FB. Cu Làng Cát: Tiền để làm gì khi máy móc làm gần hết việc của con người?

Tiền để làm gì khi máy móc làm gần hết việc của con người?

+10 năm nữa, tiền có còn là mục tiêu lớn nhất? Elon Musk tin rằng câu trả lời có thể thay đổi. Ông dự báo trí tuệ nhân tạo và robot hình người sẽ kéo chi phí lao động xuống mức rất thấp, làm đảo lộn nền kinh tế quen thuộc. Khi máy móc tạo ra phần lớn của cải, điều quyết định tương lai mỗi người có lẽ sẽ không còn là số giờ làm việc, mà là khả năng thích nghi với một kỷ nguyên hoàn toàn khác.

🛑Khi lao động không còn quyết định thu nhập

+Có một thời, sức người là tài sản quý nhất. Ai khỏe hơn, làm nhiều hơn thì sống khá hơn. Cuộc Cách mạng công nghiệp đưa máy hơi nước, điện rồi dây chuyền sản xuất vào nhà máy, nhưng con người vẫn là trung tâm. Máy hỗ trợ, con người điều khiển.

+Elon Musk vừa đưa ra một dự báo đi xa hơn rất nhiều. Ông cho rằng trong vòng 10-20 năm tới, trí tuệ nhân tạo và robot hình người sẽ khiến lao động của con người gần như không còn là yếu tố quyết định của nền kinh tế. Công việc sẽ trở thành lựa chọn mang tính sở thích, giống như làm vườn hay chơi thể thao. Tiền cũng có thể mất dần vai trò hiện nay nếu hàng hóa và dịch vụ trở nên dư thừa nhờ năng suất khổng lồ của máy móc. Nhưng thanh toán số robot thì cần. 

+Nói như vậy không có nghĩa mọi người sẽ ngồi yên để nhận thành quả. Điều Musk muốn nhấn mạnh là giá thành sản xuất sẽ giảm xuống mức chưa từng có. Một robot có thể làm việc 24 giờ mỗi ngày. Một hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể phục vụ hàng triệu người cùng lúc mà chi phí tăng thêm rất nhỏ.

+Nhìn vào tốc độ phát triển vài năm qua, nhận định ấy không còn quá xa vời. Xe tự hành đang chạy trên đường phố. Robot hình người đã xuất hiện trong nhà máy. Trí tuệ nhân tạo viết báo, dịch thuật, lập trình, chẩn đoán hình ảnh y khoa, hỗ trợ nghiên cứu khoa học.

+Mỗi bước tiến đều làm một phần công việc của con người trở nên rẻ hơn. Nếu trước đây doanh nghiệp cần 1.000 nhân viên để vận hành, vài năm nữa có thể cần vài trăm người cùng hàng nghìn robot. Phần giá trị còn lại sẽ nằm ở hệ thống máy móc và phần mềm.

+Lịch sử từng chứng minh rằng công nghệ luôn tạo ra nghề mới sau khi xóa bỏ nghề cũ. Tuy nhiên, lần này tốc độ có thể nhanh hơn nhiều so với khả năng thích nghi của xã hội. Đó là điều khiến dự báo của Musk gây tranh luận.

🛑Người giàu nhất thế giới đang nhìn thấy điều gì?

+Nhiều người cho rằng Musk thường phát biểu rất táo bạo. Quả thật, không phải dự báo nào của ông cũng thành hiện thực đúng thời điểm.

+Dẫu vậy, có một điểm rất đáng suy nghĩ. Ông không quan sát từ bên ngoài. Tesla đang phát triển xe tự hành và robot hình người Optimus. xAI theo đuổi trí tuệ nhân tạo tổng quát. SpaceX tự động hóa ngày càng nhiều quy trình sản xuất tên lửa. Những công ty ấy đều đặt mục tiêu thay thế phần lớn lao động lặp lại bằng máy móc.

+Nếu hàng triệu robot được triển khai trong sản xuất, hậu cần, chăm sóc người cao tuổi, xây dựng, nông nghiệp và dịch vụ, chi phí lao động sẽ giảm mạnh. Khi chi phí giảm, giá hàng hóa cũng giảm.

Điều đó mở ra một khả năng từng xuất hiện trong nhiều tác phẩm khoa học viễn tưởng: xã hội dư thừa vật chất.

+Musk từng nhiều lần nhắc đến khái niệm thu nhập phổ quát ở mức cao, nơi mọi người vẫn có khả năng tiếp cận thực phẩm, y tế, giáo dục và dịch vụ thiết yếu dù không còn phải lao động để tồn tại.

+Dĩ nhiên, con đường từ hôm nay đến viễn cảnh ấy sẽ không bằng phẳng. Máy móc không tự tạo ra luật pháp. Robot không tự chia sẻ lợi ích.

+Nếu năng suất tăng gấp 100 lần nhưng tài sản tập trung vào một nhóm rất nhỏ, khoảng cách giàu nghèo có thể lớn hơn hiện nay. Ngược lại, nếu xã hội tìm được cơ chế phân phối phù hợp, mức sống của hàng tỷ người sẽ thay đổi rất nhanh.

+Đó mới là bài toán lớn. Lịch sử kinh tế cho thấy mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều buộc con người viết lại nhiều quy tắc cũ. Động cơ hơi nước, điện, máy tính hay Internet đều tạo ra những thay đổi như vậy.

+Trí tuệ nhân tạo và robot hình người còn tạo ra bước ngoặt lớn hơn.

🛑Cuộc đua thật sự là sở hữu máy móc

+Khi lao động mất dần vai trò trung tâm, giá trị lớn nhất sẽ chuyển sang nơi khác. Đó là trí tuệ. Là dữ liệu. Là năng lượng. Là robot. Là hệ thống tính toán.

+Quốc gia nào làm chủ những nền tảng ấy sẽ có lợi thế rất lớn trong nhiều thập niên tiếp theo.

+Đối với mỗi cá nhân, vấn đề cũng thay đổi. Trước đây người ta hỏi: "Bạn làm nghề gì?" Mai này có thể sẽ là: "Bạn sở hữu điều gì?"

+Một người điều hành hàng nghìn robot có thể tạo ra giá trị tương đương hàng chục nghìn lao động hiện nay. Một phần mềm phục vụ 1 tỷ người gần như không cần tăng thêm nhân sự tương ứng.

+Khi ấy, thu nhập đến từ tài sản số, hệ thống tự động và quyền sở hữu nhiều hơn là số giờ làm việc.

+Điều thú vị là ngay cả Musk cũng thừa nhận quá trình chuyển đổi sẽ rất khó khăn. Ông cảnh báo con người sẽ phải tìm lại ý nghĩa của cuộc sống khi công việc không còn là điều bắt buộc. 

+Làm việc suốt nhiều thế kỷ vốn là cách con người tạo ra thu nhập, xây dựng các mối quan hệ và khẳng định giá trị bản thân.

+Nếu máy móc làm thay phần lớn việc ấy, xã hội sẽ phải trả lời những câu hỏi hoàn toàn mới.

+Con người sẽ học vì điều gì? Sáng tạo vì điều gì? Cạnh tranh vì điều gì?

+Có thể đến lúc, giá trị lớn nhất của con người không còn nằm ở sức lao động, mà ở trí tưởng tượng, lòng trắc ẩn, khả năng khám phá và những cảm xúc mà máy móc chưa thể thay thế.

+Dự báo của Elon Musk có thể đúng, cũng có thể sai về mốc thời gian. Song hướng đi của công nghệ đã hiện ra rất rõ. Trí tuệ nhân tạo ngày càng thông minh hơn. Robot ngày càng linh hoạt hơn. Chi phí tính toán tiếp tục giảm. Năng suất tiếp tục tăng.

+Vì thế, điều đáng suy nghĩ không phải là liệu nền kinh tế quen thuộc có biến mất sau 10 hay 20 năm.

+Vấn đề là chúng ta cần chuẩn bị gì từ hôm nay để bước vào một thời đại mà lao động không còn là thước đo duy nhất của giá trị con người.

#ElonMusk #TríTuệNhânTạo #RobotHìnhNgười #KinhTếTươngLai #CôngNghệ

Cu Làng Cát