FB. Alexander VI: TỪ CHƯ HẦU MÔNG CỔ ĐẾN ĐẾ CHẾ KIỂM SOÁT 1/8 ĐẤT LIỀN THẾ GIỚI

Link: https://www.facebook.com/share/p/1CxXmFitWe/

TỪ CHƯ HẦU MÔNG CỔ ĐẾN ĐẾ CHẾ KIỂM SOÁT 1/8 ĐẤT LIỀN THẾ GIỚI

 Nếu nhìn nước Nga ngày nay trên bản đồ, nhiều người sẽ nghĩ đây đơn giản là quốc gia rộng lớn nhất thế giới. Nhưng nhìn kỹ sẽ thấy điều đáng kinh ngạc không nằm ở diện tích hiện tại, mà nằm ở hành trình tạo ra diện tích ấy. Trong gần 700 năm, người Nga đã biến một công quốc nhỏ bé quanh Moskva thành thực thể địa chính trị trải dài từ châu Âu đến Thái Bình Dương. Ít có dân tộc nào trong lịch sử hiện đại mở rộng không gian sống với tốc độ và quy mô như vậy.

* Điều khiến nước Nga trở nên khác biệt không phải là sức mạnh quân sự đơn thuần mà là nỗi ám ảnh địa lý.

 Nga nằm trên đồng bằng Đông Âu rộng lớn, gần như không có núi cao, sa mạc hay đại dương bảo vệ. Suốt nhiều thế kỷ, các đạo quân ngoại bang từ Mông Cổ, Ba Lan, Litva, Thụy Điển, Pháp rồi Đức đều có thể tiến thẳng vào trung tâm lãnh thổ Nga mà không gặp nhiều trở ngại tự nhiên. Chính vị trí địa lý đó đã tạo ra một tư duy tồn tại rất đặc biệt. Người Nga dần đi đến kết luận rằng muốn sống sót thì biên giới phải luôn được đẩy ra xa hơn nữa.

* Đây chính là thứ "Vũ khí tàn độc" nhất của nước Nga: "Không gian".

 Các đế quốc khác xây thành lũy bằng đá. Người Nga xây thành lũy bằng hàng nghìn kilomet lãnh thổ. Họ không phòng thủ bằng những bức tường cố định mà bằng chiều sâu chiến lược gần như vô tận. Kẻ thù càng tiến sâu, khoảng cách hậu cần càng kéo dài, thời tiết càng khắc nghiệt và cơ hội sống sót càng giảm xuống.

 Câu chuyện bắt đầu từ thời kỳ đen tối nhất. Thế kỷ XIII, quân Mông Cổ tràn vào Đông Âu, nghiền nát các công quốc Slav và biến họ thành chư hầu trong hơn hai thế kỷ. Nhưng chính trong thời kỳ bị thống trị ấy, Moskva lại âm thầm tích lũy sức mạnh. Họ phục vụ Mông Cổ, thu thuế cho Mông Cổ và học được cách vận hành quyền lực từ chính những kẻ đang cai trị mình.

 Khi Kim Trướng Hãn Quốc suy yếu, Moskva lập tức trở mặt. Những người từng cúi đầu trước Mông Cổ bắt đầu cầm gươm chống lại chủ nhân cũ. Từ chiến thắng Kulikovo năm 1380 cho đến thời Ivan Bạo Chúa, nước Nga lần lượt phá hủy các hãn quốc Mông Cổ còn sót lại và giành quyền kiểm soát toàn bộ lưu vực sông Volga. Đó là thời khắc nước Nga thoát khỏi thân phận nạn nhân để trở thành kẻ định hình luật chơi.

* Nhưng điều thú vị nhất là người Nga không lao ngay vào châu Âu. 

 Nếu đặt trong bối cảnh lớn hơn, lựa chọn đó hoàn toàn hợp lý. Phía tây là các cường quốc quân sự hùng mạnh như Ba Lan - Litva hay Thụy Điển. Trong khi đó phía đông là Siberia rộng lớn nhưng dân cư thưa thớt và gần như không có đối thủ đủ mạnh để ngăn cản. Người Nga chọn hướng dễ nhất để mở rộng trước khi quay lại giải quyết các đối thủ lớn.

 Kết quả là một trong những cuộc bành trướng nhanh nhất lịch sử nhân loại. Chỉ trong vài thế hệ, các đoàn thám hiểm, thương nhân và chiến binh Cossack đã vượt qua toàn bộ Siberia. Họ đi qua những vùng đất mà mùa đông có thể giết người chỉ sau vài giờ phơi mình ngoài trời. Họ băng qua những cánh rừng vô tận và cuối cùng đặt chân tới bờ Thái Bình Dương.

 Đến đây nhiều người nghĩ cuộc mở rộng đã kết thúc. Thực ra câu chuyện mới chỉ bắt đầu.

 Khi người Nga chạm tới Viễn Đông, họ gặp đế chế Đại Thanh. Ban đầu Nga không đủ sức đối đầu trực diện nên chấp nhận thỏa hiệp. Nhưng lịch sử thường thưởng cho những ai biết chờ đợi. Gần hai thế kỷ sau, khi Đại Thanh bị chiến tranh nha phiến và nội loạn làm suy kiệt, nước Nga lập tức tận dụng cơ hội.

 Không cần một cuộc chiến tổng lực, Nga ép triều đình Mãn Thanh ký những hiệp ước nhượng đất khổng lồ. Hơn một triệu kilomet vuông lãnh thổ rơi vào tay Nga. Vladivostok ra đời từ những thương vụ địa chính trị như vậy. Điều này giải thích vì sao nhiều vùng đất hiện nay của Nga thực chất được tạo ra bằng sự kết hợp giữa quân sự, ngoại giao cưỡng ép và khả năng tận dụng thời cơ lịch sử.

* Trong khi đó, ở phía tây, Nga theo đuổi một mục tiêu khác: ra biển.

 Một đế quốc rộng lớn nhưng không có cửa ngõ hàng hải luôn bị giới hạn tiềm năng phát triển. Peter Đại Đế hiểu điều đó hơn bất kỳ ai. Ông nhận ra muốn biến Nga thành cường quốc thực sự thì phải phá vỡ thế độc quyền của Thụy Điển tại biển Baltic.

 Sau thất bại cay đắng ban đầu, Peter cải tổ toàn bộ nước Nga. Ông hiện đại hóa quân đội, xây dựng hạm đội và nhập khẩu công nghệ phương Tây. Chiến thắng trước Thụy Điển sau đó không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn đánh dấu thời điểm Nga bước chân vào hàng ngũ các cường quốc châu Âu.

 Saint Petersburg được xây dựng như biểu tượng của khát vọng đó. Thành phố ấy không chỉ là thủ đô mới mà còn là tuyên bố rằng Nga từ nay sẽ tham gia cuộc chơi quyền lực của châu Âu với tư cách một đế chế ngang hàng.

 Nếu Peter mở cửa ra biển Baltic thì Catherine Đại Đế mở cánh cửa còn quan trọng hơn: Biển Đen. Việc sáp nhập Crimea và đẩy lùi đế quốc Ottoman đã giúp Nga kiểm soát một trong những không gian chiến lược quan trọng nhất lục địa Á - Âu. Nhiều người nghĩ tranh chấp quanh Crimea chỉ là câu chuyện của thế kỷ XXI. Thực ra nguồn gốc của nó đã được viết từ thế kỷ XVIII.

* Điều đáng sợ nhất của nước Nga không nằm ở những cuộc chiến thắng lợi mà nằm ở khả năng học từ thất bại.

 Napoleon đã từng tiến vào Moskva. Hitler cũng từng tiến rất sâu vào lãnh thổ Liên Xô. Cả hai đều sở hữu những cỗ máy quân sự mạnh nhất thời đại của mình. Nhưng cuối cùng họ đều bị đánh bại bởi chính thứ không gian mà người Nga đã tích lũy suốt nhiều thế kỷ.

 Quân Pháp bị mùa đông và khoảng cách nuốt chửng. Quân Đức bị kéo giãn tuyến hậu cần đến mức sụp đổ. Trong cả hai trường hợp, lãnh thổ rộng lớn của Nga đóng vai trò như một vũ khí chiến lược khổng lồ mà không quốc gia nào khác sở hữu.

 Đến thời Liên Xô, tư duy này được đẩy lên mức cực đại. Moskva không chỉ muốn bảo vệ biên giới mà còn muốn tạo ra những vùng đệm an ninh khổng lồ xung quanh mình. Đông Âu, Baltic và Trung Á trở thành những lớp phòng thủ chiến lược nhằm giữ chiến tranh càng xa trung tâm nước Nga càng tốt.

 Nhìn từ góc độ đó, nhiều biến động địa chính trị hiện nay trở nên dễ hiểu hơn rất nhiều. Cuộc tranh chấp quanh Ukraine, nỗi ám ảnh với NATO hay việc Nga liên tục nhấn mạnh khái niệm vùng đệm an ninh không phải sản phẩm của vài nhà lãnh đạo hiện đại. Nó là kết quả của hàng trăm năm lịch sử được tích lũy trong tư duy chiến lược của quốc gia này.

* Bản chất của nước Nga chưa bao giờ chỉ là một quốc gia. Trong suy nghĩ của giới tinh hoa Nga, đó là một không gian văn minh phải được bảo vệ bằng mọi giá.

 Từ một công quốc nhỏ bé bị Mông Cổ cai trị đến đế chế từng kiểm soát 1/6 diện tích đất liền Trái Đất, hành trình ấy cho thấy địa lý có thể tạo ra số phận của một dân tộc như thế nào. Không gian rộng lớn vừa là món quà, vừa là lời nguyền, vừa là tài sản, vừa là nỗi ám ảnh thường trực trong mọi quyết định chiến lược của Moskva.

 Và có lẽ câu hỏi lớn nhất của thế kỷ XXI không nằm ở việc nước Nga mạnh hay yếu hơn trước, mà nằm ở chỗ liệu thế giới hiện đại còn đủ chỗ cho tư duy vùng đệm và bành trướng lãnh thổ đã định hình nước Nga suốt nhiều thế kỷ hay không?

 Bạn nghĩ tương lai của Nga sẽ tiếp tục được quyết định bởi chiều sâu lãnh thổ và tư duy địa chính trị truyền thống, hay thế kỷ XXI sẽ buộc Moskva phải viết lại hoàn toàn công thức quyền lực đã giúp họ tồn tại suốt 700 năm?

 Nếu bạn thích những góc nhìn đào sâu lịch sử, địa chính trị và những chuyển động quyền lực phía sau các sự kiện toàn cầu, hãy theo dõi Alexander VI để cùng đi xa hơn những gì xuất hiện trên mặt báo.

*ẢNH MINH HOẠ* 

#AlexanderVI #Nga #SaintPetersburg #LiênXô