Đinh Đức Đoàn: LỊCH SỬ VIỆT NAM QUA HỒ SƠ PHÁP: CÁI NHÌN SÒNG PHẲNG CỦA ĐỐI THỦ

LỊCH SỬ VIỆT NAM QUA HỒ SƠ PHÁP: CÁI NHÌN SÒNG PHẲNG CỦA ĐỐI THỦ

Khi nói về lịch sử, cách tốt nhất là dùng chính tài liệu của người Pháp. Họ ghi chép rất kỹ, có khen có chê, và quan trọng nhất là họ thừa nhận những thực tế mà chính người trong cuộc không thể phủ nhận.

1. Công nhận bản chất xâm lược

- Sự thật: Người Pháp công nhận hành động của họ tại Việt Nam là xâm lược và thực dân hóa. Họ không dùng từ "giúp đỡ" mà dùng thuật ngữ quân sự "Conquête coloniale" (Chinh phạt thuộc địa) – tức là dùng vũ lực đánh chiếm một quốc gia có chủ quyền để phục vụ lợi ích kinh tế của Pháp.

Nguồn: Sách giáo khoa Lịch sử lớp 12 (NXB Nathan, Hachette) và hồ sơ tại Bảo tàng Quân đội Pháp.

2. Việt Nam là một thực thể có chủ quyền và văn hiến

Nguồn: Các nghiên cứu của Viện Viễn Đông Bác cổ (EFEO).

- Sự thật: Người Pháp ghi nhận Việt Nam là một thực thể lịch sử - chính trị có thiết chế nhà nước, luật lệ và truyền thống văn hiến lâu đời, chứ không phải vùng đất vô chủ cần được khai phá.

- Góc nhìn thẳng: Tuy nhiên, họ cũng chỉ ra ta mất nước vì sự lạc hậu về kỹ thuật trong bối cảnh các đế quốc phương Tây đã đi trước hàng trăm năm về công nghiệp và quân sự, khiến triều đình lúc đó lúng túng và bị động.

3. "Vũ khí" chữ Quốc ngữ và thất bại đồng hóa

Nguồn: Báo cáo mật của quan cai trị gửi về Paris (lưu trữ tại Kho lưu trữ hải ngoại Pháp - ANOM).

- Sự thật: Chữ Quốc ngữ vốn được Pháp thúc đẩy để dễ bề cai trị và xóa bỏ ảnh hưởng văn hóa cũ. Tuy nhiên, người Việt đã cực kỳ nhạy bén "chiếm dụng" chính thứ chữ này để làm vũ khí truyền bá lòng yêu nước nhanh chóng. Các báo cáo mật phải thừa nhận: Người Việt có bản sắc quá mạnh, không thể bị đồng hóa thành "người Pháp da vàng".

4. Trận Điện Biên Phủ: Thất bại chiến lược của thực dân

Nguồn: Sách giáo khoa Lịch sử lớp 12 Pháp.

- Sự thật: Người Pháp dạy con cháu họ rằng Điện Biên Phủ là thất bại chiến lược mang tính quyết định của chủ nghĩa thực dân. Họ thừa nhận đã thua vì kiêu ngạo, đánh giá thấp khả năng vận tải và ý chí của quân ta – đặc biệt là kỳ tích kéo pháo bằng sức người mà giới quân sự Pháp cho là "không tưởng".

5. Phẩm chất người thợ Việt Nam (ONS)

Nguồn: Hồ sơ tại Cục Di sản Quốc phòng Pháp (SHD) và đài tưởng niệm tại Arles (Pháp).

- Sự thật: Pháp ghi chép rõ ràng về hơn 2 vạn lính thợ Việt bị cưỡng bách (không phải tình nguyện) sang Pháp làm việc trong thế chiến. Dù ở vị thế kẻ đi xâm lược, họ vẫn phải ghi nhận sự thông minh, khéo léo của người Việt vượt trội so với lao động các nước thuộc địa khác.

Tài liệu Pháp cho ta thấy một cái nhìn sòng phẳng, không tô hồng:

1. Pháp thừa nhận họ xâm lược bằng vũ lực chứ không phải "khai hóa" ban ơn.

2. Việt Nam thua trận vì lạc hậu kỹ thuật so với phương Tây, không phải thua về trí tuệ hay bản sắc.

3. Đối thủ nể trọng chúng ta ở ý chí quật khởi và khả năng học hỏi cái mới để đánh đuổi chính họ.