Nguyễn Tuấn: Vé số và giấc mơ đổi đời nhìn qua xác suất

Vé số và giấc mơ đổi đời nhìn qua xác suất 

Hôm qua, ngồi quán cà phê ở Mỹ Tho, hết người này đến người khác ghé bàn mời mua vé số. Thật ra, ở miền Tây nói chung -- chớ chẳng riêng gì Mỹ Tho -- người bán vé số khá nhiều, trong đó có không ít trẻ em. Còn người mua thì nhiều hơn nữa. 

Năm 2025, người Việt chi khoảng 177,000 tỉ đồng mua vé số [1]. Họ trúng lại khoảng 88,000 tỉ và mất ròng cũng khoảng 88,000 tỉ đồng, tức chừng 3.5 tỉ USD.

Đó là tình hình chung. Còn tình hình có mỗi cá nhân / người mua vé số thì sao? Tôi vẫn tự hỏi: cơ may một cá nhân trúng thưởng là bao nhiêu?

■ Giấc mơ giá 10 ngàn đồng

Cứ mỗi tờ vé số 10,000 đồng, người mua trung bình chỉ nhận lại khoảng 5,000 đồng tiền thưởng. Số phân nửa còn lại đi vào ngân sách, huê hồng đại lí và lợi nhuận công ti xổ số. 

Vé số gắn liền với đời sống người Việt, nhứt là ở miền Nam. Năm 2025, doanh thu xổ số cả nước đạt khoảng 177,196 tỉ đồng (chừng 7.08 tỉ USD). Một tờ vé rẻ, dễ mua, và buổi chiều nào cũng có kết quả. Ai cũng từng nghe chuyện người trúng độc đắc.

Bài viết này đặt một câu hỏi căn bản: nếu tính toán cẩn thận, tờ vé số thật sự mua được gì?

■ Cơ may trúng thật sự là bao nhiêu?

Với vé số kiến thiết miền Nam, mỗi tờ có một dãy 6 chữ số, từ 000000 đến 999999. Như vậy có đúng một triệu dãy số, và chỉ 1 dãy trúng giải đặc biệt 2 tỉ đồng. Cơ hội trúng giải là 1 trên 1,000,000.

Với Vietlott Mega 6/45, người chơi chọn 6 số trong 45 số. Cơ hội trúng Jackpot là 1 trên 8,145,060, khó hơn xổ số truyền thống khoảng 8 lần.

Một triệu là con số khó hình dung. Hãy tưởng tượng: 1 triệu tờ vé xếp chồng lên nhau. Chồng giấy cao khoảng 100 mét, tức cỡ một tòa nhà 30 tầng! Trúng đặc biệt giống như bịt mắt rút đúng một tờ trong chồng đó. Với Mega 6/45, chồng giấy cao hơn 800 mét.

Các "bí kíp" như soi cầu, tam giác Pascal hay số đẹp không thay đổi được con số này. Mỗi lần quay độc lập với lần trước; lồng cầu không có trí nhớ. Chẳng có bí kíp gì đâu. 

■ Mỗi tờ vé "đáng giá" bao nhiêu?

Một tờ vé 10,000 đồng chỉ đáng khoảng 5,000 đồng tiền thưởng.

Hãy tưởng tượng bạn mua trọn cả 1 triệu dãy số của một đài. Bạn chắc chắn trúng tất cả các giải: đặc biệt, giải nhứt đến giải tám, cả giải phụ và khuyến khích luôn. Cộng lại, tổng số tiền thưởng là 5 tỉ đồng. Nhưng tiền mua vé bạn bỏ ra là 10 tỉ đồng. 

Tính toán đơn giản trên cho thấy cho dù bạn mua tất cả vé số để chắc chắn trúng, bạn vẫn thua 50%.

Và đây là điểm quan trọng: 2/5 số tiền thưởng đó (2 trong 5 tỉ đồng) dồn vào đúng 1 tờ vé. Nhấn mạnh: MỘT tờ. 

Người mua bình thường gần như chỉ chạm được các giải nhỏ. Giải phổ biến nhứt là giải tám (100,000 đồng), với cơ hội khoảng 1 trên 100.

Vietlott cũng vậy. Năm 2025, Vietlott thu hơn 9,686 tỉ đồng và trả thưởng hơn 5,342 tỉ đồng, tức khoảng 55 đồng trả lại cho mỗi 100 đồng người chơi bỏ ra. 

■ Mua đều đặn nhiều năm thì sao?

Anh bạn hàng xóm tôi hỏi: "Nếu tao mua đều đặn qua nhiều năm thì cơ may tao trúng sẽ cao hơn chớ". 

OK, hãy xem xét suy đoán của anh ấy. 

Một tờ vé thỉnh thoảng không làm ai nghèo đi. Vấn đề là thói quen mua mỗi ngày, kéo dài nhiều năm. Thử tính toán cho 10 năm mua vé kiến thiết miền Nam:

Mua 1 vé mỗi ngày: tổng số tiền bỏ ra là 36.5 triệu đồng; mất trung bình 18.3 triệu đồng; cơ may trúng đặc biệt ít nhứt 1 lần là 0.4%. 

Mua 5 vé mỗi ngày: tổng số tiền bỏ ra là 182.5 triệu đồng; mất trung bình 91.3 triệu đồng; cơ may trúng đặc biệt ít nhứt 1 lần là 1.8%. 

Nói cách khác, người mua 5 tờ mỗi ngày trong 10 năm, xác KHÔNG BAO GIỜ trúng đặc biệt là 98%. Trong khi đó, họ gần như chắc chắn mất khoảng 90 triệu đồng. Nếu gởi số tiền đó vào ngân hàng, họ sẽ có hơn 200 triệu đồng.

Còn một điều ít ai ngờ: người chơi "điển hình" còn mất nhiều hơn mức trung bình. Con số trung bình được kéo lên bởi vài người trúng lớn hiếm hoi. Mô phỏng trên máy tính cho thấy người mua 5 tờ mỗi ngày trong 10 năm thường mất khoảng 136 triệu đồng, chớ không phải 91 triệu. Chỉ khoảng 2 trong 100 người như vậy kết thúc 10 năm mà có lời.

Vậy anh bạn hàng xóm tôi đúng một nửa. Mua càng lâu thì cơ may trúng đặc biệt ít nhứt một lần càng cao. Nhưng số tiền mất đi cũng tăng theo, và điều đó thì gần như chắc chắn.

Cũng cần nói cho công bằng: phần lớn người mua vé không "tán gia bại sản". Họ mất tiền từ từ, đều đặn, ít ai để ý. Những gia đình thật sự khánh kiệt thường là do mua vượt quá thu nhập, vay nợ để "gỡ", hoặc sa vào số đề bất hợp pháp, nơi không có giới hạn nào.

■ Kết luận

Vé số không phải là con đường đổi đời. Đó là con đường mất tiền. Ý này có thể chứng minh hết sức dễ dàng.

Các phân tích trên cho thấy hi vọng rất rất mong manh. Tính trung bình, cứ bỏ ra 10,000 đồng là mất 5,000 đồng. Mua càng nhiều, càng lâu thì mất càng nhiều. Người mua 5 tờ mỗi ngày suốt 10 năm thường mất khoảng 136 triệu đồng, và 98 trong 100 người như vậy không bao giờ thấy giải đặc biệt. 

Không có bí kíp, không có số đẹp, không có con số nào "sắp về".

Trong trò chơi này, chỉ có một bên chắc chắn thắng: nhà phát hành. Năm 2025, ngành xổ số nộp ngân sách 57,160 tỉ đồng, chừng 2.2 tỉ USD. Suy cho cùng, đó là tiền của người mua vé.

Một tờ vé mua để giúp một em bé bán vé số là việc tử tế. Nhưng mua vé số với hi vọng thoát nghèo là một sai lầm. 

Muốn đổi đời thật, hãy bỏ 10 ngàn mỗi ngày vào sổ tiết kiệm: sau 10 năm, số tiền đó thành khoảng 46 triệu đồng (với tiền lời 5%/năm). Đó là "tờ vé" duy nhứt trúng thưởng 100%.

___

[1] https://nongnghiepmoitruong.vn/phia-sau-tam-ve-so-bai-1-diem-danh-ga-de-trung-vang-nganh-xo-so-d825315.html