LS. PHÙNG THỊ HUYỀN: BẢN KIẾN NGHỊ PHÁP LÝ ĐỘC LẬP (V/v: Khẳng định tính chất vi Hiến tuyệt đối, sự sụp đổ cấu trúc luật pháp và kính yêu cầu Bộ Tư pháp kích hoạt quyền năng tiền kiểm nhằm đình chỉ, rút bỏ hoàn toàn đề xuất can thiệp thân thể người dưới 18 tuổi trong Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người)

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Tp. Hồ Chí Minh, ngày 06 /11/2026

BẢN KIẾN NGHỊ PHÁP LÝ ĐỘC LẬP

(V/v: Khẳng định tính chất vi Hiến tuyệt đối, sự sụp đổ cấu trúc luật pháp và kính yêu cầu Bộ Tư pháp kích hoạt quyền năng tiền kiểm nhằm đình chỉ, rút bỏ hoàn toàn đề xuất can thiệp thân thể người dưới 18 tuổi trong Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người)

Kính gửi:

• Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam; 

• Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam; 

• Bộ trưởng Bộ Tư pháp; 

• Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội; 

• Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội. 

Quy định cho phép người đại diện định đoạt việc can thiệp, lấy mô và bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi trong hồ sơ Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác là một quy phạm vi hiến trực diện, xung đột triệt tiêu với rường cột của hệ thống pháp luật thực định Việt Nam, và vì vậy buộc phải bị đình chỉ, rút bỏ toàn bộ ngay từ giai đoạn soạn thảo mà không thể đưa ra trước Quốc hội dưới bất kỳ hình thức thỏa hiệp nào. 

Chúng tôi thấu suốt và trân trọng đến tận cùng nỗi đau đớn tột cùng của những gia đình có con mắc bệnh hiểm nghèo, cũng như áp lực y đức đè nặng lên vai các y bác sĩ trước lằn ranh sinh tử. Nhưng chính trong những khoảnh khắc bi kịch nhất, pháp luật của một quốc gia văn minh lại càng phải giữ vững sự lạnh lùng của lý tính và tính thiêng liêng của trật tự hiến định. Lòng trắc ẩn không thể đứng trên Hiến pháp, và sự sống của một sinh mệnh không bao giờ được đánh đổi bằng sự tước đoạt thân thể mang tính áp đặt lên một sinh mệnh yếu thế khác. 

PHẦN I: TÍNH CHẤT VI HIẾN TUYỆT ĐỐI – SỰ XÂM PHẠM TRỰC DIỆN VÀO TRẬT TỰ QUYỀN CON NGƯỜI (HIẾN PHÁP 2013)

Hiến pháp là bản khế ước xã hội tối thượng quy định giới hạn quyền lực của Nhà nước đối với thân thể và nhân phẩm của công dân. Đề xuất luật can thiệp thân thể người chưa thành niên đã công phá trực tiếp vào hai nền tảng bảo hiến cốt lõi:

1. Xâm phạm Điều 20 Hiến pháp 2013: Sự sụp đổ của học thuyết "Ưng thuận trên cơ sở hiểu biết đầy đủ" 

• Hiến pháp 2013 tuyên bố đanh thép: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm…”. Quyền bất khả xâm phạm về thân thể là quyền tự nhiên tối thượng. Một can thiệp ngoại khoa xâm lấn để bóc tách một phần cơ thể khi không nhằm mục đích điều trị cho chính bản thân chủ thể chỉ có thể được dung thứ khi có sự đồng thuận tự nguyện, tuyệt đối dựa trên sự hiểu biết thấu đáo và ý chí độc lập của chính chủ thể đó.

• Người dưới 18 tuổi là những cá nhân chưa hoàn thiện về tâm sinh lý, chưa có đầy đủ năng lực nhận thức hành vi và phụ thuộc vào người lớn. Các em không thể có một ý chí pháp lý độc lập để tự nguyện từ bỏ một phần thân thể của mình. Việc cơ quan soạn thảo kiến tạo ra một "sự tự nguyện giả định" hoặc cho phép chuyển giao quyền quyết định thân thể sang người đại diện là hành vi tước đoạt quyền hiến định tối thượng của công dân.

2. Xâm phạm Điều 37 Hiến pháp 2013: Vi phạm mệnh lệnh bảo vệ đặc thù đối với trẻ em 

• Hiến pháp quy định: “Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em”. 

• Đưa thân thể trẻ em vào diện nguồn cung sinh học, dù dưới bất kỳ vỏ bọc nhân đạo nào, về bản chất pháp lý vẫn là hành vi thể chế hóa sự xâm phạm thân thể đối với nhóm đối tượng cần được che chở tuyệt đối. Đây là một bước lùi thể chế không thể biện minh trước tinh thần bảo hiến của dân tộc.

PHẦN II: SỰ ĐỔ VỠ RƯỜNG CỘT LUẬT PHÁP VÀ SỰ XUNG ĐỘT TRIỆT TIÊU VỚI CÁC ĐẠO LUẬT NỀN TẢNG

Dưới ngòi bút của lý luận pháp lý chuẩn tắc, đề xuất này đã tự hủy hoại tính hợp pháp của mình khi tạo ra sự đối kháng trực diện với Bộ luật Dân sự và các nghĩa vụ quốc tế:

1. Xung đột với Tính bất khả chuyển nhượng của Quyền nhân thân (Điều 33 Bộ luật Dân sự 2015)

Bộ luật Dân sự 2015 xác lập: Quyền đối với sự sống, tính mạng, sức khỏe, thân thể là quyền nhân thân phi tài sản gắn liền với mỗi cá nhân. Cha mẹ chỉ có quyền đại diện xác lập các giao dịch phục vụ đời sống, học tập, chăm sóc con; cha mẹ tuyệt đối không sở hữu thân thể của con cái. Thân thể của một đứa trẻ không phải là tài sản trong khối tài sản chung gia đình để người khác có quyền định đoạt, cho tặng hay chuyển nhượng.

2. Phá vỡ nguyên tắc Cấm xung đột lợi ích của Chế định Đại diện (Khoản 2 Điều 141 Bộ luật Dân sự 2015)

Khoản 2 Điều 141 Bộ luật Dân sự khẳng định nguyên tắc: Người đại diện không được xác lập giao dịch gây tổn hại cho người được đại diện; người đại diện chỉ được hành động vì lợi ích tốt nhất của chính người được đại diện.

• Khi đối mặt với tình cảnh một đứa con mắc bệnh hiểm nghèo và một đứa con khỏe mạnh, cha mẹ lập tức rơi vào trạng thái xung đột lợi ích nội tại mang tính diệt vong.

• Cha mẹ không thể đồng thời đại diện khách quan cho hai sinh mệnh đối lập về mặt lợi ích thể chất:

o Hành vi ký giấy hiến mô, tạng mang lại cơ hội sống cho đứa con mắc bệnh;

o Nhưng hành vi đó trực tiếp tước đoạt một phần thân thể, đẩy đứa con khỏe mạnh vào rủi ro tử vong trên bàn phẫu thuật và gánh chịu di chứng sức khỏe.

• Trao quyền quyết định cho cha mẹ trong bối cảnh này thực chất là hợp pháp hóa hành vi lạm quyền đại diện, biến cha mẹ thành công cụ hy sinh đứa con này để cứu đứa con khác. Đây là hành vi bị Bộ luật Dân sự ngăn cấm tuyệt đối.

3. Đảo ngược chuẩn mực tối cao của Luật Trẻ em 2016 và Công ước Quốc tế CRC

Điều 5 Luật Trẻ em 2016 và Điều 3 Công ước Quốc tế về Quyền Trẻ em (CRC) đặt ra mệnh lệnh: "Lợi ích tốt nhất của trẻ em phải là mối quan tâm hàng đầu". Lấy đi một phần cơ thể của một đứa trẻ khỏe mạnh không bao giờ và không thể nào là "vì lợi ích tốt nhất" của chính đứa trẻ đó. Nếu luật hóa nội dung này, chúng ta đang biến trẻ em từ chủ thể được pháp luật bảo vệ tối cao thành đối tượng bị trưng dụng vì lợi ích y tế.

PHẦN III: HẬU QUẢ XÃ HỘI VÀ THỂ CHẾ NẾU THỰC HIỆN SỰ THỎA HIỆP LẬP PHÁP

Một chính sách sai lầm không chỉ dừng lại trên trang giấy mà sẽ tàn phá trực tiếp đời sống xã hội:

1. Khủng hoảng luân lý và bạo lực tâm lý gia đình:

Quy định này sẽ tạo ra một áp lực đạo đức tàn nhẫn đè nặng lên những đứa trẻ trong các gia đình có người thân mắc bệnh. Sự "đồng ý" của một đứa trẻ trong gia đình không bao giờ là tự nguyện thực chất, mà là kết quả của sự gượng ép tinh thần tinh vi nhân danh hiếu thảo hay tình thương máu mủ.

2. Kích hoạt thị trường ngầm và tội phạm khai thác thân thể trẻ em:

Một khi cánh cửa pháp lý cho phép lấy mô, tạng từ người dưới 18 tuổi được mở ra, không một bộ máy thanh tra nào có thể ngăn chặn được nguy cơ các đường dây ngầm lợi dụng các kẽ hở như: làm giả hồ sơ quan hệ huyết thống, hợp thức hóa việc nhận con nuôi nhằm mục đích trục lợi nội tạng. Cái giá phải trả là sự an toàn thân thể của hàng triệu trẻ em Việt Nam.

3. Bào mòn niềm tin chính trị vào Nhà nước pháp quyền:

Nhân dân trao gửi sự tin tưởng vào chế độ là để con em mình được pháp luật chở che. Khi một đạo luật cho phép can thiệp vào thân thể của những đứa trẻ vô tội, người dân sẽ hoang mang, phẫn nộ và đặt câu hỏi về tính ưu việt của chế độ. Điều này đi ngược lại hoàn toàn tinh thần của Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về kiên quyết loại bỏ tư duy cục bộ ngành, siết chặt kỷ luật lập pháp.

PHẦN IV: BẺ GÃY ẢO TƯỞNG "HẬU KIỂM" – MỆNH LỆNH TIỀN KIỂM BẮT BUỘC CỦA BỘ TƯ PHÁP

Có quan điểm chủ quan và nguy hiểm cho rằng: "Cứ để Quốc hội thông qua, nếu phát sinh bất cập thì Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) sẽ kiểm tra, kiến nghị xử lý hoặc bãi bỏ sau".

Dưới góc độ tổ chức quyền lực nhà nước, đây là sự ngụy biện tai hại, xuất phát từ việc hiểu sai nghiêm trọng về thẩm quyền hiến định:

Thẩm quyền của Bộ Tư pháp dừng lại trước cửa nghị trường: Theo Điều 164 và 165 Luật Ban hành VBQPPL 2015 (sửa đổi 2020), Bộ Tư pháp chỉ có thẩm quyền kiểm tra văn bản dưới luật. Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất; không một cơ quan hành pháp nào có quyền "tuýt còi" hay bãi bỏ một đạo luật đã được Quốc hội biểu quyết thông qua.

• Tổn hại vĩnh viễn không thể khắc phục: Chúng ta không có cơ chế Tòa án Hiến pháp để đình chỉ thi hành ngay một đạo luật sai lầm. Nếu đạo luật này được thông qua, quy trình sửa đổi sẽ mất nhiều năm. Trong khoảng thời gian đó, bất kỳ sự can thiệp thân thể nào đối với một đứa trẻ đều để lại hậu quả vĩnh viễn, không một phiên họp rút kinh nghiệm hay văn bản sửa sai nào có thể trả lại sự toàn vẹn thân thể cho các em.

• Trách nhiệm gác cổng thể chế của Bộ Tư pháp:

Chính vì cơ chế hậu kiểm đối với Đạo luật là bất khả thi, pháp luật đã trao cho Bộ Tư pháp thẩm quyền tối cao ở khâu tiền kiểm: Quyền Thẩm định dự án luật (Điều 58 Luật Ban hành VBQPPL).

Bộ Tư pháp không thể đứng ở vị thế bàng quan hay lập một báo cáo thẩm định dung hòa. Với tư cách là cơ quan bảo vệ sự thuần khiết của nền pháp chế xã hội chủ nghĩa, Bộ Tư pháp có nghĩa vụ pháp lý đưa ra phán quyết thẩm định đanh thép: Tuyên bố đề xuất này là Vi hiến, Xung đột với Bộ luật Dân sự, và KIÊN QUYẾT YÊU CẦU CƠ QUAN SOẠN THẢO RÚT BỎ HOÀN TOÀN KHỎI DỰ THẢO LUẬT TRƯỚC KHI TRÌNH CHÍNH PHỦ.

PHẦN V: GIẢI PHÁP TRIỆT ĐỂ: YÊU CẦU RÚT BỎ HOÀN TOÀN – TUYỆT ĐỐI KHÔNG THỎA HIỆP ĐIỀU CHỈNH MỘT PHẦN

Cần phải khẳng định dứt khoát rằng: Đề xuất này sai lầm từ bản thể nguyên lý chính sách công, lập pháp, do đó không thể chữa trị bằng cách sửa đổi câu chữ hay điều chỉnh một phần.

Mọi nỗ lực nhượng bộ như: "chỉ cho phép hiến mô tái sinh", "chỉ áp dụng trong phạm vi anh chị em ruột", hay "thành lập hội đồng y đức gia đình" đều chỉ là những giải pháp vá víu hình thức. Chừng nào đứa trẻ còn chưa đủ 18 tuổi, chừng đó nguy cơ cưỡng bức ý chí và tình trạng xung đột lợi ích của cha mẹ vẫn tồn tại nguyên vẹn. Sự thỏa hiệp lập pháp trong trường hợp này chính là sự đầu hàng của lý tính trước áp lực tình thế.

Vì vậy, tôi khẩn thiết kính kiến nghị các cấp Lãnh đạo thực thi ngay các hành động dứt khoát sau:

1. Đối với Ngài Bộ trưởng Bộ Tư pháp:

Thực thi quyền hạn tại Điều 58 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, phát hành ngay văn bản thẩm định chính thức với kết luận bác bỏ toàn diện: Yêu cầu Ban soạn thảo (Bộ Y tế) xóa bỏ hoàn toàn 100%, không điều kiện, mọi quy định cho phép can thiệp lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi. Kiên quyết không để Chính phủ ký một Tờ trình mang tính vi hiến sang Quốc hội.

2. Thủ tướng Chính phủ:

Thực hiện thẩm quyền lãnh đạo tối cao đối với công tác xây dựng thể chế của Chính phủ, kiên quyết từ chối phê duyệt hồ sơ dự án luật chừng nào điều khoản vi hiến này chưa bị bóc tách triệt để; yêu cầu cơ quan soạn thảo kiểm điểm nghiêm túc trách nhiệm trong việc tham mưu một chính sách đi ngược lại nguyên lý lập pháp của Nhà nước pháp quyền.

3. Ủy ban Pháp luật và Ủy ban Xã hội của Quốc hội:

Thực thi trách nhiệm thẩm tra theo Điều 65 Luật Ban hành VBQPPL: Ban hành Báo cáo thẩm tra mang tính phủ quyết tuyệt đối; khẳng định trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội rằng đây là điều khoản vi hiến, phá vỡ trật tự của Bộ luật Dân sự và không đủ tư cách pháp lý để đưa ra Hội trường Quốc hội thảo luận hay biểu quyết.

4. Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Thực thi quyền giám sát tối cao trong chỉ đạo lập pháp: Yêu cầu cơ quan soạn thảo rút vĩnh viễn nội dung này ra khỏi dự án luật, không đưa vào chương trình nghị sự của Quốc hội, bảo vệ sự trong sạch và tôn nghiêm của nền lập pháp nước nhà.

Một nền lập pháp tiến bộ và nhân văn không bao giờ được phép tìm kiếm sự sống cho người này bằng sự hy sinh bị áp đặt lên thân thể của những đứa trẻ vô tội. 

Pháp luật là tấm khiên chở che cho sự sống và phẩm giá con người, chứ không phải là công cụ hợp thức hóa các bi kịch thể xác. Ngăn chặn dứt điểm và rút bỏ hoàn toàn điều luật vi hiến này ngay từ cửa ngõ Chính phủ không chỉ là sự tuân thủ nghiêm cẩn Hiến pháp, mà còn là thước đo cao nhất cho bản lĩnh thể chế, đạo đức công quyền và trách nhiệm lịch sử của các cấp Lãnh đạo trước tương lai của đất nước và nụ cười bình yên của mọi trẻ em Việt Nam. 

Kính trình các cơ quan có thẩm quyền khẩn thiết xem xét và hành động quyết liệt.

Chúng tôi luôn tin vào sự minh triết của các vị lãnh đạo đất nước.

NGƯỜI KIẾN NGHỊ

LS. PHÙNG THỊ HUYỀN