Chuyển đến nội dung chính

Ở Nga, suốt hàng thế kỷ, thứ ăn sâu vào máu lại là: hiệp ước chỉ có giá trị chừng nào cán cân quyền lực lúc đặt bút ký chưa thay đổi

MỜI ĐỌC:

Bắt đầu từ Potsdam nhé. Vua Phổ Friedrich Đại đế muốn dẹp cái cối xay gió cạnh cung điện Sanssouci. Lão thợ xay từ chối. Nhà vua dọa có thể tịch thu cái cối xay dễ như trở bàn tay. Lão thợ xay đáp tỉnh bơ: "Bệ hạ làm thế được, nếu ở Berlin không có tòa án." Cái cối xay đó vẫn đứng sừng sững tới tận hôm nay.

Hồi mới nghe chuyện này, đầu tôi không tiêu hóa nổi. Vua gì mà chịu lùi bước trước một thằng thợ xay vì sợ tòa án? Gặp Sa hoàng Nga thì đừng hòng có chuyện kiện tụng. Ổng san phẳng cái cối xay, thủ tiêu luôn thằng thợ xay, và chẳng ai lấy làm lạ. Bởi ở châu Âu từ thời Luật La Mã, dù có ngoại lệ, người ta vẫn giữ nguyên tắc “pacta sunt servanda”: đã ký là phải giữ lời, kể cả khi kẻ kia yếu hơn. Còn ở Nga, suốt hàng thế kỷ, thứ ăn sâu vào máu lại là: hiệp ước chỉ có giá trị chừng nào cán cân quyền lực lúc đặt bút ký chưa thay đổi.

Moscow lớn mạnh được chính nhờ cái trò đó. Thế kỷ 14, các vương công Moscow là lũ tay sai mẫn cán nhất của Hãn quốc. Ivan Kalita lết tới quỳ lạy Khả hãn để giành quyền đi thu cống phẩm, vắt kiệt máu dân mình. Khi thành Tver láng giềng nổi dậy chống quân Tatar, chính Kalita dẫn quân Tatar tới tàn phá tan hoang thành phố. Cứ thế cho đến khi Moskva đủ lông đủ cánh. Năm 1480, Ivan III đơn giản là quỵt luôn, không nộp cống nữa, còn cháu nội ổng là Ivan Bạo chúa sau này nuốt trọn Kazan và Astrakhan – những kẻ thừa kế của Hãn quốc. Nhiều thế hệ cúi đầu phục tùng, để rồi ngay khoảnh khắc nắm được sức mạnh là lật mặt. Đó không phải là phá vỡ nguyên tắc, mà chính là nguyên tắc của Nga.

Thực ra nước Nga từng có một truyền thống khác. Novgorod từng là cộng hòa thương mại có hội đồng nhân dân, nơi khế ước trói buộc quyền lực của vương công. Liên minh Hanse đặt thương điếm ở đó, thương nhân từ Lübeck làm ăn theo luật lệ đàng hoàng. Kết quả sao? Năm 1478, Ivan III khuất phục Novgorod; năm 1494, ổng đóng cửa thương điếm và tống giam đám thương nhân Đức. Vài thập kỷ sau, sứ thần Habsburg Herberstein ghi lại rằng người Moscow quan niệm ý của Vương công chính là ý Trời. Mà đã là ý Trời thì hiệp ước nào cản nổi?

Năm 1918, vẫn cái bổn cũ soạn lại với Đức. Phe Bolshevik ký hòa ước Brest-Litovsk nhục nhã với Đế chế Đức, và Lenin nói toạc ra mục đích: nước Nga cần một "quãng nghỉ lấy hơi". Tháng 11/1918, Đức vừa bại trận, Moskva xé ngay hiệp ước. Nhớ kỹ cụm từ “quãng nghỉ lấy hơi” nhé, lát nữa còn dùng lại.

Cái tư duy này không chỉ nằm ở chính trị vĩ mô, nó ngấm từ chuyện nhỏ nhặt nhất. Tiếng Nga có câu ngạn ngữ: "Luật pháp như cái càng xe, anh bẻ hướng nào nó đi hướng đó." Tôi thuộc lòng bài học này từ hồi đi học, vì Ukraine chúng tôi cũng từng mang nặng cái di sản Xô Viết đó. Hễ chuông báo ra chơi reo lên, giáo viên lại phán: "Chuông reo cho giáo viên, không phải cho các cô cậu nha." Luật đặt ra cho tất cả, nhưng kẻ nắm quyền mới quyết định khi nào tiết học kết thúc. Đứa trẻ lớn lên với bài học xương máu: luật lệ trên giấy chỉ để làm cảnh, kẻ nào đủ mạnh thì chẳng việc gì phải tuân theo.

Nga đã đối xử với Ukraine y hệt như vậy. Năm 1991, Moscow công nhận biên giới của chúng tôi. Năm 1994, qua Bản ghi nhớ Budapest, chúng tôi đổi kho vũ khí hạt nhân lớn thứ ba thế giới lấy cam kết bảo đảm chủ quyền. Năm 1997, Hiệp ước Hữu nghị một lần nữa xác nhận đường biên giới, năm 2003 thêm một hiệp ước biên giới riêng nữa. Giấy trắng mực đen, chữ ký con dấu rõ ràng. Khi Nga còn yếu, mọi thứ đều có hiệu lực. Nhưng khi thấy mình đủ mạnh, năm 2014 họ cướp Crimea và Donbas. Năm 2022, Moscow ném luôn thỏa thuận Minsk – thứ mà Đức và Pháp cất công làm trung gian – vào sọt rác để phát động cuộc chiến tổng lực.

Còn phương Tây thì sao? Sau mỗi lần bị lật kèo lại hăm hở đi tìm nút "khởi động lại". Sau cuộc chiến Gruzia năm 2008, Hillary Clinton tặng Lavrov cái nút đỏ định ghi chữ "Khởi động lại" bằng tiếng Nga, nhưng dịch nhầm thành "Quá tải". Sau vụ Crimea năm 2014 thì đẻ ra Nord Stream 2. Họ ngây thơ tưởng Nga bấm nút vì đã hoàn lương. Sự thật là Nga chỉ bấm nút khi thấy mình yếu thế, cần câu giờ, cần tiền và công nghệ. Một “quãng nghỉ lấy hơi”, y chang năm 1918.

Giờ thì hiểu tại sao mọi hiệp ước với Nga đều chung một kết cục rồi chứ? Với Moscow, chữ ký chỉ là một quãng nghỉ lấy hơi, có giá trị cho tới khi họ hồi sức. Chẳng phải vì người Nga xấu xa, mà vì cỗ máy nhà nước Nga vận hành theo kiểu đó suốt hàng trăm năm nay rồi. 

Thế nên ai còn ôm mộng Moscow sẽ ký một tờ giấy mới ở Abu Dhabi rồi lần này sẽ giữ lời: tỉnh mộng đi, toàn chuyện nhảm nhí. Lão thợ xay ở Sanssouci còn có tòa án ở Berlin chống lưng. Còn đối mặt với Moscow, làm gì có tòa án nào, chỉ có sức mạnh của chính mình. Đó là thứ ngôn ngữ duy nhất mà nước Nga chịu hiểu.

---------

Le Quang

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

VÌ SAO LÀNG BÁO VIỆT VỊ VỀ "CHUYỆN VỚI THANH"?

Link: https://www.facebook.com/share/p/14bTWDhbQqD/ 🔏VÌ SAO LÀNG BÁO VIỆT VỊ VỀ "CHUYỆN VỚI THANH"?  1. Bà hàng nước rốn rùa thủ thỉ kể: Theo bản tin của thông tấn xã vỉa hè, sơ bộ khoảng 20 tờ báo đăng tin bài khen ngợi "Chuyện với Thanh" của tác giả Nguyễn Thành Nam do Nxb Hội Nhà văn phát hành. Đã có 31 tin bài phải gỡ bỏ và các báo buộc phải đính chính, xin lỗi bạn đọc. Một sự kiện vô tiền khoáng hậu dịp Báo chí Cách mạng Việt Nam sinh nhật 101 tuổi.  Hầu hết các báo lớn của Trung ương và địa phương đều thủng lưới: Nhân dân, Quân đội nhân dân, Công an nhân dân, Văn hoá, Dân trí, Vietnamnet, VNXpress, Sài Gòn giải phóng... và cả Đăk Lăk trên đỉnh Tây Nguyên.  Những chiến sĩ canh gác trên mặt trận văn hoá ê chề thất thủ. Có tờ báo đứng đầu binh chủng cũng lập kỷ lục đá phản lưới nhà tới 6 bàn liên tiếp. Lại có cầu thủ vừa đá phản lưới nhà vừa làm tung lưới đội đá thuê. Cú sút nào cũng mãn nhãn!  2. Vì sao các báo thủng lưới hàng loạt như vậy?  Nguyên nhâ...

Nguyễn Trọng Tạo - TẠI SAO ĐÔNG LA BỊ CƯ DÂN MẠNG “NÉM ĐÁ”?

Link :  http://nguyentrongtao.info/2014/12/30/tai-sao-dong-la-bi-cu-dan-mang-nem-da/ NTT:  M ấy hôm nay, sau khi Đông La công bố trên  blog của mình việc bị BCH Hội Nhà Văn VN không kết nạp vào Hội, và Đơn khiếu nại gửi các tổ chức và các nhà lãnh đạo VHNT, chính trị, tư tưởng… lập tức bị cư dân mạng “ném đá” tơi bời. Có người gọi Đông La là “thằng đa lông”, có người gọi là “thằng điên”, có người gọi là “dư lợn viên”, có người gọi là “con lừa”… Nhà thơ Lệ Bình viết: Tôi có cảm giác lý trí con người không còn tồn tại trong Đông  La, khi ông tự  khoe mình là “đại tài”, … và gọi các ông Nguyên Ngọc, Lê Hiếu Đằng … đáng tuổi bố mình bằngthằng, chửi bới Trần Mạnh Hảo, Phạm Xuân Nguyên , Thu Uyên…là chó… Tò mò, tôi vào blog  Đông La  và đọc mộ lát. Xin trích một số đoạn từ các bài viết của Đông La để ai chưa biết thì đọc xem có đáng “ném đá” hắn không: “Đông La ngày đêm trằn trọc viết bảo vệ chế độ thế mà một khúc xương cũng không được gặm”. ...

Nam Đan - Ưu tư diễn nghĩa

Link : http://www.procontra.asia/?p=4227 Tháng 4 25, 2014 Nam Đan Giờ là những ngày cuối của tháng Tư. Nă m   nào cũng vậy, càng đến gần ngày 30 tháng Tư tôi lại có cảm giác bất thường, ngột ngạt, bực bội. Mà không phải chỉ riêng mình có cảm giác đó. Nhìn quanh, tôi thấy bạn bè, người thân cũng vậy, và cả đời sống quanh tôi cũng vậy. Mở ti-vi lên là thấy xe tăng, bom đạn, cờ hoa. Báo chí cũng vậy, có vơi đi phần nào, nhưng cũng vậy. Hò hét, hoan hô. Đứng trên vũng máu hát   ca , nhảy múa lăng xăng mãi nếu không thấy trơ trẽn, thì cũng phải mệt và nhàm! Năm nay là năm thứ 39 kể từ ngày 30/04/1975, cái biến cố làm thay đổi vận mệnh của từng số phận và của cả dân tộc. Tôi nghĩ, cái ngày bất thường trong ký ức ấy sẽ chẳng bao giờ trở nên bình thường. Ở bên này vĩ tuyến 17 cũng như bên kia. Với người Việt ở trong nước cũng như người Việt ở hải ngoại. Tôi vừa đọc bài “ Ưu tư ngày 30-4 ” của tác giả Nguyễn Minh Hòa, ở blog   Quê Choa . Theo như nội dung của bài viết...