Trang Hạ: NHỮNG EM tuyên quang CHƯA THI ĐÃ ĐỖ

NHỮNG EM tuyên quang CHƯA THI ĐÃ ĐỖ

~ Gian lận thi cử ở Tuyên Quang, nhìn qua gương chiếu hậu Educational Stratification ~

Tôi thường tới các trường THPT để tổ chức các cuộc nói chuyện dành cho học sinh và giáo viên, trong suốt hơn 15 năm qua. Có lần, Ban giám hiệu một trường THPT chuyên rất có truyền thống tại một tỉnh phía Bắc mời tôi đến tổ chức cuộc đào tạo cho các giáo viên Chủ nhiệm của trường, về xử lý khủng hoảng trong các mối quan hệ độc hại:

- Học sinh vào nhà vệ sinh quan hệ riêng tư, tới mức riêng cái gian vệ sinh "kín đáo và rộng rãi, phù hợp" nhất ấy, cửa bị hỏng vì quá tải. Nhà trường phải đối phó bằng cách dỡ hẳn cái cửa buồng đó ra.

- Giáo viên bị phụ huynh đe dọa, gây áp lực, bạo hành tinh thần.

- Áp lực điểm số lên giáo viên là kinh hoàng.

- Kỳ thị về ngoại hình, đẳng cấp thế lực và tiền bạc trong các lớp rất  rõ ràng, ai bị tẩy chay thì chỉ có... biến mất khỏi trường, tức là tự nguyện chuyển trường đi, tôi được mời về tham vấn đúng vào case này. Chênh lệch giữa các em học cực kỳ giỏi và các em không biết vì sao lại ở đây, khiến giáo viên các môn chuyên và giáo viên chủ nhiệm rất khó quản lý và dạy học.

- Bạo lực diễn ra nhiều và muôn hình vạn trạng giữa phụ huynh học sinh với các thầy cô trường chuyên. Thử hình dung, một đại gia ở địa phương trùm khai thác khoáng sản, trong doanh nghiệp có cả vũ khí vật liệu nổ, cho tài xế lái chiếc xe đắt tiền nhất tỉnh lao thẳng qua cổng trường vào hỏi tội cô chủ nhiệm, tại sao đánh học lực con mình mức này, hạnh kiểm mức kia... Cô giáo tay không, cầm chiếc cặp cũng không, bên trong chỉ có vài cuốn vở và cái máy tính bảng, đối diện với một thế lực như thế, cho dù cả nhà trường và Ban giám hiệu hỗ trợ phía sau, cũng không thể nói, cô có thể bình tĩnh. Có những tiêu cực diễn ra trong trường, bản chất của nó là sự bất công bằng trong xã hội.

Có một từ là Educational Stratification để mô tả tình trạng này. Đặc quyền xã hội được chuyển thẳng từ bố mẹ sang con cái.

Các em học sinh 2008 toàn quốc  thực ra đã "bị" cạnh tranh với một hệ thống những ông bố bà mẹ có quyền, có tiền, có thế lực tại những "vùng ưu tiên giáo dục" như Chuyên Tuyên Quang. Các em nhắm xem, liệu có công bằng không?

Điểm gian lận của các em ấy không phải điểm thi tốt nghiệp THPT, có thể đã là điểm đầu vào lớp 10 trường chuyên, điểm thi giữa kỳ cuối năm, điểm mà bố mẹ thi hộ bằng cách ra lệnh cho thầy cô giáo. Hay từ lúc bố mẹ lao lên đạp đổ cổng trường điểm để tranh suất học cho con vào lớp Một. Ai được quyền thanh tra tất cả các khâu này? 

Việc cho học sinh ("bị nghi" gian lận điểm số của trường Chuyên Tuyên Quang) thi lại gấp rút, chỉ là cách hợp thức hóa tiêu cực giáo dục mà thôi! Như thể người ta đang đóng một con dấu hợp pháp lên một đống gian lận ở đấy, bao gồm không chỉ điểm Toán, còn dải điểm cao bất thường các môn khác như tiếng Anh... của Tuyên Quang.

Có điều gì đó, chúng ta đều biết, dù chúng ta đều chưa có tất cả mọi bằng chứng! Về cả những môn thi khác ở đó, với lứa học sinh này (à quên, với lứa phụ huynh kiểu này)!

Thương lắm, các em 2008, sinh ra trong một gia đình không có chức tước hoặc không thế lực, chịu đựng các áp lực tài chính như chính thằng Chuột Ú 2008 nhà mình. Nên khó có thể có điều kiện tiếp cận giáo dục tinh hoa đắt đỏ, các khó khăn về kinh tế của cả gia đình khiến các em đánh mất cơ hội với các nguồn lực giáo dục cần chi trả (hoặc cần quan hệ để vào được lớp chọn trường chuyên bằng cách, ông bố quan chức tỉnh đã gọi hiệu trưởng lên, hoặc ông bố đại gia lao xe vào trường, chiếm suất học cho con). Các con 2008 lứa Covid gián đoạn cũng không có nhiều cơ hội được thử - sai và phát hiện bản thân từ những môn năng khiếu. Từ đó, các con khó khăn với những "thành tựu giáo dục" ít ỏi.

Nhưng điểm sáng, đó là thành tựu tự thân, lứa 2008 chân cứng đá mềm, nhé! Tương lai là một hành trình rất dài, mà đường hết xa khi ta cất bước!

Dù, từ trước khi các con ra đời, cụ thể là 2007, OECD (Tổ Chức Hợp tác Kinh tế và Phát Triển) đã khuyến nghị rằng, hệ thống trường chuyên lớp chọn chính là làm nổi bật nguy cơ bất bình đẳng trong giáo dục.