Phan Minh Tuấn: Sai lầm chiến lược lớn nhất của Putin

Có lẽ, sai lầm chiến lược lớn nhất của Putin không phải là không chiếm được Kyiv. Mà là ông đã vô tình tạo ra đúng mối đe dọa mà mình muốn loại bỏ. Bốn năm trước, Ukraine là giả định cho bài toán an ninh của Nga. Bốn năm sau, Ukraine đã chính thức trở thành thách thức an ninh quốc gia lớn nhất mà Nga sẽ phải đối mặt trong nhiều thập kỷ tới.

Và nghịch lý ở chỗ, chính Putin chính là người góp phần tạo nên sự thay đổi đó. Muốn hiểu nghịch lý đó, trước hết phải hiểu Putin thực sự muốn gì.

Nếu chỉ nhìn cuộc chiến dưới góc độ lãnh thổ, rất khó để giải thích vì sao Nga chấp nhận đánh đổi nhiều đến vậy. Nga vốn đã là quốc gia có diện tích lớn nhất thế giới. Thêm vài trăm nghìn km vuông không làm thay đổi căn bản vị thế của Moscow. Nếu chỉ vì tài nguyên thì lại càng khó thuyết phục hơn, bởi nước Nga đã sở hữu một trong những kho tài nguyên thiên nhiên lớn nhất hành tinh. 

Điều Putin cần chưa bao giờ chỉ là đất đai. Điều ông cần là một Ukraine KHÔNG có khả năng tạo ra sức ép chiến lược đối với Nga; một Ukraine KHÔNG trở thành bàn đạp quân sự của phương Tây; một Ukraine có định hướng an ninh và chính trị KHÔNG đi ngược lại lợi ích của Moscow. Nói cách khác, điều Putin tìm kiếm không đơn thuần là một vùng đệm trên bản đồ, mà là một vùng đệm trong trật tự an ninh của mình. 1 quốc gia chư hầu đúng nghĩa Ukraine trước 2014 hay Belarus hiện tại. 

Nhưng chính từ đó, toàn bộ nghịch lý của cuộc chiến bắt đầu - Putin đã tạo ra phiên bản nguy hiểm nhất của Ukraine đối với chính nước Nga.

Không phải vì Ukraine ngày nay sở hữu nhiều xe tăng hơn. Không phải vì họ có nhiều máy bay chiến đấu hơn. Cũng không đơn thuần vì họ có ngày càng nhiều hơn máy bay không người lái, tên lửa tầm xa. Điều đáng nói hơn là lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, Ukraine đang trở thành một quốc gia mà gần như toàn bộ quá trình tái thiết, phát triển quân sự, công nghiệp quốc phòng, đổi mới công nghệ và học thuyết tác chiến đều được thúc đẩy bởi một yêu cầu lớn nhất và duy nhất: đối phó với Nga. Đó không còn là một quân đội mạnh hơn, Đó là một quốc gia được tái định hình để đối đầu với chính nước Nga

Có thể coi NATO đã không làm được việc này trong suốt hơn 70 năm tồn tại - "tạo ra ngay sát biên giới nước Nga một đối thủ được tôi luyện  1 cách toàn diện chỉ để đối đầu chính với quân đội Nga". Putin chỉ mất hơn bốn năm để hoàn thành nó. Putin không chỉ quân sự hóa Ukraine. Ông ấy đã biến Ukraine thành một quốc gia mà toàn bộ năng lực quân sự, công nghệ và học thuyết đều được tối ưu hóa cho một đối thủ duy nhất: nước Nga! 

Họ hiểu cách quân đội Nga vận hành. Họ hiểu cách Nga tổ chức hậu cần, triển khai hỏa lực, sử dụng chiến tranh điện tử và thích nghi trên chiến trường. Những kinh nghiệm đó không đến từ sách giáo khoa hay các cuộc tập trận. Chúng được tích lũy qua hàng nghìn ngày chiến tranh, hàng triệu tổn thất với chính quân đội Nga. Đó là loại kinh nghiệm mà tiền bạc không thể mua được và thời bình cũng không thể tạo ra.

Nếu mục tiêu ban đầu là làm cho biên giới phía tây của Nga an toàn hơn, thì câu hỏi lớn nhất hôm nay không còn là Nga đã kiểm soát thêm bao nhiêu lãnh thổ. Mà là sau hơn bốn năm chiến tranh, liệu môi trường an ninh của nước Nga có thực sự an toàn hơn trước, hay chính cuộc chiến đã tạo ra một Ukraine mà Điện Kremlin e ngại nhất ngay trước cửa nhà mình.

"Trong chiến lược, nguy hiểm nhất không phải là tạo ra một đối thủ mạnh. Nguy hiểm nhất là tạo ra một đối thủ hiểu mình hơn bất kỳ ai khác.”

Lịch sử không chỉ ghi nhớ những người chiến thắng trên chiến trường, lịch sử còn ghi nhớ những nhà lãnh đạo đã vô tình tạo ra đúng điều mình muốn ngăn chặn.

Nếu mục tiêu của Điện Kremlin là khiến Ukraine không còn là mối đe dọa đối với nước Nga, thì nghịch lý lớn nhất của cuộc chiến này có thể nằm ở chỗ, chính cuộc chiến ấy đã góp phần tạo nên một Ukraine mà Moscow sẽ phải dè chừng trong nhiều thập kỷ tới.

Đó không còn là câu chuyện của riêng Vladimir Putin - Đó sẽ là bài toán an ninh mà nhiều thế hệ lãnh đạo Nga sau này phải tiếp tục giải quyết.

Bởi lãnh thổ có thể được đàm phán, lệnh trừng phạt rồi cũng có thể được dỡ bỏ, những thành phố bị tàn phá rồi sẽ được tái thiết - Nhưng rất khó để đưa một quốc gia trở về trạng thái của chính mình trước chiến tranh.

Đôi khi, thắng hay thua không chỉ nằm ở những gì bạn giành được - Mà còn nằm ở những gì bạn đã vô tình tạo ra.