Luật sư Đặng Bá Kỹ: VỤ HỢP ĐỒNG SỞ HỮU KỲ NGHỈ - KHI NGƯỜI MUA ĐÃ TỪNG THUA KIỆN VỤ ÁN DÂN SỰ: VÌ SAO NỀN TẢNG LÝ LUẬN LUẬT HỌC LẠI QUAN TRỌNG ĐẾN THẾ!

VỤ HỢP ĐỒNG SỞ HỮU KỲ NGHỈ - KHI NGƯỜI MUA ĐÃ TỪNG THUA KIỆN VỤ ÁN DÂN SỰ: VÌ SAO NỀN TẢNG LÝ LUẬN LUẬT HỌC LẠI QUAN TRỌNG ĐẾN THẾ!

   Liên quan đến “Vụ án Hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ” đang được các Cơ quan tiến hành tố tụng hình sự xử lý trong thời gian gần đây; Thì trước đó, từng có một số Người (Tạm gọi là Bên mua) tiến hành khởi kiện dân sự, nhưng đã bị Tòa án tuyên xử thua kiện. Trong khi Dư luận/Báo chí cảm thấy “lấn cấn/mâu thuẫn/khó hiểu chổ này” – Đã có một số Chuyên gia pháp lý giải thích, đại ý rằng: Không có gì mâu thuẫn, bất hợp lý cả, vì bản chất hai Vụ án đang giải quyết những vấn đề khác nhau (Nôm na, ý Họ cho rằng, Tòa dân sự đang giải quyết những khía cạnh pháp lý khác, và không phải các khía cạnh Vụ án hình sự đang giải quyết). Đây là một cách giải thích với những nhầm lẫn đáng tiếc, xa rời nền tảng lý luận luật học cơ bản. 

   Bài viết này, Chúng ta sẽ làm rõ các vấn đề vừa nêu; Dựa trên hai giả định quan trọng, mà nếu không có các giả định này, thì mọi phân tích khác bất kỳ từ hướng nào, bởi bất cứ ai, sẽ bị sụp đổ: (i) Thứ nhất: Bản chất pháp lý của các quan hệ pháp luật trong các Vụ án dân sự và Vụ án hình sự này phải giống nhau, tức phải có các sự kiện pháp lý như nhau – Đương nhiên là phải vậy, vì nếu nó khác nhau, thì việc cho ra các hệ quả pháp lý khác nhau là điều bình thường (Tức hành vi của Công ty A, cũng phải giống hành vi của Công ty B); (ii) Thứ hai: Vụ án hình sự đang được xử lý, sẽ có Bản án có hiệu lực pháp luật tuyên các Bị cáo có tội (Hiện tại Vụ án vẫn đang được xử lý, theo Hiến pháp, chưa ai bị coi là có tội), vì mọi khả năng đều có thể xảy ra, nên nếu vô tội, cũng có nghĩa là không/chưa mâu thuẫn với Vụ án dân sự đã được xét xử trước đó. Xin được khẳng định rằng, bất kì Bài viết nào về đề tài nêu trên, mà không dựa trên hai giả định này, đều vô căn cứ, và hoàn bị sụp đổ nếu thiếu một trong hai. 

   Đi vào trọng tâm vấn đề - Đối với những Vụ án hình sự phát sinh từ quan hệ dân sự (Có nhiều Vụ án dân sự không phát sinh từ quan hệ dân sự, như Tội khủng bố… Không nhắc đến tại đây), cần luôn nhớ một lý luận nguyên tắc nền tảng rằng: Luật hình sự chính là cái bóng của Luật dân sự - Mà không phải là ngược lại. Luật hình sự xuất hiện để bảo vệ các quan hệ dân sự, khi các quan hệ dân sự đó bị vi phạm nghiêm trọng và vượt qua các chế tài dân sự thông thường. Chính vì vậy, khi một Vụ án hình sự xuất phát từ các quan hệ dân sự, thì đương nhiên nó đã vi phạm pháp luật dân sự. Đây là một quy tắc LOGIC HỌC quan trọng, nền tảng mà bắt buộc các ngành nghề liên quan đến tư duy, suy luận phải thuộc lòng. 

   Quy tắc này được khái quát một cách đơn giản như sau: Khi một yêu cầu/tiêu chí cao hơn được thỏa mãn, thì một yêu cầu/tiêu chí thấp hơn đương nhiên được thỏa mãn (Bà con có thể hiểu nôm na như việc khó hơn còn làm được, thì việc dễ hơn càng phải làm được: Sông rộng 30m bơi qua được, thì rộng chỉ 10m cũng bơi qua được). Chính vì vậy, khi một hành vi thỏa mãn dấu hiệu khách quan của một vi phạm hình sự (Tính nghiêm trọng/Điều kiện cấu thành vi phạm cao hơn để xác định vi phạm), thì đương nhiên hành vi đó đã không chỉ vi phạm mà còn vi phạm vượt quá ngưỡng chịu đựng của các chế tài dân sự (Tính nghiêm trọng/Điều kiện cấu thành vi phạm thấp hơn khi xác định vi phạm). Đến đây, Chúng ta có quyền dẫn đến một quy tắc khác: Không phải mọi hành vi vi phạm pháp luật dân sự, đều là hành vi vi phạm pháp luật hình sự; Nhưng mọi hành vi vi phạm pháp luật hình sự xuất phát từ quan hệ dân sự, đương nhiên hành vi đó cũng đồng thời đã vi phạm pháp luật dân sự. Ví dụ cụ thể: Không phải mọi giao dịch vô hiệu do bị lừa dối, đều cấu thành tội phạm hình sự; Nhưng một hành vi phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản do lừa dối trong dân sự, thì đương nhiên nó đã vi phạm pháp luật dân sự về nguyên tắc thiện chí, trung thực, khi đã lừa dối. 

   Trong Vụ Hợp đồng sở hữu kì nghỉ, hoàn toàn hiểu y chang như vậy (Lưu ý – Nhắc lại nhấn mạnh, phải dựa trên hai giả định đã nêu). Nếu hành vi đó phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, thì đương nhiên hành vi đó phải là lừa dối trong giao dịch dân sự. Không bao giờ có chuyện – Và hoàn toàn vô lý/khôi hài, khi một hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong quan hệ hình sự (Với điều kiện thỏa mãn có tiêu chí cao hơn rất nhiều), mà lại không phải là lừa dối trong quan hệ dân sự (Với điều kiện thỏa mãn có tiêu chí thấp hơn rất nhiều). Chính vì vậy, khi Bên mua là Bị hại trong Vụ án hình sự bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đương nhiên giao dịch dân sự mà Họ tham gia đó, đã có khiếm khuyết/tì vết/tì ố để có hiệu lực pháp luật. Vậy vấn đề đặt ra, là tại sao Bên mua lại Bị thua kiện dân sự (Lưu ý – Nhắc lại nhấn mạnh, phải dựa trên hai giả định đã nêu)? Có nhiều khả năng, nhưng có hai khả năng chính: 

1 – Khả năng thứ nhất: Như mọi người đang nghĩ, nên Chúng ta không cần nhắc lại. 

2 – Khả năng thứ hai: Sự thật pháp lý, khác với sự thật khách quan. Sự thật khách quan là những gì đã tồn tại, đã xảy ra trên thực tế. Sự thật pháp lý là những gì được phản ánh lại, ghi nhận lại dựa trên chứng cứ và chứng minh. Ông A cho Ông B mượn tiền - Đó là sự thật khách quan; Khi Ông A đòi, Ông B không thừa nhận, Ông A không có giấy tờ gì làm chứng, không có nhân chứng, nôm na là không có chứng cứ, chứng minh - Đây là sự thật pháp lý, là Ông A không cho Ông B vay tiền. Dưới phạm trù triết học, sự thật pháp lý và sự thật khách quan không phải là một, cho dù được phản ánh lại đúng. Hiểu nôm na sự thật khách quan là những gì đã xảy ra, sự thật pháp lý là Video quay lại cảnh đó. Nếu Video quay sai góc độ, quay thiếu… Đều không phản ánh được toàn diện, trọn vẹn những gì đã xẩy ra. Nhiều trường hợp thua kiện, chỉ đơn giản vì sự thật pháp lý đã không phản ánh đúng sự thật khách quan. Các quốc gia với nền luật học phát triển, có ngành luật chứng cứ, Chúng ta vẫn chưa.

   Như vậy, việc Bên mua thua kiện dân sự có thể xuất phát từ nhiều khả năng. Tiếp theo phải làm thế nào? Một sự kiện pháp lý không thể có hai Bản án được tuyên hoàn toàn trái ngược nhau về cùng một vấn đề. Chính vì thế, muốn được giải quyết lại Vụ việc dưới góc độ hình sự, nhưng vẫn để các Bản án dân sự đó có hiệu lực là điều không thể, trong khi chúng đang giải quyết một vấn đề có cùng bản chất: Bảo vệ quyền lợi dân sự cho Bên mua, cũng như trật tự giao dịch dân sự - Do có hành vi vi phạm pháp luật. Cho nên, việc cần phải làm trước mắt là Tòa tối cao phải xem xét để hủy các Bản án dân sự này, nếu có căn cứ pháp lý – Điều này, có thể không nhất thiết cần phải đợi đến khi giải quyết xong Vụ án hình sự với các giao dịch khác; Vì Bộ luật tố tụng dân sự đã liệt kê các trường hợp Tòa tối cao được quyền “Phá án”. Về Bản chất/Tên gọi/Sự biến tướng của Hợp đồng sở hữu kì nghỉ, đã được Tác giả trình bày ở Bài viết trước đăng trên Trang này, nên xin phép không nhắc lại tại đây.

Viết tại Sài Gòn, ngày 24/06/2026 – Luật sư: Đặng Bá Kỹ!