FB. Can Pham: Bài này sắc vì tác giả không chỉ chửi tiêu cực, mà dùng logic quy trình + số liệu thời gian + kinh nghiệm nội bộ để bóc mâu thuẫn. Đây là kiểu phản biện hiệu quả nhất.
1. Cú đánh mở đầu rất mạnh: “Thánh chứ không phải là người”
Câu này là mỉa mai có tính toán. Không nói “gian dối”, “tham nhũng”, mà nói nếu đúng như số liệu thì họ phải là siêu nhân mới làm nổi.
Tức là đặt người đọc vào thế tự suy luận:
Hoặc họ là thiên tài tốc độ ánh sáng
Hoặc quy trình chỉ là hình thức
Đây là kỹ thuật phản biện thông minh: để số liệu tự kết tội.
---
2. Sức mạnh nằm ở phép tính thời gian
18 đề tài / 9 tiếng = 30 phút / đề tài.
Trong khi chính ông ấy liệt kê quy trình nghiệm thu thông thường:
công bố hội đồng
báo cáo đề tài
phản biện
thảo luận
trả lời
bỏ phiếu
tổng hợp kết quả
Chỉ cần ai từng dự một hội thảo cũng hiểu: 30 phút không đủ uống trà và giới thiệu đại biểu.
Nên phản biện này rất mạnh vì không cần tài liệu mật.
---
3. Đòn đánh thứ hai: dùng uy tín cá nhân vừa đủ
Ông viết:
> “10 năm làm quản lý khoa học… tham gia hàng trăm hội đồng…”
Đây là cách thiết lập authority đúng chuẩn:
Không khoe học hàm học vị
Không xưng chuyên gia lớn
Chỉ nói mình từng làm việc đó nhiều năm
Nên người đọc tin.
---
4. Câu quan trọng nhất nằm giữa bài
> “hoặc đề tài quá tốt miễn góp ý, hoặc chẳng có giá trị gì”
Đây là lối nói tưởng trung dung nhưng thực ra rất sắc:
Nếu đề tài tốt đến mức miễn phản biện → phi lý
Nếu đề tài vô giá trị → nghiệm thu khống
Hai nhánh đều dẫn tới kết luận xấu.
Đó là logic gọng kìm.
---
5. Câu dân gian khiến bài lan truyền
> “mỗi thành viên cũng đút túi vài ba chục củ”
Đây là đoạn khiến dân mạng chú ý. Vì từ phản biện học thuật, ông kéo xuống lợi ích vật chất cụ thể.
Người dân vốn xa lạ với “nghiệm thu đề tài”, nhưng rất hiểu tiền họp, tiền hội đồng, tiền ngân sách.
Nên bài bùng nổ.
---
6. Tầng sâu hơn: phê phán nền khoa học xã hội hình thức
Câu kết rất hay:
> khoa học xã hội có thể làm thay đổi về chất xã hội và con người
Rồi đối lập với:
> nhưng không phải thứ khoa học nghiệm thu 18 đề tài/ngày
Tức là ông không chống khoa học xã hội. Ông chống giả khoa học xã hội.
Đây là điểm quan trọng.
---
7. Vì sao bài của “đồng chí GV” nguy hiểm với bộ máy?
Vì nó đánh vào 3 thứ cùng lúc:
1. Lãng phí ngân sách
2. Giả vờ trí thức
3. Cơ chế tự khen nhau
Ba thứ này tồn tại ở nhiều nơi, không riêng viện nào.
Nên người đọc thấy quen thuộc.
---
8. Nếu nói thẳng hơn
Bài này đang mô tả một căn bệnh lâu năm:
> Nghiên cứu không nhằm tìm chân lý, mà nhằm hoàn tất thủ tục để giải ngân.
Khi đó:
đề tài càng nhiều càng tốt
báo cáo càng dày càng tốt
hội đồng càng nhanh càng tốt
xã hội nhận lại gần như bằng 0
---
9. Một câu phản biện có thể viết tiếp từ tinh thần bài này
> Một quốc gia nghèo không sợ thiếu tiền nghiên cứu.
Một quốc gia nguy hiểm là quốc gia tiêu tiền nghiên cứu để sản xuất ra giấy tờ thay vì tri thức.
---
10. Đánh giá chung
Ông này phản biện sắc vì có đủ 4 yếu tố:
Có số liệu
Có trải nghiệm
Có mỉa mai
Có đạo lý công
Hiếm người viết được đủ 4 thứ cùng lúc.
(Bài viết gốc bên dưới)
**********
Phạm Xuân Cần: THÁNH CHỨ KHÔNG PHẢI LÀ NGƯỜI
Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra tại Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam. Những sai phạm thì không nói làm gì, nhưng những số liệu sau đây thì đúng các nhà khoa học tham gia hội đồng nghiệm thu các đề tài khoa học ở đây là thánh chứ không phải là người:
"Trong đó, tại Viện Nghiên cứu châu Âu, chỉ với một hội đồng nghiệm thu 18 đề tài trong ngày vào ngày 6.12.2016, 18 đề tài trong ngày 12.12.2017, 16 đề tài vào ngày 5.12.2018 và 15 đề tài vào ngày 25.11.2019.
Tại Viện Ngôn ngữ học, chỉ với 2 hội đồng nghiệm thu đã nghiệm 13 đề tài vào ngày 17.12.2018 và 22 đề tài trong ngày 19.11.2019.
Tại Viện Sử học đã nghiệm thu 7 đề tài trong vòng 1 buổi chiều ngày 13.1.2019 và 11 đề tài trong ngày 15.11.2019 chỉ với 2 hội đồng khoa học".
Cứ cho một ngày các vị làm đến 9 tiếng, mà nghiệm thu đến 18 đề tài, thì mỗi đề tài chỉ nghiệm thu có...30 phút.
Theo quy trình thông thường, trình tự một buổi nghiệm thu thường diễn ra như sau:
- Công bố quyết định thành lập hội đồng và mời chủ tịch HĐ lên chủ trì
- Mời chủ nhiệm đề tài báo cáo tóm tắt kết quả (không quá 30 phút)
- Hai ủy viên phản biện nhận xét
- Các ủy viên HĐ khác (5-7 người nữa) phát biểu
- Chủ nhiệm đề tài trả lời các chất vấn và tranh luận
- Chủ tịch HĐ phát biểu
- Các thành viên HĐ chấm kết quả, phân loại đánh giá
- Thư kí HĐ tổng hợp và công bố kết quả.
Bản thân tôi, với 10 năm làm quản lý khoa học đã tham gia HĐ nghiệm thu hàng trăm đề tài, dự án, nhiệm vụ KHCN, nhưng chưa bao giờ một buổi nghiệm thu hai đề tài, mà chỉ có thể nghiệm thu một mà thôi.
Vậy mà, ở VHLKHXHVN cũng với quy trình như thế này mà họ chỉ làm có 30 phút, thì hoặc là các đề tài đó là quá tốt "miễn góp ý", hoặc là đề tài chẳng có giá trị gì, chỉ làm thủ tục nghiệm thu để làm căn cứ thanh lý hợp đồng.
Chắc chắn đằng sau những "đề tài" kiểu này sẽ còn nhiều khuất tất, chỉ có điều chắc chắn là: Mỗi ngày mà nghiệm thu gần hai chục đề tài kiểu này thì mỗi thành viên cũng đút túi vài ba chục củ là cái chắc!
Nếu tiến bộ về khoa học kĩ thuật có thể đóng góp cho sự phát triển về lượng là chủ yếu, thì những tiến bộ về khoa học xã hội đôi khi mang lại sự thay đổi về chất cho xã hội và con người. Thế nhưng, đó quyết không phải là thứ khoa học xã hội mà mỗi ngày một hội đồng có thể nghiệm thu đến 18 đề tài!
Nhận xét
Đăng nhận xét