Ở Trung Quốc, người ra giá cao nhất cho một cô dâu thường không phải cô dâu. Là người mẹ, người đã bỏ hai mươi năm nuôi cô và giờ đến kỳ thu khoản ấy về.
(Hùng và Nhung — Thế hệ không sinh con, kỳ 2: Khoản đầu tư đáo hạn)
.
Người ta quen coi chuyện cưới xin như chuyện tình duyên, chuyện hai người yêu nhau rồi có đến được với nhau hay không. Nhìn kỹ thì chẳng có số phận nào cả, chỉ có một cái chợ vận hành đúng theo quy luật thị trường.
Và trên cái chợ ấy, một cô dâu thành thị bây giờ là món hàng vượt tầm tay phần đông khách. Muốn ngồi vào bàn cưới, nhà trai phải trả trước cả một căn nhà. Riêng ở Thượng Hải, một căn 80 mét vuông cỡ 4 triệu tệ, bằng khoảng 35 năm một người đi làm dồn sạch thu nhập lại. Một cái giá như thế thì cưới xin thôi cũng đã thành chuyện của người có tiền.
.
Có một câu chuyện lan khắp mạng Trung Quốc mấy năm nay, kể ra mới thấy cái chợ ấy buôn bán thế nào.
Một chàng trai nghèo yêu một cô gái, nhà cô chê anh tay trắng nên gả cô cho người có của. Anh bỏ quê đi làm, ngoài bốn mươi mới gom đủ nhà cửa tiền bạc, quay về tính chuyện vợ con. Cô gái anh nhắm cưới, hai mươi tuổi, hóa ra là con gái của người yêu cũ. Cái suất ngày xưa anh không mua nổi, giờ phải chờ hai mươi năm mới tới lượt, chỉ là lùi xuống một thế hệ. Vòng quay lặp lại y hệt, khác tên người.
Đọc xong, nhiều người trách cô gái năm xưa thấy tiền thì bỏ tình, trách luôn lớp con gái bây giờ cân đo nhà cửa lương bổng hơn cả tình cảm. Nhưng cái giá đó không do cô gái đặt ra mà do cha mẹ cô, và trong nhà thì thường là người mẹ.
.
Người Trung Quốc cũng không giấu chuyện đó. Ở nhiều vùng quê, tiền sính lễ gọi thẳng là tiền sữa, tức tiền hoàn lại công nuôi.
Mà tại sao khoản ấy phải đòi về gấp tới vậy? Trước hết là công bỏ ra quá lớn. Nuôi một đứa con tới mười tám tuổi ở Trung Quốc tốn khoảng 538 nghìn tệ, tới lúc xong đại học gần 700 nghìn, tính theo thu nhập là 6,3 lần GDP đầu người, đắt thứ nhì thế giới, chỉ sau đúng Hàn Quốc ở kỳ trước. Sau nữa là bỏ ra lớn thế mà vẫn có thể mất trắng, bởi đây là xứ mỗi nhà chỉ có một con, lại trọng nam khinh nữ. Nuôi con gái rồi gả đi, người ta ví như bát nước hắt ra sân, nó thành người nhà chồng, tuổi già không trông cậy được nữa. Đổ vào một khoản lớn tới vậy rồi có nguy cơ mất trắng, nên nhà gái phải đòi trả hiếu ngay một cục, tại bàn cưới, kẻo qua ngày đó là hết. Nhà trai thì thong thả hơn, cứ từ từ tính sổ lên đôi vợ chồng trẻ suốt phần đời còn lại.
.
Muốn thấy cái chợ ấy họp thật ngoài đời ở đâu, cứ tới công viên Nhân Dân giữa Thượng Hải vào cuối tuần.
Hơn hai mươi năm nay, cha mẹ mang con ra đó. Không mang người, mà mang một tờ A4 treo lủng lẳng trên cán ô, ghi tuổi, chiều cao, bằng cấp, lương tháng, có nhà hay chưa, và quan trọng nhất, có hộ khẩu Thượng Hải hay không. Một con người rút gọn thành một tấm bảng menu kèm giá.
.
Cái chợ ấy chạy theo một luật ngầm ai cũng thuộc, phụ nữ chọn lên, đàn ông chọn xuống. Con gái tìm người hơn mình một bậc, con trai chọn người dưới mình một bậc. Cả xã hội trôi xuống như thế, tới cuối dư ra đúng hai nhóm mắc kẹt ở hai đầu chợ.
Đầu trên là phụ nữ hạng cao nhất, học giỏi nhất, kiếm tiền tốt nhất, không còn người đàn ông nào ở trên để lấy lên. Đây là khoản đầu tư đắt nhất, ra chợ thành thứ hàng không ai mua nổi. Cả nước đặt cho họ một cái tên từ năm 2007, thặng nữ (剩女), gái thừa lại. Làm mọi thứ đúng, học cao nhất, tự lo được cho mình, mà cuối cùng bị xếp vào loại khó bán. Một khảo sát nhà nước năm 2021 cho con số cụ thể, 44% phụ nữ đô thị tuổi 18 tới 26 không định cưới, gấp hơn hai lần tỷ lệ đó ở đàn ông.
Đầu dưới là đàn ông hạng thấp nhất, nghèo nhất, quê nhất, không có khả năng thanh toán, thành nhóm khách bị chợ loại ra. Người ta gọi họ là quang côn (光棍), những cành cây trơ trụi. Cái gốc một con trọng nam để lại dấu vết ngay ở phòng siêu âm, cao điểm năm 2005 cứ 100 bé gái chào đời thì có tới 121 bé trai. Tới tuổi cưới, cả nước dôi gần 35 triệu đàn ông so với phụ nữ. Thừa người tới thế, lại còn cách một tấm hóa đơn số đông không trả nổi. Người đàn ông nghèo chỉ còn đúng một nước, xé hóa đơn, bỏ về, nằm thẳng. Không cưới, không mua nhà, không chơi nữa.
.
Bỏ qua phân khúc trên đỉnh và dưới đáy, còn lại khúc giữa dễ khớp lệnh. Tưởng là ngon ăn, trớ trêu thay khi hai bên ngã giá xong xuôi, ngồi được vào bàn, đếm lại cũng không ai lãi.
.
Bên nhà trai tưởng mình cầm phần thắng, bỏ tiền ra là mua được một người con dâu về làm và một đứa cháu nối dõi thờ tự. Nhưng cái giá phải trả thì cắt cổ. Có huyện ở Sơn Đông, sính lễ nhảy từ 188 nghìn tệ năm 2020 lên gần 300 nghìn năm 2023, cộng thêm nhà với xe, gộp lại bằng 5-7 năm hai lao động chính của một nhà nông gom góp. Cái giá lên tới mức năm 2021, một ngân hàng ở Cửu Giang tung ra hẳn một sản phẩm sính lễ trả góp.
Lấy nhau về nợ đè xuống, hai vợ chồng cày trả còn không xong, lấy đâu sức mà sinh con, thành ra cái đứa cháu nối dõi kia có khi không bao giờ ra đời. Rủi cô con dâu áp lực quá mà ly hôn thì gia sản đội nón chia đôi. Cưới không còn là mở đầu một gia đình. Nó là mở đầu một khoản nợ.
.
Còn bên nhà gái, chính người mẹ ở đầu bài, tưởng ngày cưới là ngày thu lãi. Nhưng khoản đầu tư của bà có chỗ oái oăm, con gái học càng cao vốn đổ vào càng lớn, mà tới ngày đáo hạn lại càng khó gả đi. Có một nữ luật sư ngoài ba mươi ở Bắc Kinh, con nhà nông, cha mẹ bán mặt cho đất nuôi cô thành người thành phố. Ngày cô chật vật chuyện chồng con, người cha buông một câu lạnh hơn cả tiền, rằng học nhiều chỉ tổ ngu người, và ông tiếc số tiền đã đổ ra cho con ăn học. Nghe kỹ, đó không phải lời một người cha. Là lời một người vừa nhận ra khoản vốn mình bỏ ra không sinh lời.
.
Đếm hết một vòng, từ hai đầu chợ tới hai bên bàn, không tìm ra ai thắng. Cái chợ này nhận vào tình thương và toan tính của cả hai thế hệ, rồi nhả ra một thế hệ bị tước quyền yêu nhau.
Năm 2024, cả nước chỉ còn 6,1 triệu cặp đăng ký kết hôn, so với đỉnh 13,5 triệu năm 2013, mất hơn một nửa chỉ trong mười một năm. Người ở lại thì cũng lùi ngày cưới xa dần, tuổi kết hôn lần đầu của phụ nữ dời từ 24 lên gần 28 chỉ trong một thập kỷ. Chợ càng đắt, người ta càng lùi, lùi tới lúc phần đông không bước vào nữa.
.
Một dân tộc không biến mất vì hết người muốn yêu nhau. Nó biến mất khi hai người đứng trước nhau, thấy không phải một người để thương mà một cái giá phải trả, rồi lặng lẽ tính ra rằng nước đi an toàn nhất là đừng bước vào.
.
Ở kỳ này, bức tường chắn giữa hai người là cha mẹ và một bảng giá. Nhưng có một xứ đi xa hơn, nơi bức tường đã lùi vào tới tận người đứng đối diện. Ở đó phụ nữ trẻ không còn kén chọn nữa, họ đang đình công, rút mình khỏi một công việc cả đời không lương tên là hôn nhân. Còn đàn ông trẻ thì bỏ phiếu để đòi lại thế giới cũ. Hai giới rút về hai chiến hào. Đó là kỳ 3 (mai đăng).
#nhungvahung
#serithehekhongsinhcon
Tái bút: Câu chuyện đã dài và đủ đau thương rồi, nhưng vẫn còn một ý nếu không kể ra sẽ là lỗ hổng lớn.
.
Trong chợ còn một nhóm người được cấp môn bài ưu đãi riêng. Đó là những nhà đã có hộ khẩu thành phố và có lương hưu. Người về hưu ở đô thị lĩnh cỡ 3.500 tệ một tháng, trong khi người hộ khẩu nông thôn chỉ được quãng 200 tệ, chênh nhau hơn mười lần, riêng mức cơ bản của Thượng Hải đã cao hơn một tỉnh nghèo như Vân Nam tới hơn mười lần. Ốm đau cũng lệch, người già ở quê bệnh nhiều hơn ở phố tới 40% mà phần tiền thuốc phải tự bỏ túi lại nặng hơn. Chưa kể bệnh viện, trường học, dịch vụ công cộng cũng cách nhau như hai thế kỷ. Nghĩa là với nhà thành phố lớn, tuổi già đã có cả một hệ thống đứng ra lo, lương hưu trả tiền sống, bảo hiểm trả tiền thuốc. Nói cho gọn, xã hội đã đứng ra báo hiếu thay cho con cái họ rồi. Đó mới là lý do người ta sống chết phải giành cho được một tấm hộ khẩu Thượng Hải.
.
Đứa con được xã hội gánh hộ chữ hiếu thì cha mẹ đâu cần đòi nợ nó tại bàn cưới. Sính lễ với nhà ấy nhiều khi chỉ còn là thủ tục, trao rồi lại trả về cho đôi trẻ, tiền loanh quanh vẫn nằm trong nhà. Không ai hút ngược lên, nên vốn cứ ở đó, tụ dần qua các đời. Hóa ra cái chợ này không lấy đi của mọi người như nhau. Nó vắt cạn đúng những người có ít nhất, và buông tha những người có nhiều nhất. Nó không san bằng mà khoét cho cái hố giữa hai bờ sâu thêm.
Nhận xét
Đăng nhận xét