FBK. Lê Thọ Bình: ĐỪNG ĐÙA VỚI MỸ!

ĐỪNG ĐÙA VỚI MỸ!

By Lê Thọ Bình

Trong xã hội Việt Nam, mỗi khi nhắc đến nước Mỹ thường có hai luồng cảm xúc trái ngược. Có người ngưỡng mộ, coi “giấc mơ Mỹ” là biểu tượng của sự tự do và thịnh vượng. Ngược lại, cũng có không ít người chỉ trích, xem Mỹ như “sen đầm quốc tế”, can thiệp khắp nơi. Nhưng tình cảm cá nhân, dù yêu hay ghét, không thể thay thế cho cách nhìn nhận trên bình diện quốc gia. Ở đó, nguyên tắc tối cao phải là lợi ích dân tộc.

Nếu đứng từ lợi ích ấy, ta cần hết sức thận trọng: đừng đùa với Mỹ.

Lịch sử hiện đại đã để lại không ít bài học. Cuba từng được ca ngợi như “thiên đường xã hội chủ nghĩa” ở Tây bán cầu, nay vẫn loay hoay giữa khủng hoảng kinh tế, sự cấm vận kéo dài và nhu cầu cải cách. 

Bắc Triều Tiên, đồng minh thân cận của Trung Quốc, cũng chưa thoát khỏi vòng kiềm tỏa, trừng phạt quốc tế. Khi Mỹ tung đòn, ngay cả những “ông anh lớn” của Cuba và Bắc Hàn cũng chỉ có thể quan sát từ xa. 

Nga hiện nay, sau hơn hai năm chiến sự tại Ukraine, cũng đang oằn mình dưới những biện pháp trừng phạt chưa từng có. Những ví dụ ấy nhắc nhở chúng ta rằng, quan hệ với Mỹ không thể chỉ dựa trên ý chí hay tình cảm, mà phải tính toán thấu đáo, khôn khéo, để tránh rơi vào thế bị động.

Với Việt Nam, điều này càng quan trọng. Hai nước từng trải qua chiến tranh, nhưng cũng đã thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Trong nhiều lĩnh vực, từ thương mại, đầu tư, khoa học công nghệ cho đến giáo dục, Việt Nam hưởng lợi không nhỏ từ sự hợp tác ấy. Tuy nhiên, hợp tác với Mỹ cũng đồng nghĩa với việc phải chấp nhận những thách thức từ chính sách bảo hộ, từ cách hành xử thực dụng, đôi khi khắc nghiệt, của nền chính trị Hoa Kỳ.

Một ví dụ gần đây là việc Mỹ xem xét áp thuế với hải sản Việt Nam. Nếu đề nghị đàm phán không thành công, hàng tỷ USD kim ngạch xuất khẩu, cùng công ăn việc làm của hàng chục nghìn ngư dân, doanh nghiệp chế biến, sẽ bị ảnh hưởng nặng nề. 

Nói thì dễ: “không bán cho Mỹ thì bán cho châu Âu”. Nhưng thực tế, các thị trường có tiêu chuẩn riêng, không phải cứ mất một nơi là ngay lập tức có chỗ thay thế. Trong kinh tế toàn cầu hóa, đôi khi chỉ một quyết định từ Washington cũng có thể làm chao đảo hàng ngành nghề tại Việt Nam.

Trong bối cảnh ấy, việc một số người nặng về cảm tính, hoặc quá tung hô, hoặc quá chỉ trích, đều thiếu thực tế. Không phải cứ ghét Mỹ mà kinh tế Việt Nam ít lệ thuộc vào họ hơn. Cũng không phải cứ ca ngợi Mỹ là quan hệ tự động trở nên “cùng có lợi” tuyệt đối. Mọi chính sách đều dựa trên lợi ích quốc gia của Mỹ trước hết, và ở đó, Việt Nam chỉ là một đối tác nằm trong bàn cờ lớn hơn.

Đặc biệt, dưới thời Donald Trump, một con người thất thường, tính khó đoán còn cao hơn. Người ta có thể gọi ông là “kẻ tráo trở”, “thực dụng”, thậm chí “thằng hề”, nhưng không thể phủ nhận ảnh hưởng của ông với chính sách kinh tế, đối ngoại Hoa Kỳ. 

Với một nhà lãnh đạo sẵn sàng thay đổi quyết định chỉ trong một đêm, Việt Nam càng phải giữ thái độ tỉnh táo, vừa hợp tác, vừa đề phòng. Trên trường quốc tế, có thể ghét Trump, nhưng không thể bỏ qua Trump.

Chính sách đối ngoại khôn khéo không dựa vào tình cảm, mà dựa vào lợi ích, tầm nhìn và sự linh hoạt. Việt Nam không thể chọn “yêu” hay “ghét” Mỹ, mà phải biết tận dụng những cơ hội từ Mỹ để phát triển kinh tế, đồng thời giữ thế cân bằng để không bị cuốn vào những toan tính địa chính trị. Điều ấy đòi hỏi bản lĩnh, trí tuệ và sự kiên nhẫn.

Bởi vậy, bài học rút ra vẫn là: hãy cảnh giác, thận trọng và thực dụng. Không ai đùa được với Mỹ, nhưng cũng không ai ngăn cản được một quốc gia khôn khéo biết biến mọi mối quan hệ thành lợi ích cho dân tộc mình

Từ Facebook Lê Thọ Bình