Goc Nhin Alan: KHI NGƯỜI NGHÈO CHỈ QUEN NGƯỜI NGHÈO, AI SẼ GIÚP HỌ THOÁT NGHÈO?

KHI NGƯỜI NGHÈO CHỈ QUEN NGƯỜI NGHÈO, AI SẼ GIÚP HỌ THOÁT NGHÈO?

Một đứa trẻ lớn lên trong gia đình khá giả, khi cần tìm việc có thể hỏi người thân, nhờ bạn bè giới thiệu hoặc xin lời khuyên từ người có kinh nghiệm. Đứa trẻ ở khu lao động nghèo cũng có gia đình, hàng xóm sẵn lòng giúp đỡ. Chỉ có điều, những người xung quanh em có thể đang đối mặt với cùng một khó khăn.

Không phải bên nào sống tình nghĩa hơn. Sự khác biệt nằm ở nguồn lực mà mỗi mạng lưới có thể tiếp cận.

Một công nhân thất nghiệp có thể được hàng xóm giúp vài bữa cơm. Nhưng nếu cả khu phố đều làm công việc bấp bênh, ai sẽ giới thiệu cho anh một nghề tốt hơn, một chương trình đào tạo hay nơi đang tuyển dụng?

Đó là một dạng bất bình đẳng ít được chú ý: bất bình đẳng trong khả năng tiếp cận cơ hội.

Nhà xã hội học Mark Granovetter từng chỉ ra sức mạnh của những “mối quan hệ yếu”: người quen xã giao, đồng nghiệp cũ hay những kết nối ngoài vòng thân thiết. Chính họ đôi khi mang đến thông tin và cơ hội mà những người gần gũi nhất không có.

Trong cuốn Siêu Cò, Judy Robinett cũng đề cao việc chủ động xây dựng mạng lưới quan hệ đa dạng để tiếp cận kiến thức và nguồn lực mới.

Nhưng sẽ quá đơn giản nếu từ đó kết luận rằng người nghèo chỉ cần mở rộng quan hệ.

Một người làm hai công việc để trả tiền thuê nhà lấy đâu ra thời gian tham gia cộng đồng nghề nghiệp? Một đứa trẻ thiếu điều kiện học tập làm sao dễ dàng bước vào môi trường có nhiều cơ hội hơn?

Khi cơ hội chủ yếu lưu thông trong những mạng lưới khép kín, xã hội không chỉ tạo ra bất bình đẳng mà còn có nguy cơ lãng phí tài năng.

Một người có năng lực nhưng không tìm được đường tiếp cận thị trường phù hợp là phần giá trị kinh tế chưa được khai thác. Nếu hiện tượng ấy lặp lại ở hàng triệu người, thiệt hại không còn là chuyện riêng của từng gia đình.

Bởi vậy, muốn người dân có thêm cơ hội thoát nghèo, không thể chỉ khuyên họ chăm chỉ hay quen biết nhiều hơn. Cần cả giáo dục, đào tạo nghề, thông tin tuyển dụng minh bạch và những cơ chế giúp người xa lạ tiếp cận cơ hội công bằng hơn.

Quan hệ không thay thế được năng lực. Nhưng năng lực cũng khó phát huy nếu mọi cánh cửa đều chỉ mở cho người đã có quan hệ.

Điều đáng lo không phải người nghèo sống giữa những người nghèo, mà là cả một cộng đồng bị ngăn cách với những cơ hội có thể thay đổi tương lai. Và khi những cánh cửa ấy mãi đóng kín, thứ xã hội đánh mất không chỉ là sự công bằng, mà còn là sự thịnh vượng đáng lẽ có thể được tạo ra.

Nguồn: Nội dung được biên soạn từ góc nhìn kinh tế – xã hội, tham chiếu lý thuyết “The Strength of Weak Ties” của Mark Granovetter và liên hệ với tư duy xây dựng mạng lưới quan hệ chiến lược trong cuốn “Siêu Cò” của Judy Robinett.