Lê Chí: BỐN CƠN ĐỊA CHẤN DƯỚI MỖI MÁI NHÀ: Khi Cơn Ngáo Giá Đất Đai, Làn Sóng Đào Thải Tuổi 35 Và Cơn Ngáo Tài Sản Ảo Đè Bẹp Đạo Lý Làm Người
BỐN CƠN ĐỊA CHẤN DƯỚI MỖI MÁI NHÀ: Khi Cơn Ngáo Giá Đất Đai, Làn Sóng Đào Thải Tuổi 35 Và Cơn Ngáo Tài Sản Ảo Đè Bẹp Đạo Lý Làm Người
(LƯU Ý: Cân nhắc trước khi đọc vì bài viết nào của tôi cũng rất dài, và cảnh báo có thể bạn sẽ thấy hình dáng của chính mình ở trong bài viết).
Nếu dạo bước qua những đại lộ rực ánh đèn vào lúc tám giờ tối tại các đô thị lớn, bất kỳ ai cũng dễ choáng ngợp trước vẻ phồn hoa tràn ngập vỉa hè. Những quán cà phê sang trọng chật kín người ăn vận sành điệu, từng đoàn xe hơi bóng lộn nối đuôi nhau nhích từng mét trên mặt đường, những tòa chung cư cao tầng sáng rực như sao sa, và trên tay mỗi người là chiếc điện thoại đời mới nhất liên tục chụp ảnh đăng lên mạng xã hội.
Thế nhưng, hãy thử bước qua cánh cửa gỗ của những căn hộ tiền tỷ ấy vào lúc mười hai giờ đêm, khi lớp phấn son hào nhoáng ngoài đường phố đã trôi sạch. Thứ đón chờ chúng ta không phải là sự viên mãn của giới thượng lưu, mà là tiếng thở dài nặng trĩu trong bóng tối, là những tờ thông báo thu nợ ngân hàng nằm lăn lóc trên bàn ăn, là cơn đau dạ dày âm ỉ của người chồng đang nhìn trân trân lên trần nhà, và đôi mắt thâm quầng của người vợ đang nhẩm tính tiền học phí đầu năm cho con.
Chưa bao giờ xã hội đương đại lại rơi vào một nghịch lý kỳ lạ đến thế: Con người trông có vẻ giàu có hơn gấp bội so với cha ông mình ba mươi năm trước, nhưng bên trong lại kiệt quệ, mong manh và bất an đến tột cùng.
Nhìn từ lăng kính vĩ mô của chu kỳ kinh tế và cấu trúc xã hội, những bi kịch âm thầm ấy không hề diễn ra ngẫu nhiên hay rời rạc. Hàng triệu gia đình Việt Nam đang cùng lúc hứng chịu bốn cơn sóng ngầm khổng lồ xô đập vào nhau theo một chuỗi domino tàn khốc: Cơn say máu giàu phông bạt và ngáo giá đất đai dẫn thẳng tới cú gãy gập dòng tiền ở ngưỡng tuổi ba lăm, nỗi khiếp đảm tài chính ấy lập tức đẻ ra thế hệ trẻ sợ sinh con, và khi áp lực kim tiền chạm đáy, nó nghiền nát luôn đạo làm người ngay dưới từng mái nhà.
Hãy cùng nhìn thẳng vào từng cơn địa chấn này, dù sự thật có chát đắng đến nhường nào, để hiểu vì sao rất nhiều người đang tự bước chân vào chiếc lồng son mà cứ ngỡ mình đang đi lên đỉnh cao danh vọng.
CƠN ĐỊA CHẤN THỨ NHẤT:
Giàu phông bạt và chiếc gông đất đai
Căn bệnh trầm kha đầu tiên đang ăn mòn nội lực của hàng triệu gia đình trẻ mang tên trung lưu giấy. Đó là tầng lớp những con người nhầm lẫn tai hại giữa thu nhập nhất thời với sự giàu có bền vững, và đánh tráo khái niệm giữa tiêu sản vay mượn với năng lực tài chính thực chất.
Hãy nhìn cách không ít người trẻ và các gia đình mới nổi đang tiêu tiền. Lương hai vợ chồng cộng lại vừa chạm ngưỡng hai mươi lăm, ba mươi triệu đồng một tháng, chưa kịp tích lũy nổi vài cây vàng phòng thân lúc trái gió trở trời, người ta đã vội vã ký giấy vay trả góp một chiếc xe hơi bảy, tám trăm triệu chỉ để về quê dịp Tết cho nở mày nở mặt với họ hàng. Trong tài khoản tiết kiệm không có lấy năm mươi triệu tiền mặt dự phòng cho sáu tháng biến cố, nhưng trên người phải khoác bộ đồ hàng hiệu, tay cầm chiếc điện thoại bốn mươi triệu mua qua thẻ tín dụng, cuối tuần phải đưa nhau vào nhà hàng sang chảnh chụp vài bức ảnh lung linh để chứng minh với thiên hạ rằng mình thành đạt.
Họ sống bằng ánh nhìn của người dưng, thở bằng lượt tương tác ảo, nhưng lại trả hóa đơn bằng máu và mồ hôi thật của chính mình.
Tuy nhiên, chiếc bẫy khổng lồ nhất rút cạn sinh lực của cả một thế hệ không dừng lại ở chiếc điện thoại hay chiếc xe hơi, mà nằm ở cơn ngáo giá bất động sản vượt xa mọi quy luật thu nhập thực tế. Trong kinh tế học vĩ mô, một thị trường nhà ở lành mạnh là nơi giá một căn hộ trung bình chỉ dao động ở mức gấp năm đến bảy lần tổng thu nhập một năm của một hộ gia đình lao động. Thế nhưng hôm nay, tại các đô thị lớn, giá một căn chung cư bình dân hay một mảnh đất trong ngõ nhỏ đã bị thổi vọt lên mức bốn tỷ, năm tỷ, thậm chí bảy, tám tỷ đồng – tức là gấp hai mươi lăm đến ba mươi năm thu nhập nhịn ăn nhịn mặc của người làm công ăn lương!
Khi giá nhà đất bị đẩy lên tầng mây xanh bởi các đợt sóng đầu cơ, tâm lý đám đông bắt đầu bị kích hoạt bởi nỗi sợ bị bỏ lại phía sau. Khắp nơi râm ran câu thần chú quen thuộc rằng có an cư mới lạc nghiệp, rằng không liều vay ngân hàng mua ngay hôm nay thì sang năm giá còn tăng gấp rưỡi. Thế là những cặp vợ chồng trẻ gom sạch tiền mừng cưới, vét cạn cuốn sổ tiết kiệm dưỡng già của cha mẹ hai bên ở quê được một tỷ đồng, rồi nhắm mắt đặt bút ký hợp đồng vay ngân hàng ba tỷ đồng trong vòng hai mươi lăm đến ba mươi năm để rước về một căn hộ trên không.
Bi kịch nằm ở chỗ rất ít người hiểu cơ chế vận hành của lãi suất thả nổi. Một, hai năm đầu tiên, ngân hàng và chủ đầu tư trải thảm đỏ bằng mức lãi suất ưu đãi sáu, bảy phần trăm mỗi năm – ngọt ngào hệt như miếng mồi thơm treo trên lưỡi câu thép. Đến năm thứ ba, khi thời gian ân hạn gốc kết thúc và lãi suất thả nổi bật lên mức mười một, mười hai, thậm chí mười ba phần trăm một năm, cơn ác mộng thực sự mới lộ nguyên hình.
Mỗi sáng mở mắt ra, chưa kịp đánh răng rửa mặt, chưa kịp mua hộp sữa cho con, hai vợ chồng đã phải còng lưng gánh khoản tiền gốc và lãi ngót nghét hai mươi, hai mươi lăm triệu đồng mỗi tháng nộp đều đặn cho nhà băng.
Vay ba tỷ đồng, nhưng sau hai mươi lăm năm cày cuốc vắt kiệt tuổi xuân, tổng số tiền gốc và lãi họ phải nộp ra có thể lên tới sáu, bảy tỷ đồng chỉ để đổi lấy một khối bê tông đã xuống cấp theo năm tháng. Họ hãnh diện khoe với bạn bè rằng mình đã có nhà thành phố, nhưng thực chất căn nhà đó thuộc quyền sở hữu của ngân hàng, còn họ chỉ là những người làm thuê cao cấp ký giấy bán đứt ba mươi năm thanh xuân để nuôi béo các nhóm đầu cơ thổi giá đất.
Ngay tại điểm này, xã hội đang chia làm hai chiến tuyến tranh cãi nảy lửa không hồi kết. Một phía vẫn khăng khăng bảo vệ quan điểm truyền thống rằng đàn ông phải có nhà có cửa, có vay nợ ngập đầu mới sinh ra áp lực để vươn lên, thà làm con nợ trong căn nhà của mình còn hơn cả đời đi ở thuê tạm bợ. Phía ngược lại thì chua chát thức tỉnh rằng lao đầu vào mua nhà ở đỉnh sóng ngáo giá bằng đòn bẩy nợ vay chính là hành vi tự sát tài chính, tự đeo gông vào cổ vợ con để đi làm giàu cho cò đất và định chế tài chính. Vậy rốt cuộc, căn nhà tiền tỷ mua bằng nợ vay ấy là tổ ấm che mưa chắn gió, hay là nhà giam giam cầm tự do của cả một đời người?
CƠN ĐỊA CHẤN THỨ HAI:
Cú sập tuổi 35 và lưỡi hái AI
Nếu hợp đồng vay mua nhà kéo dài ba mươi năm dựa trên giả định màu hồng rằng thu nhập của người lao động sẽ tăng đều đặn cho tới lúc nghỉ hưu ở tuổi sáu mươi, thì thực tế thị trường lao động hiện nay lại giáng xuống một nhát búa tàn nhẫn: Tuổi thọ nghề nghiệp của dân văn phòng đang bị chặt đứt ngay ở ngưỡng tuổi ba lăm!
Chưa bao giờ cụm từ khủng hoảng tuổi ba lăm lại trở thành nỗi ám ảnh kinh hoàng trên khắp các mặt báo từ thế giới về đến Việt Nam như lúc này. Hãy nhìn vào điểm rơi sinh học và tài chính của một con người ở cột mốc ba lăm đến bốn mươi tuổi: Đó là lúc khoản vay mua nhà bắt đầu bước vào chu kỳ lãi thả nổi nặng nề nhất; hai đứa con nhỏ bước vào cấp một, cấp hai với đủ thứ tiền học thêm, ngoại ngữ, bảo hiểm; cha mẹ già đôi bên ở quê bắt đầu bước sang tuổi bảy mươi với những căn bệnh tuổi già tốn kém tiền viện phí.
Đúng vào thời điểm đôi vai người trụ cột gia đình phải gánh khối lượng chi phí nặng nhất trong cuộc đời, thì tờ quyết định cắt giảm nhân sự ập xuống bàn làm việc.
Từ các tập đoàn tài chính, ngân hàng, công nghệ toàn cầu cho tới các doanh nghiệp nội địa, một cuộc thanh trừng nhân sự lạnh lùng đang diễn ra dưới sức ép kép của suy giảm kinh tế và cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo. Trước đây, một phòng ban cần mười nhân viên mẫn cán ngồi máy lạnh gõ bảng tính kế toán, soạn thảo hợp đồng mẫu, viết bài quảng cáo, dịch thuật tài liệu hay tổng hợp báo cáo bán hàng với mức lương mười lăm, hai mươi triệu đồng mỗi người. Ngày nay, một hệ thống phần mềm tự động hóa với chi phí vài trăm nghìn đồng mỗi tháng có thể xử lý khối lượng công việc đó chỉ trong ba mươi giây, chính xác tuyệt đối, không đòi đóng bảo hiểm xã hội, không xin nghỉ phép, không than vãn mệt mỏi và làm việc xuyên đêm suốt sáng.
Hàng vạn cử nhân, thạc sĩ, trưởng nhóm, phó phòng – những người suốt hơn mười năm qua quen ngồi ghế xoay trong tòa nhà kính, tự hào với tấm bằng đại học đóng khung và danh xưng lao động trí óc – bỗng chốc thấy mình trở thành người thừa sau một buổi sáng họp giao ban. Cầm vài tháng lương đền bù ít ỏi bước ra khỏi cổng tòa nhà, họ nộp hàng trăm bộ hồ sơ xin việc khắp nơi nhưng chỉ nhận lại sự im lặng băng giá, bởi hầu hết các tin tuyển dụng đều ngầm đóng sập cánh cửa với ứng viên trên ba mươi lăm tuổi.
Và thế là chúng ta chứng kiến những cảnh tượng xé lòng trên đường phố mỗi trưa hè bốn mươi độ. Có những người đàn ông từng thắt cà vạt chỉn chu, hôm nay lặng lẽ khoác chiếc áo xe ôm công nghệ bạc màu, kéo sụp vành mũ bảo hiểm và đeo khẩu trang kín mít đứng đợi cuốc xe nơi góc phố.
Họ không sợ nắng cháy da thịt, không sợ mưa tạt ướt sũng lưng áo, họ chỉ sợ nhất khoảnh khắc khách hàng bước lên xe lại chính là cậu nhân viên cấp dưới cũ, là người hàng xóm cùng khu chung cư, hay ánh mắt ngỡ ngàng của vợ con khi phát hiện ra mỗi sáng chồng mình vẫn xách cặp ra khỏi nhà nhưng thực chất là ra công viên thay quần áo chạy xe kiếm từng đồng lẻ đóng tiền lãi ngân hàng.
Đứng trước làn sóng đào thải khốc liệt này, một cuộc khẩu chiến gay gắt lại bùng nổ trong dư luận. Người lao động uất ức lên án giới chủ doanh nghiệp bạc bẽo, thực thi chính sách vắt chanh bỏ vỏ – vắt kiệt sức lực, chất xám và những đêm tăng ca thời trai trẻ từ năm hai mươi hai đến ba mươi tư tuổi, rồi thẳng tay vứt bỏ họ ra đường để tuyển lứa sinh viên mới ra trường lương bảy, tám triệu cho rẻ mạt, đẩy gánh nặng an sinh sang cho xã hội khi tuổi nghỉ hưu luật định còn cách đó cả một phần tư thế kỷ.
Thế nhưng, ở chiều ngược lại, những người làm chủ doanh nghiệp cũng cay đắng phản pháo không khoan nhượng: Thương trường không phải là trại từ thiện! Tại sao doanh nghiệp đang gồng mình sinh tồn lại phải trả mức lương hai mươi lăm, ba mươi triệu đồng cho một nhân sự gần bốn mươi tuổi nhưng kỹ năng dậm chân tại chỗ suốt mười năm, bảo thủ, ngại học công nghệ mới, năng suất không bằng một bạn trẻ hai mươi tư tuổi kết hợp với công cụ máy tính, lại mang cái tôi kềnh càng của kẻ đi trước?
Lỗi nằm ở sự tàn nhẫn của thị trường tư bản, hay nằm ở chính sự ngủ quên trên tấm bằng rỗng tuếch của những người tưởng rằng một chỗ ngồi máy lạnh sẽ nuôi sống mình đến trọn đời?
CƠN ĐỊA CHẤN THỨ BA:
Người trẻ sợ đẻ và bi kịch tuổi già cô độc
Khi thế hệ ba lăm, bốn mươi tuổi đang oằn mình nghẹt thở giữa gọng kìm nợ nhà đất và thất nghiệp, toàn bộ bức tranh bi thảm ấy đã lọt trọn vào tầm mắt của thế hệ kế cận đang ở độ tuổi đôi mươi đến ba mươi. Phản ứng tự vệ bản năng lập tức kích hoạt cơn địa chấn thứ ba đe dọa trực tiếp đến huyết mạch sinh tồn của quốc gia: Người trẻ sợ yêu, sợ cưới, sợ sinh con và chọn lối sống nằm thẳng.
Chưa bao giờ mức sinh tại các vùng đô thị động lực kinh tế của đất nước lại sụt giảm nhanh và đáng báo động như những năm gần đây. Ngày càng nhiều người trẻ tuyên bố thẳng thừng họ chọn sống độc thân tới già, hoặc kết hôn nhưng thống nhất không sinh con để giữ tự do tài chính. Trong các khu căn hộ hiện đại, tiếng khóc cười trẻ thơ thưa vắng dần, nhường chỗ cho hình ảnh những người trẻ dắt chó cưng, ôm mèo cảnh đi dạo mỗi chiều, gọi thú cưng là con, mua thức ăn nhập khẩu và đưa đi spa chăm sóc, vì nuôi một chú mèo tốn ít tiền hơn gấp chục lần và không bao giờ phải lo chạy trường chạy lớp hay để lại di sản nhà đất.
Nếu chỉ nhìn bằng con mắt cá nhân ngắn hạn trong năm năm, mười năm trước mắt, lựa chọn không kết hôn, không sinh con có vẻ là một nước cờ thông minh để thoát khỏi chiếc cối xay thịt của chi phí đắt đỏ. Lương mười hai triệu một tháng, một mình tiêu một mình hưởng, thích thì đi du lịch chữa lành, mệt thì nghỉ việc nằm nhà, chẳng vướng bận bỉm sữa, chẳng lo con ốm đau quấy khóc nửa đêm.
Nhưng hỡi ôi, đó là sự tính toán khôn lỏi vi mô đang che mờ tầm nhìn vĩ mô đầy hiểm họa!
Hãy nhìn sang Nhật Bản, Hàn Quốc hay nhiều đô thị lớn ở Đông Á ngay lúc này để thấy tấm gương tương lai của chính chúng ta sau hai mươi, ba mươi năm nữa. Ở đó, hàng ngàn ngôi trường tiểu học phải đóng cửa hoặc cải tạo thành viện dưỡng lão vì không còn học sinh; doanh số bán tã lót người già vượt xa tã lót trẻ sơ sinh; và xuất hiện một khái niệm làm lạnh sống lưng cả nhân loại mang tên cái chết cô độc – những cụ già bảy mươi, tám mươi tuổi tắt thở một mình trong căn hộ khép kín suốt nhiều tuần lễ không một bóng người thân hay biết cho tới khi hàng xóm phát hiện mùi lạ.
Dưới góc độ vĩ mô nhân khẩu học, tiền giấy trong sổ tiết kiệm hay quỹ hưu trí không thể tự chui ra khỏi ngân hàng để nấu cho bạn bát cháo hay đỡ bạn dậy đi vệ sinh khi bạn tai biến nằm liệt giường ở tuổi bảy mươi lăm. Tiền tệ chỉ có giá trị trao đổi khi ngoài xã hội còn có một lực lượng lao động trẻ đông đảo trực tiếp sản xuất ra lúa gạo, vận hành nhà máy điện, làm y tá, bác sĩ chăm sóc bệnh nhân. Khi cả một thế hệ đồng loạt từ chối sinh con, hai mươi lăm năm sau quốc gia sẽ rơi vào trạng thái chưa giàu đã già:
Một người trẻ đi làm phải cõng trên lưng chi phí an sinh và y tế cho ba, bốn người già; lạm phát dịch vụ chăm sóc sức khỏe sẽ tăng phi mã đến mức cọc tiền tiết kiệm mà người độc thân tích cóp cả thời trẻ sẽ bốc hơi giá trị trong chớp mắt, cầm tiền trên tay mà không thuê nổi một bàn tay tử tế chăm sóc lúc xế chiều!
Chính tại ngã ba đường này, một cuộc xung đột thế hệ gay gắt đang nổ ra ngay trên mâm cơm của vô số gia đình Việt Nam. Thế hệ ông bà, cha mẹ nhìn đám con cháu ngoài ba mươi tuổi vẫn lông bông không chịu lập gia đình sinh con thì uất nghẹn mắng mỏ: Thời chiến tranh bom rơi đạn nổ, thời bao cấp ăn cơm độn sắn độn khoai, cha mẹ vẫn đẻ năm bảy anh em, rau cháo nuôi nhau mà đứa nào cũng nên người; giới trẻ thời nay sướng quá hóa rồ, sống ích kỷ, hèn nhát, chỉ biết hưởng thụ cho bản thân mà nhẫn tâm chặt đứt mạch máu nối dõi tông đường của tổ tiên!
Ngược lại, những người con trẻ tuổi cũng uất ức rơi nước mắt cãi lại cha mẹ: Ngày xưa cha mẹ chỉ cần có sức người, ra đồng cấy lúa, gánh rau ra chợ, dựng mái nhà tranh trên mảnh đất ông bà để lại là nuôi được đàn con ăn học không tốn mấy đồng; còn hôm nay giữa thành phố này, bước chân ra cửa mở mắt là tiền!
Lương cử nhân mười triệu đồng, tiền thuê phòng trọ điện nước ngốn hết bốn triệu, sinh một đứa trẻ ra tiền viện phí, tiền sữa bỉm, tiền gửi trẻ tư thục, tiền học thêm ngốn đứt mười lăm triệu mỗi tháng, lại không có nhà cửa ổn định... Đẻ con ra trong cảnh túng quẫn để nó thua thiệt bạn bè, lớn lên lại tiếp tục làm kiếp trâu ngựa đi ở trọ và trả nợ đất đai cho con cái nhà giàu hay sao? Giữa nỗi đau đứt gãy giống nòi của người già và nỗi sợ hãi sinh tồn có thật của người trẻ, ai mới là người đáng trách, và đâu là lối thoát cho bài toán nhân khẩu học này?
CƠN ĐỊA CHẤN THỨ TƯ:
Khi đồng tiền ảo nghiền nát gia phong và chữ Hiếu
Khi ba cơn sóng dữ – nợ nần bủa vây, công việc bấp bênh và tương lai mịt mờ – dồn nén áp lực tâm lý lên đến đỉnh điểm trong một xã hội đang tôn thờ vật chất làm thước đo duy nhất của phẩm giá, cơn địa chấn thứ tư đau đớn nhất tất yếu nổ ra: Thành trì cuối cùng giữ gìn linh hồn dân tộc là gia phong, tình nghĩa phu thê, tình máu mủ ruột rà và chữ Hiếu ngàn đời đang bị đồng tiền đem lên bàn cân xẻ thịt!
Vết rạn đầu tiên toác ra từ chính chiếc giường tân hôn của những cặp vợ chồng trẻ. Thống kê xã hội cho thấy phần lớn các vụ ly hôn hiện nay rơi vào nhóm tuổi dưới ba mươi lăm, thậm chí có những cuộc hôn nhân rình rang xe hoa rước dâu, chụp ảnh cưới cả trăm triệu đồng ở khu nghỉ dưỡng sang trọng nhưng kéo dài chưa nổi một năm đã kéo nhau ra tòa xé nát tờ giấy đăng ký kết hôn.
Vì sao tình vợ chồng thời nay lại mỏng hơn cả tờ giấy lụa? Bởi rất nhiều người bước vào hôn nhân không phải bằng đạo nghĩa đồng cam cộng khổ, mà bằng tâm thế đi tìm một hợp đồng góp vốn hưởng thụ! Khi người chồng còn kiếm ra tiền, còn mua được túi xách, còn đưa đi ăn nhà hàng, lời thề non hẹn biển nghe ngọt như mía lùi. Nhưng chỉ cần cơn bão kinh tế ập tới, người chồng gãy gánh ở tuổi ba lăm, hoặc người vợ sinh con xong nhan sắc tàn phai, thu nhập sụt giảm, lập tức những lời chì chiết độc địa vang lên thay cho sự sẻ chia.
Tệ hại hơn, hằng ngày lướt mạng xã hội ngập tràn những thước phim dàn dựng hào nhoáng về những chàng tổng tài vung tiền tỷ, những cô vợ trẻ ngồi không hưởng phước, người ta đâm ra chán ghét người bạn đời lam lũ bằng xương bằng thịt bên cạnh mình. Khi vật chất lên ngôi vua, câu nói tàn nhẫn hết tiền là hết tình trở thành bản án khai tử cho hàng vạn mái ấm, để lại những đứa trẻ thơ ngây bơ vơ giữa hai chiến tuyến thù hận của cha và mẹ.
Vết rạn thứ hai còn đẫm máu và chua xót hơn gấp bội: Anh em ruột thịt vác dao chém nhau, kéo nhau ra vành móng ngựa chỉ vì vài mét đất hương hỏa của tổ tiên!
Chưa bao giờ trên các mặt báo chính thống lại xuất hiện nhiều vụ án hình sự đau lòng trong nội tộc đến vậy. Có những miền quê yên ả suốt bao đời nay, mảnh vườn cha ông để lại vốn là nơi năm anh em cùng lớn lên dưới mái nhà ngói rêu phong, mùa đông rét mướt từng đắp chung một tấm chăn chiên rách, nhường nhau từng củ khoai nướng lùi tro bếp ấm nồng tình cốt nhục. Lúc mảnh đất ấy chỉ trị giá vài chục triệu đồng, giỗ Tết anh em sum vầy tiếng cười vang cả xóm nhỏ.
Thế rồi một cơn sốt đất tràn về, một con đường dự án mở ngang qua làng, mảnh vườn hương hỏa bỗng chốc được đám cò đất định giá lên năm tỷ, mười tỷ đồng!
Ma lực của những con số tiền tỷ lập tức biến những người cùng chung giọt máu cha sinh mẹ dưỡng thành những con thú dữ mất hết nhân tính. Anh cả đòi phần hơn vì công thờ cúng, chú út đòi chia đều từng tấc vuông, chị gái đi lấy chồng quay về đòi phần thừa kế theo luật. Lời qua tiếng lại, chửi rủa cha mẹ thiên vị, đập phá bát hương trên bàn thờ tổ tiên, rồi trong cơn điên loạn của lòng tham, nhát dao oan nghiệt vung lên tước đoạt mạng sống của chính người em ruột thịt từng bú chung bầu sữa mẹ! Kết cục, kẻ tra tay vào còng số tám ngồi tù chung thân, kẻ vùi xác dưới ba tấc đất lạnh, chỉ còn người mẹ già tóc bạc trắng ngồi gào khóc khô cạn nước mắt trước mảnh đất tiền tỷ nay đã nhuốm đỏ máu con mình.
Và tận cùng của nỗi đau đạo lý thời kim tiền chính là sự suy vi của chữ Hiếu trước ngưỡng cửa bệnh viện và tuổi già của đấng sinh thành.
Có một câu hỏi cứa nát tâm can những ai còn giữ lương tri: Vì sao ngày xưa một người mẹ gầy gò vai áo sờn nâu, gánh đôi quang gánh đi qua mưa bom bão đạn và những năm tháng đói kém nhất vẫn có thể tần tảo nuôi năm, bảy đứa con khôn lớn trưởng thành mà chưa bao giờ mở miệng kể công hay than phiền một nửa lời; còn ngày nay, năm bảy người con có học thức, ở nhà cao cửa rộng, đi xe hơi bóng loáng lại không thể chung lòng phụng dưỡng nổi một người mẹ già lúc ốm đau nằm xuống?
Hãy bước vào hành lang các khoa lão khoa hay phòng hồi sức bệnh viện để chứng kiến sự thật phũ phàng ấy. Cha mẹ còn khỏe mạnh, còn lương hưu, còn sổ đỏ chưa sang tên thì con cháu xúm xít ngọt nhạt đón rước. Nhưng khi sổ đỏ đã chia xong và cha mẹ già đổ bệnh nằm một chỗ đại tiểu tiện không tự chủ, lập tức những cuộc họp gia đình căng như dây đàn diễn ra để chia ca trực viện từng ngày, so đo từng trăm nghìn tiền mua tã, tiền thuê hộ lý! Anh đổ cho em ở gần sao không chăm, chị tị nạnh dâu trưởng nhận phần đất rộng hơn thì phải tự bỏ tiền thuốc thang, thậm chí đùn đẩy cha mẹ già đi khắp nơi như một món nợ phiền toái làm hỏng kế hoạch nghỉ dưỡng cuối tuần của gia đình nhỏ.
Đặt tay lên ngực mà tự hỏi lòng mình đi thưa quý vị: Phải chăng sau vài thập kỷ chạy đua làm giàu bất chấp, chúng ta đang sở hữu nhiều con số hơn trên màn hình ứng dụng ngân hàng, nhưng lại đang rơi vào cảnh phá sản thảm hại về nhân tính và tình người?
Một gia đình, một dòng họ dù có chất đầy vàng bạc hay đất đai tiền tỷ mà vợ chồng coi nhau như khách trọ, anh em rình rập xâu xé tài sản, con cái tính toán chi li với cha mẹ già, thì sự giàu có ấy là phúc phận hay là đại họa diệt môn?
Bốn cơn địa chấn ấy – từ chiếc gông nợ nần phông bạt, lưỡi hái đào thải tuổi ba lăm, nỗi khiếp sợ sinh con của người trẻ cho đến sự đứt gãy tàn khốc của tình máu mủ – không nằm ở đâu xa trên trang giấy, mà đang âm ỉ rung chuyển ngay dưới nền gạch mỗi ngôi nhà, gõ cửa từng mâm cơm mỗi tối.
Chúng không đứng tách rời nhau, mà đan cài, xô đẩy và siết chặt thành một vòng kim cô vô hình, khiến con người càng điên cuồng lao theo những con số hào nhoáng lại càng thấy mái ấm của mình lún sâu vào vũng lầy kiệt quệ.
Nhìn thẳng vào thực cảnh đời sống quanh mình hôm nay bằng trải nghiệm xương máu nhất, theo góc nhìn của quý vị: Giữa cơn ngáo giá nhà đất trói chặt tuổi xuân, cú sập dòng tiền tuổi ba lăm, trào lưu sợ đẻ của lớp trẻ và sự suy vi đạo hiếu vì đồng tiền, đâu mới là bi kịch đáng sợ nhất đang bóp nghẹt sự bình yên của gia đình Việt?
Và sâu xa hơn, cội nguồn của chuỗi bi kịch này nằm ở sự khắc nghiệt của thời cuộc, hay do chính chúng ta đã tự tay mở cửa rước chiếc bẫy ấy vào nhà?
Xin nhường lại diễn đàn hôm nay cho những tiếng nói thẳng thắn, gan ruột nhất từ quý vị ngay dưới phần bình luận.
Trong bài viết ngày mai, chúng ta sẽ cùng nhau mổ xẻ tận gốc bàn tay vô hình đang điều khiển vòng xoáy khắc nghiệt này, đồng thời vạch ra con đường tự vệ thực chất nhất để mỗi gia đình giữ vững thành quả lao động, trí tuệ và gia phong trước cơn bão lớn của thời đại!
Lê Chí
Nhà văn tự do - Nhà phân tích kinh tế vĩ mô, địa chính trị và Người nghiên cứu lịch sử. Hơn tất cả, Tôi là công dân Việt Nam.🇻🇳





Nhận xét
Đăng nhận xét