Phan Phụng Long: TẠI SAO UKRAINE QUAN TRỌNG VỚI NGA HƠN BẤT KỲ QUỐC GIA HẬU XÔ VIẾT NÀO?

“Đầy tớ thằng khôn hơn thầy thằng dại”. Đó là lý do người dân các nước quanh Nga hướng về Phương Tây dẫn đến khối Đông Âu do Nga lãnh đạo tan rã… Đó cũng chính là nguyên nhân sâu xa của cuộc xung đột Nga - Ukraina hiện nay!

Phan Phụng Long:

TẠI SAO UKRAINE QUAN TRỌNG VỚI NGA HƠN BẤT KỲ QUỐC GIA HẬU XÔ VIẾT NÀO?

Sai lầm lớn nhất khi phân tích chiến tranh Ukraine là nghĩ rằng Moscow chỉ đang tranh chấp lãnh thổ.

Nếu chỉ vì lãnh thổ, Nga đã không chấp nhận những cái giá khổng lồ về kinh tế, quân sự và ngoại giao kể từ năm 2022.

Muốn hiểu cuộc chiến này, phải trả lời được một câu hỏi:

Tại sao Ukraine lại quan trọng với Nga đến mức như vậy?

─────────

UKRAINE KHÔNG CHỈ LÀ HÀNG XÓM

Đối với phần lớn thế giới, Ukraine đơn giản là một quốc gia láng giềng của Nga.

Nhưng đối với Moscow, Ukraine chưa bao giờ được nhìn nhận theo cách đó.

Trong nhận thức lịch sử của nhiều thế hệ người Nga, nguồn gốc của nhà nước Nga hiện đại bắt đầu từ Kievan Rus – thực thể chính trị tồn tại từ thế kỷ IX với trung tâm nằm tại Kiev.

Điều này không có nghĩa Nga có quyền kiểm soát Ukraine.

Nhưng nó giải thích vì sao nhiều tầng lớp chính trị Nga luôn xem Ukraine là một phần đặc biệt trong không gian lịch sử, văn hóa và an ninh của mình.

Kazakhstan có thể tách khỏi quỹ đạo Nga.

Georgia có thể tách khỏi quỹ đạo Nga.

Moldova có thể tách khỏi quỹ đạo Nga.

Nhưng Ukraine là trường hợp hoàn toàn khác.

Trong suy nghĩ của nhiều nhà hoạch định chiến lược Nga, một Ukraine hoàn toàn quay sang phương Tây không chỉ là tổn thất địa chính trị.

Đó còn là sự đổ vỡ của một phần bản sắc lịch sử mà họ tin rằng mình có chung.

─────────

ĐỊA LÝ MỚI LÀ THỨ KHIẾN MOSCOW LO SỢ

Lịch sử tạo ra cảm xúc.

Địa lý mới tạo ra quyết định.

Trong suốt nhiều thế kỷ, Nga liên tục bị tấn công từ hướng Tây:

- Quân Ba Lan.

- Quân Thụy Điển.

- Napoleon.

- Đế quốc Đức.

- Đức Quốc xã.

Điểm chung là gì?

Không có rào cản địa lý lớn bảo vệ phần lõi của nước Nga.

Từ đồng bằng Đông Âu, các đạo quân có thể tiến rất sâu vào lãnh thổ Nga.

Đó là lý do các nhà chiến lược Nga từ thời Sa hoàng đến Liên Xô luôn theo đuổi một nguyên tắc:

Giữ khoảng cách giữa Moscow và các đối thủ tiềm tàng càng xa càng tốt.

Ukraine nằm ngay trên hành lang chiến lược quan trọng nhất của nguyên tắc đó.

Nếu Ukraine nằm trong vùng ảnh hưởng của Nga, Moscow có chiều sâu phòng thủ.

Nếu Ukraine nằm trong hệ thống an ninh phương Tây, chiều sâu đó gần như biến mất.

Đây là điều mà các nhà hoạch định chiến lược Nga quan tâm, bất kể ai đang làm Tổng thống Nga.

─────────

VẤN ĐỀ KHÔNG PHẢI NATO HÔM NAY

Một trong những tranh luận lớn nhất là:

"NATO năm 2021 đâu có định tấn công Nga."

Điều đó đúng.

Nhưng các cường quốc hiếm khi xây dựng chiến lược dựa trên ý định hiện tại của đối thủ.

Họ xây dựng chiến lược dựa trên khả năng trong tương lai.

Năm 2021, NATO có thể không phải mối đe dọa trực tiếp.

Nhưng Moscow nhìn vào 10 năm, 20 năm hoặc 30 năm tiếp theo.

Họ nhìn thấy:

- Ukraine ngày càng hội nhập với phương Tây.

- Quân đội Ukraine ngày càng tương thích với NATO.

- Giới trẻ Ukraine ngày càng hướng về châu Âu.

- Quan hệ kinh tế Nga – Ukraine ngày càng suy giảm.

Trong mắt Nga, đây là một xu hướng chiến lược dài hạn chứ không phải một sự kiện ngắn hạn.

─────────

CRIMEA KHÔNG CHỈ LÀ MỘT BÁN ĐẢO

Nhiều người nghĩ Crimea chỉ là vấn đề lãnh thổ.

Thực tế lớn hơn nhiều.

Crimea là nơi đặt căn cứ Hạm đội Biển Đen của Nga tại Sevastopol.

Đây là một trong những cửa ngõ quan trọng nhất giúp Nga tiếp cận:

- Biển Đen.

- Địa Trung Hải.

- Trung Đông.

Nếu mất quyền tiếp cận lâu dài tại Crimea, vị thế hải quân của Nga sẽ suy giảm đáng kể.

Đó là lý do Moscow xem vấn đề Crimea là lợi ích chiến lược cốt lõi.

─────────

NỖI LO LỚN NHẤT KHÔNG PHẢI XE TĂNG NATO

Có một cách nhìn thường bị bỏ qua.

Điều khiến Moscow lo ngại nhất có thể không phải là quân đội NATO.

Mà là khả năng Ukraine trở thành một quốc gia thành công ngoài quỹ đạo Nga.

Hãy tưởng tượng:

Một quốc gia có lịch sử chung với Nga.

Có ngôn ngữ gần gũi.

Có văn hóa gần gũi.

Từng là một phần của Liên Xô.

Nhưng lại phát triển theo mô hình chính trị và kinh tế khác hoàn toàn.

Nếu điều đó thành công, nó sẽ đặt ra một câu hỏi rất khó cho chính Nga:

Liệu con đường phát triển của Nga có phải lựa chọn duy nhất cho không gian hậu Xô Viết?

Đây là một góc nhìn được nhiều học giả phương Tây nhấn mạnh khi phân tích cuộc khủng hoảng Ukraine.

─────────

KẾT LUẬN

Ukraine quan trọng với Nga không chỉ vì lãnh thổ.

Không chỉ vì NATO.

Không chỉ vì Crimea.

Mà vì Ukraine nằm ở điểm giao nhau của ba thứ mà mọi cường quốc đều xem là sống còn:

Lịch sử.

Địa lý.

An ninh.

Đó là lý do Moscow có thể chấp nhận nhiều chi phí để giữ Ukraine trong quỹ đạo ảnh hưởng của mình.

Và cũng là lý do Kiev quyết tâm thoát khỏi quỹ đạo đó.

Cuộc chiến hiện nay, ở tầng sâu nhất, là cuộc va chạm giữa hai tầm nhìn hoàn toàn khác nhau về tương lai của Ukraine.

─────────

Nếu muốn hiểu chiến tranh Ukraine, đừng chỉ nhìn vào bản đồ chiến sự.

Điều quan trọng hơn là hiểu cách các cường quốc nhìn nhận:

• Vùng đệm chiến lược là gì?

• Tại sao địa lý có thể quyết định vận mệnh quốc gia?

• Vì sao Nga xem Ukraine khác hoàn toàn Kazakhstan hay Moldova?

• NATO thực sự mở rộng như thế nào sau Chiến tranh Lạnh?

• Cuộc chiến này là tranh chấp lãnh thổ hay tranh chấp về cấu trúc an ninh châu Âu?