KHI UKRAINE LỚN LÊN TRONG CHÂU ÂU, CÒN NGA LỚN LÊN TRONG BÓNG MÔNG CỔ
Cuộc chiến Nga - Ukraine không bắt đầu năm 2022.
Nó thậm chí không bắt đầu năm 2014.
Muốn hiểu vì sao hai dân tộc từng được xem là "anh em" lại đi đến chiến tranh, phải quay lại vài thế kỷ trước.
Rất xa trước NATO.
Rất xa trước Putin.
Rất xa trước Liên Xô.
---
CÂU CHUYỆN BẮT ĐẦU TỪ CÙNG MỘT CÁI NÔI
Cả Nga, Ukraine và Belarus đều có chung nguồn gốc từ Rus' Kyiv thời trung cổ.
Cùng tôn giáo Chính thống giáo.
Cùng gốc Đông Slav.
Cùng một không gian văn hóa.
Nhưng rồi lịch sử tách họ đi theo những con đường khác nhau.
Và chính sự chia tách đó mới là điều quan trọng.
---
KHI MOSKVA LỚN LÊN DƯỚI ÁCH MÔNG CỔ
Sau các cuộc xâm lược của Đế quốc Mông Cổ thế kỷ XIII, nhiều công quốc Nga phải sống hàng thế kỷ dưới quyền lực của Hãn quốc Kim Trướng.
Trong môi trường đó, thứ được thưởng không phải là tự quản.
Mà là phục tùng.
Không phải phân quyền.
Mà là tập quyền.
Không phải thương lượng.
Mà là mệnh lệnh.
Để tồn tại, Moskva học cách xây dựng một nhà nước cực kỳ tập trung.
Một nhà nước đủ mạnh để thu thuế.
Đủ mạnh để huy động quân đội.
Đủ mạnh để kiểm soát lãnh thổ khổng lồ.
Theo thời gian, mô hình đó trở thành ADN chính trị của nước Nga.
---
KHI PHẦN LỚN UKRAINE NHÌN VỀ PHÍA TÂY
Trong khi đó, nhiều vùng đất Ukraine ngày nay lại nằm dưới ảnh hưởng của các cấu trúc chính trị châu Âu như Khối Thịnh vượng chung Ba Lan – Litva.
Không phải thiên đường dân chủ.
Nhưng là môi trường quen thuộc hơn với:
Quý tộc địa phương.
Nghị viện.
Thỏa hiệp chính trị.
Quyền tự trị cộng đồng.
Đời sống đô thị và thương mại.
Nói cách khác:
Trong khi Moskva học cách xây dựng quyền lực từ trên xuống.
Nhiều vùng Ukraine học cách tồn tại với quyền lực được chia sẻ nhiều hơn.
---
HAI CÁCH HIỂU KHÁC NHAU VỀ NHÀ NƯỚC
Đây mới là điểm thú vị.
Sau nhiều thế kỷ, hai truyền thống chính trị khác nhau dần hình thành.
Trong truyền thống Nga:
Nhà nước mạnh là điều kiện để tồn tại.
Hỗn loạn là kẻ thù lớn nhất.
Ổn định quan trọng hơn tranh cãi.
Trong một phần truyền thống Ukraine:
Nhà nước phải được thương lượng.
Quyền lực phải có giới hạn.
Người cầm quyền có thể bị thay thế.
Dĩ nhiên thực tế phức tạp hơn rất nhiều.
Nhưng khác biệt này không phải tự nhiên xuất hiện năm 2014.
Nó được tích lũy qua nhiều thế kỷ.
---
MAIDAN KHÔNG PHẢI TAI NẠN LỊCH SỬ
Nhiều người nhìn Maidan như một biến cố bất ngờ.
Thực ra nó giống kết quả của một quá trình dài hơn.
Khi một bộ phận lớn người Ukraine xuống đường năm 2004 trong Cách mạng Cam.
Rồi năm 2014 trong Maidan.
Họ không chỉ phản đối một chính phủ.
Họ đang thể hiện một quan niệm về quyền lực:
Chính quyền có thể bị thay thế nếu đánh mất tính chính danh.
Đó là điều khiến Moskva nhìn sự việc theo cách hoàn toàn khác.
---
CUỘC CHIẾN KHÔNG CHỈ VÌ NATO
NATO quan trọng.
An ninh quan trọng.
Địa chính trị quan trọng.
Nhưng nếu chỉ có NATO thì chưa đủ để giải thích chiều sâu của cuộc xung đột.
Bởi phía dưới các vấn đề quân sự còn tồn tại một cuộc chia tách sâu hơn:
Hai cách nhìn khác nhau về nhà nước.
Hai ký ức lịch sử khác nhau.
Hai con đường phát triển khác nhau.
Hai câu chuyện khác nhau về việc quyền lực nên được tổ chức như thế nào.
---
ĐIỀU ĐAU ĐỚN NHẤT
Bi kịch lớn nhất là cả hai dân tộc đều có thể kể những câu chuyện lịch sử có phần đúng.
Nga nhìn thấy một không gian từng gắn bó hàng thế kỷ.
Ukraine nhìn thấy một dân tộc đã dành hàng thế kỷ để khẳng định bản sắc riêng.
Và khi hai câu chuyện lịch sử va chạm nhau, chiến tranh thường không bắt đầu bằng tiếng súng.
Nó bắt đầu từ việc hai bên không còn đồng ý về quá khứ.
---
KẾT
Cuộc chiến Nga - Ukraine không bắt đầu năm 2022.
Nó bắt đầu từ ngày những vùng đất từng chung một cái nôi lịch sử đi theo những con đường khác nhau.
Một con đường đặt trọng tâm vào nhà nước.
Một con đường ngày càng đặt trọng tâm vào xã hội.
Và hàng trăm năm sau, sự khác biệt đó vẫn đang định hình địa chính trị châu Âu.
Bởi đôi khi chiến tranh không nổ ra vì lãnh thổ.
Nó nổ ra vì hai dân tộc không còn đồng ý về việc quyền lực nên thuộc về ai.
Muốn hiểu chiến tranh Nga - Ukraine, đừng bắt đầu từ năm 2022.
Muốn hiểu năm 2022, phải hiểu năm 2014.
Muốn hiểu năm 2014, phải hiểu năm 1991.
Muốn hiểu năm 1991, phải quay về hàng trăm năm trước đó.
Địa chính trị không phải là tin tức.
Địa chính trị là lịch sử đang tiếp tục diễn ra.
Theo dõi trang để cùng bóc tách những tầng sâu quyền lực, lịch sử và địa chiến lược đang định hình thế giới hôm nay.
Nhận xét
Đăng nhận xét