FB. Mỗi ngày một câu chuyện lịch sử: NHỮNG VIỆC TÂY SƠN TÀN PHÁ BẮC HÀ QUA BÁO CHÍ KỂ LẠI

NHỮNG VIỆC TÂY SƠN TÀN PHÁ BẮC HÀ QUA BÁO CHÍ KỂ LẠI 

1. Đến thời Tây Sơn, do những ảnh hưởng của những cuộc chiến tranh trước đó, các ngôi chùa vẫn bị bỏ hoang. Đỗ Minh Điền trong một bài viết về “Tình hình Phật giáo tại Huế thời Tây Sơn” đã có cho rằng, “chùa chiền vùng Huế nói riêng trước khi Tây Sơn làm chủ Phú Xuân đã có hơn mười năm hoang phế, tiêu điều do binh lửa chiến tranh. Sang đến thời Tây Sơn, do một số chùa không ai hương khói, quản lý nên tiếp tục càng sa sút và hoang phế hơn. Có thể nói, sau hơn ba thập kỷ giao tranh Phật giáo Huế nói riêng đã rơi vào tình cảnh ảm đạm chưa từng có và chịu rất nhiều mất mát, tổn thất quá nặng nề”. Ngoài ra, trong Việt Nam sử lược, Trần Trọng Kim cũng đã nói về sự suy tàn của Phật giáo trong thời Tây Sơn, các sư tăng đều bị bắt đưa vào quân ngũ. Đã có rất nhiều ngôi chùa bị tàn phá bởi quân lính Tây Sơn, như các chùa Thiên Mụ, chùa Báo Quốc, chùa Quốc Ân,… Tuy nhiên vẫn có một số ngôi chùa được quan quân Tây Sơn cho trùng tu như chùa Thiền Tôn, chùa Quảng Khánh,…

 Ngoài ra, một số ngôi chùa đã bị quân Tây Sơn chiếm dụng để làm nơi chứa kho vũ khí của quân đội, và làm nơi làm việc cũng như phủ để vợ của vua Quang Trung ở . Đã có rất nhiều ý kiến khác nhau về chính sách đối với Phật giáo thời Tây Sơn. Tuy nhiên, vương triều chỉ mới được thành lập, cho nên việc xây dựng quân đội vẫn là ưu tiên hàng đầu, và với cái chết đột ngột của vua Quang Trung đã khiến cho vương triều hỗn loạn, không có sự chặt chẽ về chính sách. Vì vậy Phật giáo trong thời Tây Sơn vẫn chưa có một chính sách rõ ràng.

https://tapchinghiencuuphathoc.vn/quan-diem-va-chinh-sach-phat-giao-cua-chua-nguyen-va-vuong-trieu-tay-son.html

2. Quân Tây Sơn vào Nam - Nam Bộ - thì phá Cù Lao Phố (Biên Hòa hiện nay), giết hại thương nhân Hoa kiều, vứt phá hàng ngoại bỏ ra đầy đường. Rồi khi vào  Sài Gòn thì cũng vậy; ra Trung thì tàn phá Hội An (Faifoo), 10 năm sau còn chưa phục hồi lại được; ra Bắc thì phá Vị Hoàng, phố Hiến và có đâu chừa lắm cả Thăng Long 

(Dẫn theo Trần Quốc Vượng - Mấy vấn đề về Vua Gia Long, Tạp chí Sông Hương 1988).

Giở lại chính sử, lần thứ nhất Nguyễn Huệ kéo quân ra Bắc vào giữa năm 1786. Lúc bấy giờ nghĩa quân Tây Sơn đã đánh bại chính quyền chúa Nguyễn, đập tan cuộc xâm lược của quân Xiêm và kiểm soát vùng đất từ Quảng Nam trở vào. Chỉ trong khoảng 10 ngày, quân đội Tây Sơn dưới danh nghĩa "phù Lê diệt Trịnh" đã đánh tan toàn bộ quân Trịnh, lật đổ nền thống trị của chúa Trịnh.

Ngày 21/7/1786, Nguyễn Huệ dẫn đại quân vào Thăng Long và đặt chỉ huy sở ở phủ chúa Trịnh. Với cái cớ phù Lê diệt Trịnh, trong hàng dũng tướng tinh binh không hiếm những võ biền, tai chưa quen trống trận, mắt còn rối tinh kỳ, lại nữa, từ thuở cha sinh mẹ đẻ chưa từng chứng kiến cuộc sống vương phủ cung điện quý tộc Lê Trịnh Đàng Ngoài nên đã bực mà phá, ngứa mắt mà đập cho thỏa.

Vậy nên hạng mục thứ nhất là cung điện Lam Kinh, công trình kiến trúc độc đáo nguy nga, nơi an nghỉ của các bậc tiên đế nhà Lê luôn được đội quân thiện chiến chúa Trịnh bảo vệ. Hạng mục thứ 2 là Phủ Trịnh hoành tráng ở Biện Thượng (nay là xã Vĩnh Hùng Vĩnh Lộc, Thanh Hóa) nơi hơn 200 năm các chúa Trịnh đặt hành cung để điều hành việc nước tận Thăng Long. Cả hai công trình đã bị lính Tây Sơn  tàn phá trong đó Phủ Trịnh Biện Thượng bị san bằng. Bây giờ đến chiêm quan hai di tích lịch sử quốc gia này, du khách hẳn còn thấy dấu tích tàn phá từ thời ấy căn cứ vào nền đền đài sót lại cùng những chân đế kê cột to tày ôm!

Văn Miếu Thăng Long khi ấy hẳn không ít lính túc vệ nhà Trịnh canh giữ cũng không thoát khỏi sự thảo phạt của lính Tây Sơn?

https://cand.vn/ban-linh-vua-quang-trung-va-si-khi-lang-nho-bac-ha-post335648.html

3. ​Theo sử sách ghi lại, thời nhà Trần, vua Trần Nhân Tông sửa lại chùa và cư trú ở đó khi xuất gia.  ​Lúc vua Trần Nhân Tông mất, vua Trần Anh Tông xây tòa tháp cao 14 tầng gồm 53 thước, chân mỗi bề 10 thước để cất xá lỵ. Thời Tây Sơn, quan trấn giữ vùng này phá đỉnh tháp hồ lô bằng đồng (Tháp Phổ Minh). ​Khi phá tới tầng thứ 13 nơi hòn đá thì thấy có một vật hình dải lụa đỏ bay lên trời nên không phá nữa. 

https://phatgiao.org.vn/chua-pho-minh--ngoi-chua-thap-bang-gach-cao-nhat-viet-nam-d75755.html#google_vignette

4. Chúng ta coi Tây Sơn là dòng chủ lưu, và ngó lơ các sắc phong thần tích, ở khắp nơi Bắc Bộ phần lớn vẫn chép về một nhóm "Tây tặc", "Ngụy tây" cuối thế kỷ XVIII đã tàn phá làng mạc, phá hủy đình chùa miếu mạo. Như Phạm Đình Hổ và Phan Huy Chú ghi chép, những toán quân Tây Sơn đã phá hủy hai ngôi tháp của Phật Hoàng Trần Nhân Tông là tháp Huệ Quang ở Hoa Yên (Yên Tử) và tháp Phổ Minh (Nam Định). Theo truyền ngôn mà Phạm Đình Hổ nghe được, các đám lính ấy bị "quả báo", "thánh vật", đều mất mạng, khiến cho tướng Tây Sơn khi đó là Ngô Thì Nhậm buộc phải cho thợ dựng lại hai ngôi tháp. Quan điểm phổ biến cho rằng Tây Sơn là chính nghĩa, mà chính nghĩa thì không có sai lầm hay phiến diện, chính là quá trình mĩ hóa lịch sử, cả hữu thức và vô thức, bằng cả niềm tin và quyền lực chính trị. Hãy cứ để lịch sử như nó có thể là, chứ đừng bắt lịch sử như nó phải là.

https://tiasang.com.vn/tan-man-ve-trieu-tay-son-su-dong-danh-cua-tinh-chinh-thong-4969935.html

5.Gần đây nhất có một tài liệu mô tả rất chi tiết, đó là Lịch triều hiến chương loại chí do  Phan Huy Chú (1782 – 1840) – nhà thư tịch lớn, và nhà bác học thời Nguyễn biên soạn, được khắc in năm 1821 có ghi lại việc xây cất lại Huệ Quang Kim Tháp (Tháp Tổ) thời Lê Trung Hưng: “Xá lỵ cất chứa lâu ngày không nát. Xá lỵ cất chứa ở tháp này, đến nay đã 500 năm. Gần đây, năm Kỷ Dậu (1789) đời Quang Trung nhà ngụy Tây (Tây Sơn), trấn thủ Hải Dương muốn phá cái tháp ấy để lấy đồng, mới phá hai tầng, thấy có một cái hòm to, mở ra xem thì lớp thứ nhất là hòm bằng sắt, lớp thứ hai là hòm bằng đồng, lớp thứ ba là hòm bằng bạc, lớp thứ tư là hòm bằng vàng, lớp thứ năm là hòm bằng đá quý, trong đó để hai viên xá lỵ bằng đầu ngón tay, sắc sáng lóng lánh, vì thế lấy làm lạ, tâu lên. Được lệnh để trả lại chỗ cũ và phải xây lại các tầng tháp như cũ. Ôi! Cái tinh anh không tan, tháp cao còn mãi, dẫu không phải là chính lý, nhưng cũng chứng tỏ rằng Nhân Tông vốn tu luyện chân chính”. Đây là tư liệu quý và rất quan trọng để khẳng định là xá lợi của Phật Hoàng vấn còn được gìn giữ ở Tháp Tổ cho đến mãi sau này.

https://yentutunglam.com.vn/xa-loi-phat-hoang-tran-nhan-tong/

Ảnh nhờ Al mô tả cảnh những toán quân Tây Sơn đã phá hủy hai ngôi tháp của Phật Hoàng Trần Nhân Tông là tháp Huệ Quang ở Hoa Yên (Yên Tử)