Trần Nguyên Duy Thịnh: TP.HCM Thừa Nhận Công Lao Lê Văn Duyệt: Đặt Tên Đường Nhưng Gặp Chỉ Trích 'Lật Sử' – Mục Đích Đằng Sau Các Cáo Buộc Là Gì?

TP.HCM Thừa Nhận Công Lao Lê Văn Duyệt: Đặt Tên Đường Nhưng Gặp Chỉ Trích 'Lật Sử' – Mục Đích Đằng Sau Các Cáo Buộc Là Gì?

Hơn 5 năm kể từ khi TP.HCM chính thức đổi tên một đoạn đường Đinh Tiên Hoàng (từ cầu Bông đến đường Phan Đăng Lưu, quận Bình Thạnh) thành đường Lê Văn Duyệt vào ngày 16/9/2020, quyết định này vẫn là chủ đề tranh luận sôi nổi trên mạng xã hội và các diễn đàn lịch sử. Việc thừa nhận công lao của Tả quân Lê Văn Duyệt – vị tướng có đóng góp lớn trong việc khai phá và phát triển vùng đất Nam Bộ – được xem là bước đi tích cực để tôn vinh di sản lịch sử. Tuy nhiên, một bộ phận không nhỏ vẫn chỉ trích, cáo buộc đây là hành vi "lật sử" khi liên quan đến vua Gia Long (Nguyễn Ánh) và Lê Văn Duyệt. Vậy, các cáo buộc này nhằm mục đích gì, và những người đưa ra chúng sẽ được lợi ích gì?

Vào ngày 16/9/2020, trùng với dịp giỗ lần thứ 188 của Đức Thượng công Tả quân Lê Văn Duyệt, lãnh đạo TP.HCM đã tổ chức lễ công bố đổi tên đường Đinh Tiên Hoàng (đoạn từ cầu Bông đến đường Phan Đăng Lưu, dài 947m) thành đường Lê Văn Duyệt. Quyết định này dựa trên đề xuất của UBND quận Bình Thạnh, sau khi lấy ý kiến từ nhân dân, chuyên gia, Hội Di sản, Hội Khoa học lịch sử TP.HCM, và được HĐND TP.HCM thông qua tại kỳ họp thứ 20 khóa IX ngày 11/7/2020.

Lê Văn Duyệt (1764-1832), sinh ra trong gia đình nông dân tại Tiền Giang, là vị tướng tài ba dưới thời vua Gia Long. Ông giữ chức Tổng trấn Gia Định hai lần (1812-1815 và 1820-1832), có công lớn trong việc khai hoang, lập ấp, xây dựng hệ thống kênh rạch (như kênh Vĩnh Tế), và ổn định an ninh vùng đất phương Nam, biến một vùng rừng rậm, đầm lầy thành khu vực trù phú. Dân chúng Nam Bộ kính trọng ông đến mức sau khi ông mất, họ xây lăng thờ phượng (Lăng Ông Bà Chiểu, nay là di tích quốc gia từ năm 1989). Chủ tịch UBND quận Bình Thạnh Hoàng Song Hà nhấn mạnh tại lễ công bố: “Việc đặt tên đường Lê Văn Duyệt là sự đánh giá đúng công lao, tài năng của Đức Tả quân với vùng đất Sài Gòn - Gia Định cũng như trong việc mở mang bờ cõi đất nước.”

Quyết định này không chỉ tôn vinh Lê Văn Duyệt mà còn liên quan đến vua Gia Long – người mà Lê Văn Duyệt trung thành phục vụ. Gia Long (Nguyễn Ánh) là vị vua thống nhất đất nước năm 1802, mở rộng lãnh thổ Nam Kỳ, nhưng thường bị chỉ trích vì cầu viện Xiêm La (1784) và Pháp (Hiệp ước Versailles 1787, dù không thực thi đầy đủ). Việc đặt tên đường Lê Văn Duyệt được xem là bước đi của chính quyền nhằm nhìn nhận lịch sử đa chiều, tránh tư duy chính trị hóa, và thúc đẩy hòa hợp dân tộc.

Mặc dù quyết định đặt tên đường nhận được sự đồng thuận từ nhân dân quận Bình Thạnh, các tổ chức chính trị - xã hội, và chuyên gia, một bộ phận vẫn chỉ trích gay gắt. Trên các diễn đàn mạng xã hội như Facebook, TikTok, và các nhóm lịch sử, nhiều bình luận cáo buộc việc tôn vinh Lê Văn Duyệt và Gia Long là “lật sử”, vì:

- Lê Văn Duyệt bị vua Minh Mạng (con trai Gia Long) truy xét sau khi mất (1832), với cáo buộc “li khai” và phản đối chính sách tập quyền. Cuộc nổi dậy của con nuôi ông, Lê Văn Khôi (1833-1834), bị quy kết là phản loạn, dẫn đến việc triều Nguyễn quật mộ và giã xương Lê Văn Duyệt.

- Gia Long bị chỉ trích vì cầu viện ngoại bang (Xiêm La, Pháp), được xem là “cõng rắn cắn gà nhà”, mở đường cho thực dân Pháp sau này.

Các chỉ trích này thường mang tính cảm tính, như “lật sử để tôn vinh kẻ phản bội” hoặc “bôi nhọ anh hùng dân tộc Quang Trung (Nguyễn Huệ, Tây Sơn) để nâng Gia Long”. Một số bình luận thậm chí dùng ngôn từ thô tục, miệt thị vùng miền, như “bọn miền Nam phản động” hoặc “lật sử để chia rẽ dân tộc”. Những cáo buộc này không chỉ nhắm vào Lê Văn Duyệt mà còn mở rộng sang Gia Long, coi việc thừa nhận công lao của họ là cố tình “bóp méo lịch sử”.

Việc liên tục cáo buộc “lật sử” nhằm vào Gia Long và Lê Văn Duyệt không chỉ là tranh luận lịch sử mà có thể mang nhiều mục đích ẩn sau, dựa trên phân tích các diễn đàn và chuyên gia lịch sử:

- Duy trì tư duy lịch sử một chiều: Một bộ phận coi Quang Trung và Tây Sơn là biểu tượng “nông dân khởi nghĩa chống ngoại xâm”, nên việc tôn vinh Gia Long (người đánh bại Tây Sơn) và Lê Văn Duyệt (tướng của Gia Long) được xem là thách thức quan điểm chính thống. Mục đích là bảo vệ “chính nghĩa” của phe Tây Sơn, tránh nhìn nhận đa chiều về nội chiến Tây Sơn – Nguyễn (1771-1802), nơi cả hai bên đều có công và sai lầm. Theo GS. Phan Huy Lê (trong Lịch sử Việt Nam, 2011), lịch sử cần đa chiều để tránh thiên vị, nhưng cáo buộc “lật sử” nhằm giữ nguyên quan điểm cũ, ngăn chặn sự điều chỉnh trong SGK và nhận thức xã hội.

- Chính trị hóa lịch sử và gây chia rẽ vùng miền: Các cáo buộc này có thể nhằm duy trì định kiến vùng miền, như coi miền Nam (nơi Lê Văn Duyệt và Gia Long có ảnh hưởng lớn) là “phản động” hoặc “cõng rắn”. Tư duy này “vô tình tạo ra sự mặc cảm và định kiến trong tâm trí thế hệ sau”. Mục đích là củng cố sự phân cực Bắc – Nam, đặc biệt trên mạng xã hội, nơi thuật toán đẩy nội dung kích động để tăng tương tác.

- Lợi ích cá nhân hoặc nhóm: Trên các diễn đàn, những người chỉ trích thường là “chiến binh bàn phím” tìm kiếm sự chú ý. Theo BBC Tiếng Việt (2023), tranh cãi lịch sử thường bị lợi dụng để tăng lượt xem, like, hoặc bán sách, khóa học lịch sử. Một số nhóm cực đoan sử dụng cáo buộc “lật sử” để duy trì ảnh hưởng, tạo cộng đồng ủng hộ quan điểm của họ, hoặc phản đối chính sách Nhà nước (như đặt tên đường cân bằng lịch sử).

- Ảnh hưởng từ sử học chính thống cũ: Một số chỉ trích xuất phát từ sử học trước 1990, coi nhà Nguyễn là “phản động” vì hợp tác với Pháp. Tuy nhiên, hội thảo sử học 2022 đã điều chỉnh, công nhận cân bằng hơn về triều Nguyễn. Mục đích cáo buộc “lật sử” có thể là kháng cự lại sự thay đổi này, giữ nguyên quan điểm cũ.

Những người liên tục cáo buộc “lật sử” có thể được lợi ích ngắn hạn nhưng gây hại lâu dài cho dân tộc:

- Lợi ích cá nhân: Tăng tương tác trên mạng xã hội (like, share, follower), dẫn đến lợi nhuận từ quảng cáo hoặc bán sách. Ví dụ, các bài viết chỉ trích Gia Long thường nhận hàng nghìn bình luận, giúp người đăng trở thành “opinion leader”.

- Thỏa mãn cảm xúc và ý thức hệ: Họ được cảm giác “chính nghĩa”, bảo vệ “anh hùng dân tộc” như Quang Trung, và thỏa mãn sự thù hằn với “phe kia” (nhà Nguyễn). Điều này đặc biệt phổ biến trong các nhóm cực đoan, giúp họ duy trì cộng đồng.

- Lợi ích chính trị hoặc nhóm: Một số nhóm sử dụng cáo buộc này để duy trì tư duy phân cực, chống lại chính sách cân bằng lịch sử của Nhà nước, hoặc gây chia rẽ vùng miền (miền Bắc vs. miền Nam), nhằm mục đích chính trị hóa lịch sử.

Tuy nhiên, họ sẽ “mất” nhiều hơn: Các cáo buộc này củng cố định kiến vùng miền, làm sâu sắc chia rẽ dân tộc, và cản trở thế hệ trẻ học lịch sử đa chiều. Điều này có thể dẫn đến thù hằn kéo dài, làm hại “không gian tinh thần dân tộc”.

Việc TP.HCM đặt tên đường Lê Văn Duyệt năm 2020 là bước đi tích cực, tôn vinh công lao của ông và vua Gia Long trong việc mở mang bờ cõi Nam Bộ. Các cáo buộc “lật sử” có thể nhằm duy trì tư duy một chiều, chính trị hóa lịch sử, gây chia rẽ, hoặc lợi ích cá nhân, nhưng chúng mang lại lợi ích ngắn hạn và gây hại lâu dài cho đoàn kết dân tộc. Để vượt qua, cần giáo dục lịch sử đa chiều, để thế hệ trẻ hiểu rằng tất cả đều là “dòng máu Lạc Hồng”, không phân biệt vùng miền hay phe phái.

- Trần Nguyên Duy Thịnh -