Tại sao bạc không có mỏ riêng? Bí ẩn địa chất ít ai biết.

- Copy từ Facebook Market Lens Vietnam -

Bài 3: Tại sao bạc không có mỏ riêng? Bí ẩn địa chất ít ai biết.

(Series về Bạc)

Hãy thử tưởng tượng bạn muốn nấu một nồi phở.

Bạn ra chợ mua xương bò, thịt, hành, gừng. Trong lúc nhặt hành, bạn tìm thấy một ít rau mùi lẫn vào, không phải thứ bạn định mua, nhưng có thì dùng luôn.

Bạc trong tự nhiên gần giống như mớ rau mùi đó. Nó không phải thứ người ta chủ động đi tìm, nó chỉ xuất hiện kèm theo khi người ta đào đồng, chì, kẽm. Hơn 70% lượng bạc khai thác trên thế giới đến từ con đường này. Không phải từ mỏ bạc thuần túy, mà từ những mỏ mà bạc chỉ là "thứ lọt ra theo."

Điều này không phải ngẫu nhiên. Có một lý do địa chất rất cụ thể.

Câu chuyện bắt đầu từ hàng triệu năm trước, dưới lòng đất.

Khi magma (dung nham) nguội dần trong lòng đất, hoặc khi nước nhiệt dịch, nước siêu nóng chứa đầy khoáng chất, di chuyển qua các kẽ nứt trong đá, chúng mang theo rất nhiều kim loại khác nhau cùng một lúc. Và ở điều kiện nhiệt độ, áp suất nhất định, các kim loại này bắt đầu kết tủa, tức là "đông đặc" lại thành khoáng chất rắn.

Cái quyết định kim loại nào sẽ kết tủa gần nhau chính là tính chất hóa học của chúng. Bạc, đồng, chì và kẽm đều có một điểm chung: chúng đều thích liên kết với lưu huỳnh để tạo thành sulfide. Bạc tạo thành argentit (Ag₂S). Chì tạo galena (PbS). Kẽm tạo sphalerit (ZnS). Đồng tạo chalcopyrite (CuFeS₂).

Vì chúng cùng "gu", cùng muốn gắn với lưu huỳnh, nên chúng hay kết tủa trong cùng một môi trường địa chất, cùng một vỉa quặng, cùng một ngọn núi.

Đó là lý do khi đào mỏ kẽm ở Bolivia, người ta tìm thấy bạc. Khi khai thác đồng ở Chile, bạc lại lọt ra theo. Khi luyện chì ở Bắc Kạn, Việt Nam, bạc cũng xuất hiện trong xỉ luyện kim.

Thực tế tại Việt Nam còn thú vị hơn.

Các mỏ chì-kẽm ở miền Bắc như Chợ Đồn (Bắc Kạn), Tuyên Quang từ lâu đã được khai thác, nhưng chủ yếu để lấy chì và kẽm. Bạc chỉ là "phần thưởng thêm." Mỏ Ngọc Hội ở Tuyên Quang thậm chí từng ghi nhận hàm lượng bạc tới 2.492 gram/tấn quặng, con số cực kỳ cao theo tiêu chuẩn quốc tế. Nhưng vì chưa bao giờ có chuỗi hạ tầng khai thác bạc thuần túy, phần lớn tiềm năng đó vẫn chưa được khai thác đầy đủ.

Vậy làm sao người ta biết mỏ nào có bạc?

Đầu tiên là phân tích đất bề mặt, lấy mẫu đất xung quanh khu vực nghi ngờ. Nếu thấy hàm lượng đồng, kẽm, chì cao bất thường trong đất, đó là dấu hiệu phía dưới có vỉa quặng, và bạc thường đi kèm theo chúng.

Tiếp theo là đo điện từ từ trên không hoặc mặt đất, vì các khoáng chất sulfide (loại chứa bạc) dẫn điện tốt hơn đá thông thường, nên có thể phát hiện sự bất thường từ xa bằng thiết bị cảm biến.

Cuối cùng mới là khoan thăm dò, lấy lõi đá lên phân tích hóa học. Đây là bước tốn kém nhất nhưng chính xác nhất.

Toàn bộ quy trình đó, từ phát hiện đến khai thác thương mại, mất 7 đến 15 năm. Đây chính là lý do tại sao dù giá bạc tăng vọt từ 2023 đến nay, nguồn cung vẫn chưa tăng kịp, không thể "bật công tắc" là có bạc ngay được.

Và đây mới là điểm thú vị nhất: 

Vì bạc chủ yếu là phụ phẩm, quyết định có khai thác thêm bạc hay không không nằm trong tay thị trường bạc, nó nằm trong tay người quyết định có đào đồng, kẽm, chì hay không. Dù giá bạc tăng gấp đôi, nếu giá đồng thấp và công ty khai thác thấy không có lời, họ vẫn đóng cửa mỏ như thường.

Đây là điểm khác biệt căn bản giữa bạc và hầu hết các hàng hóa khác. Với dầu, khi giá tăng, người ta khoan thêm giếng. Với lúa mì, khi giá tăng, người ta trồng thêm. Nhưng với bạc, khi giá tăng, bạn không thể làm nhiều hơn là chờ đợi.

Đến đây chắc nhiều người sẽ nghĩ giống ad là "À, chắc bạc ít ứng dụng hơn nên mới bị xếp sau." Nhưng sự thật hoàn toàn không phải vậy.

Bạc có hơn 10.000 ứng dụng công nghiệp được ghi nhận, nhiều hơn bất kỳ kim loại nào khác trên Trái Đất. Từ y tế (băng kháng khuẩn, thiết bị phẫu thuật), điện tử, năng lượng, cho đến xử lý nước sạch, bạc xuất hiện ở khắp nơi.

Vấn đề không phải bạc kém ứng dụng. Vấn đề là bạc được dùng theo kiểu khác hoàn toàn so với đồng hay kẽm.

Đồng và kẽm được tiêu thụ theo tấn, hàng chục tấn, hàng trăm tấn trong mỗi công trình xây dựng, mỗi nhà máy, mỗi km đường dây điện. Cả thành phố cần hàng nghìn tấn đồng để kéo dây điện, lắp ống nước. Một chiếc cầu thép cần hàng chục tấn kẽm để mạ chống gỉ.

Bạc thì khác, nó được dùng theo gram, thậm chí miligram, ở những vị trí cực kỳ tinh xảo mà không kim loại nào thay thế được. Mỗi tấm pin mặt trời 15–20 gram. Mỗi con chip vài miligram. Chính vì "quý hiếm trong cách dùng" như vậy, tổng khối lượng bạc tiêu thụ mỗi năm toàn cầu chỉ khoảng 25.000 tấn, nhỏ hơn 500 đến 1.000 lần so với đồng và kẽm.

Và khi quyết định mở mỏ phụ thuộc vào khối lượng × giá, đồng và kẽm luôn thắng về mặt kinh doanh, không phải vì bạc kém quan trọng, mà vì bạc quan trọng theo một cách mà thị trường khai thác mỏ chưa bao giờ được thiết kế để phục vụ.

Đó là lý do thế giới đang đối mặt với tình trạng thâm hụt bạc tích lũy kéo dài mà chưa có giải pháp nguồn cung nhanh nào trong tầm tay. Trong khi đó, phía nhu cầu đang tăng tốc theo một cách mà ngay cả những nhà phân tích lạc quan nhất cũng không dự đoán hết.

Bạc chỉ thật sự bừng sáng trong những năm gần đây khi người ta cần dẫn điện trong nhiều lĩnh vực. Và đó là gì thì chúng ta sẽ cùng khám phá ở phần sau nhé.

- Hoả xa- 

Các bài trong series này:

BÀI 1: Bạc, thứ kim loại không ai nhắc tới, rồi thế giới đổ xô mua!

https://www.facebook.com/photo?fbid=1393853546115873&set=a.637816775052891

BÀI 2: 5.000 năm của bạc, từ tiền tệ quyền lực đến kim loại bị thế giới bỏ quên!

https://www.facebook.com/photo?fbid=1393930119441549&set=a.637816775052891

Tài liệu tham khảo:

Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, "Khoáng sản đi kèm trong các mỏ Pb-Zn Đông Bắc Việt Nam"; 

Khoahoc.tv; Bactham.net, "Quy trình khai thác mỏ bạc"; dasenmining.com,  "Từ quặng chì kẽm, quy trình khai thác bạc"

#bạc #giábạc #đầutưbạc #kimloạiquý #nănglượngxanh #PNJ #Phuqui #Baotinmanhhai #lịchsửbạc #kimloạiquý #nănglượngxanh

##marketlens #marketlensvietnam