRÊN, DƯỚI, TRONG, NGOÀI, LÊN, XUỐNG, VÀO, RA !!! Những chữ dùng làm đầu đề trên đây, ngó như là bình thường lắm, không có gì là khó khăn cả, nhưng thực ra, nghĩa nó cũng khá rắc rối lôi thôi, có khi làm cho ta dùng lầm mà không tự biết. Bốn chữ trên, không cứ nó thuộc về từ loại nào, nghĩa nó thế này: từ chỗ thấp chỉ chỗ cao là “trên”, từ chỗ cao chỉ chỗ thấp là “dưới”, từ chỗ quang chỉ chỗ kín là “trong”, từ chỗ kín chỉ chỗ quang là “ngoài”. Bốn chữ dưới, thường thường nó là động từ, nghĩa nó thế này: từ chỗ thấp đến chỗ cao là “lên”, từ chỗ cao đến chỗ thấp là “xuống”, từ chỗ quang đến chỗ kín là “vào”, từ chỗ kín đến chỗ quang là “ra”. Lệ như: lên đồi, xuống ao, vào nhà, ra sân. Người ta cũng nói đi từ đông đến tây là “lên”, đi từ tây đến đông là “xuống”, đi từ bắc đến nam là “vào”, đi từ nam đến bắc là “ra”. Là vì ở nước ta, suốt cả nước, phía tây đều là cao nguyên hay núi, cao...

Link: https://www.facebook.com/share/p/14inpw9uJbE/ KINH KHỦNG HAY & THÚ VỊ !!! 1949-1951 ở trên núi rừng Việt Bắc mà viết được như thế này… CHUYỆN CHIỀU CHỦ NHẬT  *sinh thực khí của đàn ông thì gọi là “con”, vì nó có những lúc cử động như một động vật thực; của đàn bà thì gọi là “cái”, vì nó chỉ chịu đựng, chẳng khác cái bình, cái lọ, một vật nhân tạo… *cố nhiên “con người” có nghĩa trung lập, không tốt không xấu, là khi nói chung không chỉ riêng ai, như nói “con người đứng trong trời đất”. cái nghĩa ấy, từ ngày cái cá nhân chủ nghĩa bắt đầu nảy nở, hay dùng đến lắm… PHAN KHÔI BÀN VỀ 4 CHỮ “CON”, “CÂY”, “CỤC”, “CÁI” !!! Theo như cái tiêu đề trên đây, tôi định nghiên cứu một ít chữ về phương diện ngữ pháp mà trước kia trong mấy sách nói về ngữ pháp người ta gọi là mạo tự hay quán tự, tương đương với ngữ pháp tiếng Pháp gọi là “article”. Bốn chữ ấy, “con”, “cây”, “cục”, “cái”, chưa có thể cấp cho nó một cái danh hiệu gì vội, như nó hiện đã được gọi là mạo tự hay quán tự. Tô...

Israel - Sư Tử vùng Trung Đông. - Bùi Anh Chiến - Phải nói Israel xứng đáng là ông trùm của Trung Đông. Hổ báo hơn Thổ Nhĩ Kỳ, sát phạt hơn Ukraine , cương quyết hơn cả Mỹ, thâm sâu hơn Trung Quốc kỷ luật hơn Đức và kiên cường hơn Nhật Bản hay bất kỳ quốc gia nhỏ nào khác . Các nước Trung Đông ăn UAV của Iran, chỉ chửi vài câu là thôi. Nhưng với Israel, chỉ cần 1 viên đạn rơi vào lãnh thổ nước này, quân đội Do Thái sẽ cho kẻ thù ăn bom ngay lập tức với cường độ gấp nhiều lần trước đó. Đánh cho biết sợ thì thôi. Thủ tướng Israel - Netanyahu nhấn mạnh rằng:  "một nhà lãnh đạo Israel phải có khả năng nói "Không" với cả Tổng thống Hoa Kỳ khi cần thiết" Netanyahu một lần nữa thể hiện sự cứng rắn đó vào đêm qua, khi ông giữ vững lập trường đáp trả ngay lập tức Iran, nó là một trong những phép thử liên minh khó khăn nhất đối với quan hệ giữa Israel và Hoa Kỳ. Israel xem lợi ích an ninh quốc gia của mình là ưu tiên tối thượng, kể cả khi phải bất đồng với đồng minh quan trọn...

Lời nguyền di sản: Nước Ý từng giàu có nhất châu Âu, sao giờ lại để Anh Pháp Đức bỏ xa +Từng giàu nhất châu Âu, sở hữu 61 di sản UNESCO và là cái nôi của đế chế La Mã, nước Ý nay tăng trưởng ì ạch, nợ công lên tới 137,1% GDP. Từ Florence đến Rome, hào quang quá khứ vẫn hút hàng chục triệu du khách mỗi năm, nhưng lại đặt ra nan đề, di sản từng làm nên vinh quang đang trở thành phép thử khắc nghiệt của tương lai. 🛑Kẻ tiên phong bị thời đại bỏ rơi +Nước Ý là nơi sinh ra đế chế La Mã và phong trào Phục Hưng thế kỷ 14-15. Florence, Venice, Genoa, Milan từng kiểm soát dòng tiền, tri thức và thương mại của cả châu Âu.  +Thế nhưng từ thế kỷ 16 trở đi, Anh, Pháp, Đức dần vượt lên và để lại Ý ở vị trí lạc hậu. Các nhà sử học và kinh tế chính trị gọi đây là bi kịch của kẻ đi trước, hay lời nguyền của di sản. +Nguyên nhân đầu tiên nằm ở thể chế. Thời Phục Hưng, Ý không phải một quốc gia thống nhất mà là tập hợp những thành bang nhỏ bé. Chúng cạnh tranh khốc liệt, đôi khi tàn sát lẫn nhau. Khô...

KHI UKRAINE LỚN LÊN TRONG CHÂU ÂU, CÒN NGA LỚN LÊN TRONG BÓNG MÔNG CỔ Cuộc chiến Nga - Ukraine không bắt đầu năm 2022. Nó thậm chí không bắt đầu năm 2014. Muốn hiểu vì sao hai dân tộc từng được xem là "anh em" lại đi đến chiến tranh, phải quay lại vài thế kỷ trước. Rất xa trước NATO. Rất xa trước Putin. Rất xa trước Liên Xô. --- CÂU CHUYỆN BẮT ĐẦU TỪ CÙNG MỘT CÁI NÔI Cả Nga, Ukraine và Belarus đều có chung nguồn gốc từ Rus' Kyiv thời trung cổ. Cùng tôn giáo Chính thống giáo. Cùng gốc Đông Slav. Cùng một không gian văn hóa. Nhưng rồi lịch sử tách họ đi theo những con đường khác nhau. Và chính sự chia tách đó mới là điều quan trọng. --- KHI MOSKVA LỚN LÊN DƯỚI ÁCH MÔNG CỔ Sau các cuộc xâm lược của Đế quốc Mông Cổ thế kỷ XIII, nhiều công quốc Nga phải sống hàng thế kỷ dưới quyền lực của Hãn quốc Kim Trướng. Trong môi trường đó, thứ được thưởng không phải là tự quản. Mà là phục tùng. Không phải phân quyền. Mà là tập quyền. Không phải thương lượng. Mà là mệnh lệnh. Để tồn tại,...

Link: https://www.facebook.com/share/p/18kAuhyx2f/ ĐỊA CHÍNH TRỊ THEO QUÊ QUÁN TẠI TRUNG QUỐC: TẠI SAO CÁC ĐÔ THỊ LỚN LẠI VẮNG BÓNG? Trong văn hóa chính trị Trung Quốc, "quê quán" - tịch quán (籍贯) - không phải là nơi sinh mà là quê nội theo dòng phụ hệ, ghi vào lý lịch Đảng dựa trên hồ sơ đăng ký gia đình và được dùng nhất quán trong tiểu sử lẫn báo chí nhà nước. Một chính trị gia có thể chưa đặt chân đến tỉnh gốc lần nào trong đời, nhưng toàn bộ hệ thống vẫn tính ông ta là "người tỉnh đó". Tịch quán vừa là dữ liệu hành chính, vừa là căn tính chính trị được xây dựng có chủ đích - và chính sự dịch chuyển giữa hai chiều này tạo ra những nghịch lý thú vị nhất trong bức tranh địa lý quyền lực Trung Quốc. Hệ quả thống kê của quy tắc này cũng rất rõ: các đô thị lớn là nơi sinh thực tế của phần lớn giới tinh hoa chính trị, nhưng toàn bộ dòng chảy quyền lực đó - về mặt lý lịch - được tính trả về cho các tỉnh lẻ gốc. Tập Cận Bình sinh ra tại Bắc Kinh, nhưng lý lịch chính thứ...