Trần Duy Hùng: Nhật Bản hoáTrung Quốc — kỳ 3: "Đồng đô-la là tiền của chúng tôi, nhưng là vấn đề của các anh"

Mỹ để một gã khổng lồ 158 tuổi của Phố Wall chết thật trong một đêm. Và chính cái chết đó cứu sống cả nền kinh tế Mỹ.

(Nhật Bản hoáTrung Quốc — kỳ 3: "Đồng đô-la là tiền của chúng tôi, nhưng là vấn đề của các anh")

.

Tháng 9 năm 2008, bong bóng nhà đất Mỹ vỡ y hệt cách bong bóng Nhật từng vỡ. Lehman Brothers, ngân hàng đầu tư lớn thứ tư nước Mỹ, một cái tên đã đứng vững 158 năm, sắp chết. 

Rạng sáng 15 tháng 9, Lehman nộp đơn phá sản. Sáu trăm ba mươi chín tỷ đô tài sản đổ sụp, vụ phá sản lớn nhất lịch sử nước Mỹ cho tới hôm nay. Hai mươi lăm nghìn người mất việc (Sáu tháng trước, chính phủ Mỹ còn ra tay đỡ Bear Stearns, ngân hàng đầu tư lớn thứ năm nước Mỹ. Ngay hôm sau ngày Lehman chết, lại bơm tiền cứu hãng bảo hiểm khổng lồ AIG. Trước cứu, sau cứu, chỉ riêng Lehman là Mỹ khoanh tay đứng nhìn, chấp nhận cắt lỗ.).

.

Đó là cái đau. Man rợ, công khai, đúng cái mà người Nhật suốt ba mươi năm né bằng mọi giá. Nó nhanh, nó dữ dội. Mỹ ghi tất cả khoản lỗ vào sổ, tung gói cứu trợ bảy trăm tỷ đô dọn phần còn lại, rồi hơn một năm sau đã quay lại tăng trưởng, vài năm sau nữa chứng khoán vượt luôn đỉnh cũ. So với ba mươi năm nằm liệt của Nhật, Mỹ ngã sấp mặt rồi bật dậy gần như tức thì.

Cùng một cú sụp, hai kết cục trái ngược. Nhật chọn không cho ai chết, và chết mòn ba mươi năm. Mỹ chọn cho một gã khổng lồ chết thật, và sống lại nhanh chưa từng thấy.

.

Tới đây người ta dễ rút ra một bài học gọn mà sai. Rằng Mỹ hơn Nhật ở lòng can đảm, dám cắt thì sống.

Mình nghĩ nó mới đúng một nửa, vì bỏ qua câu hỏi quan trọng nhất, là vì sao Mỹ cắt dứt khoát đến vậy mà không gục theo. Một nước bình thường để gã khổng lồ của mình chết rồi tung bảy trăm tỷ đô cứu trợ, thì đồng tiền rớt thảm, lãi vay vọt lên, cả nền kinh tế lãnh đủ. Mỹ làm hết những thứ đó mà đô-la vẫn đứng, tiền vẫn chảy về, vay vẫn rẻ.

Bí mật không nằm ở lòng can đảm. Nó nằm ở chỗ Mỹ có một đặc quyền duy nhất trên thế giới là gửi được hoá đơn của mình đi nơi khác.

.

Mỹ mạnh không chỉ vì là nền kinh tế lớn nhất. Cái mạnh thật sự là đồng đô-la đã thành tiền của cả thế giới. Dầu mỏ mua bán bằng đô-la, thương mại quốc tế thanh toán bằng đô-la, các nước cất trữ của cải dưới dạng đô-la. Mỹ không chỉ chơi trong ván bài, Mỹ là người dựng bàn và viết luật. Đúng nghĩa nhà cái.

Và làm nhà cái cho Mỹ một quyền năng mà người chơi nằm mơ cũng không có. Mỗi lần Mỹ in thêm đô-la, mọi đồng đô-la đang nằm trong két khắp thế giới lặng lẽ mất giá đi một chút. Nghĩa là một phần cái giá cho việc Mỹ tiêu xài được trả bởi tất cả những ai đang giữ đô-la, gần như cả thế giới, trong đó có cả chúng ta. Mỹ tiêu, thế giới gánh đỡ một phần hóa đơn. Đó là luật chơi.

.

Luật chơi đó đã được khẳng định bằng một câu nói. Năm 1971, Mỹ in tiền quá tay nuôi chiến tranh Việt Nam, các nước đòi đổi đô-la lấy vàng theo đúng cam kết, mà Mỹ không còn đủ vàng để trả. Một đêm, Tổng thống Nixon lên truyền hình tuyên bố cắt đứt, từ nay đô-la không đổi ra vàng nữa. Khi các bộ trưởng châu Âu giận dữ chất vấn, Bộ trưởng Tài chính Mỹ John Connally đáp lại bằng một câu để đời: "Đồng đô-la là tiền của chúng tôi, nhưng là vấn đề của các anh."

Câu đó không phải lỡ lời, nó là cả một học thuyết. Và đây là chỗ tài tình nhất, một cuộc khủng hoảng lẽ ra làm Mỹ yếu đi thì với Mỹ lại ngược lại. Mỗi khi thế giới hoảng loạn, dòng tiền sợ hãi chạy về chỗ nó cho là an toàn nhất, là đô-la. Năm 2008, chính Mỹ làm nổ tung kinh tế thế giới, mà phản ứng của thế giới là đổ tiền mua thêm trái phiếu Mỹ. Mỹ xử lý nợ trong nhà bằng cách lặng lẽ thu thuế lên cả thế giới, và mỗi cuộc khủng hoảng là một lần ăn như thế.

.

Giờ nhìn lại cho rõ ba nhà cái.

Nhật giấu cục lỗ trong nhà, vì đủ giàu để nuôi nó suốt ba mươi năm. Mỹ gửi cục lỗ ra thế giới, vì là nhà cái của cả bàn cờ địa cầu.

Còn Trung Quốc? Là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, nhưng đồng tiền của nó không nước nào cất làm của để dành, và nó không ngồi trên cái ngai nào do chính nó dựng. Khi bong bóng Trung Quốc vỡ, nó không có một thế giới nào để gửi hóa đơn tới. Quá nghèo để nằm chờ như Nhật, không đủ quyền để đẩy ra ngoài như Mỹ, cục lỗ của nó không biết chạy đi đâu, ngoài việc ở lại trong nhà.

Một cục lỗ khổng lồ bị nhốt trong nhà, không lối thoát, thì sẽ làm gì? Đó là chuyện của kỳ sau.

#nhungvahung