Cu Làng Cát: Brazil và ngày mafia phát lương thay chính phủ

Brazil và ngày mafia phát lương thay chính phủ

+Brazil đang chứng kiến một kiểu phân rã nguy hiểm, hơn 80 tổ chức mafia len vào 27 bang, kiểm soát từ ma túy, vàng lậu đến xe buýt và nhiên liệu. Ở nhiều khu ổ chuột Rio de Janeiro, người dân nhận internet, thức ăn và “công lý” từ các tay súng thay vì chính quyền. Khi mafia phát lương, phát luật và phát cả niềm tin, một quốc gia bắt đầu xuất hiện vết nứt từ bên trong.

🛑Khi xe bọc thép tiến vào khu ổ chuột

+Tháng 10-2025, tại Rio de Janeiro, đoàn xe bọc thép của quân đội Brazil tràn vào các khu dân nghèo dưới chân núi như một cuộc hành quân ở Trung Đông. Trên bầu trời, máy bay không người lái quần thảo. Dưới những con hẻm chằng chịt dây điện, các tay súng đeo súng trường đứng gác như lính biên phòng.

+Brazil từng quen với bạo lực. Nước này có hơn 203 triệu dân và nhiều thập niên chìm trong nạn buôn ma túy. Nhưng điều làm giới an ninh lo ngại hiện nay nằm ở tốc độ biến đổi của các tổ chức tội phạm. Chúng không còn là những băng nhóm đường phố chuyên cướp bóc hay vận chuyển ma túy qua biên giới. Chúng đang tiến hóa thành những cỗ máy kinh tế có lãnh thổ, tài chính và luật lệ riêng.

+Theo nhiều báo cáo an ninh Nam Mỹ, hơn 80 tổ chức tội phạm hoạt động trên khắp Brazil. Hai cái tên lớn nhất là PCC và CV. PCC xuất thân từ các nhà tù bang São Paulo vào thập niên 1990. Ban đầu, đó là một nhóm tù nhân tự bảo vệ nhau trước cảnh sát và các cuộc thanh trừng trong trại giam. 

+Sau gần 30 năm, PCC đã trở thành mạng lưới xuyên quốc gia với hàng chục nghìn thành viên.

Từ Bolivia, Paraguay cho đến cảng Santos, nơi xử lý gần 30 % hàng hóa xuất khẩu của Brazil, dấu vết của PCC hiện diện ở nhiều mắt xích vận tải và hậu cần. Tại Rio de Janeiro, CV xây dựng những vùng kiểm soát kéo dài qua nhiều khu dân nghèo đông đúc.

+Có những nơi cảnh sát phải xin tăng viện trước khi bước vào. Có nơi xe cứu thương phải chờ “cho phép” mới được đưa người bệnh đi cấp cứu.

+Nhiều năm trước, giới chức Brazil từng tin rằng chỉ cần tăng quân số cảnh sát và mở các cuộc càn quét là đủ. Nhưng sau hàng nghìn cuộc đụng độ, hàng chục nghìn người chết và hàng tỷ USD chi cho an ninh, các tổ chức này vẫn lớn mạnh hơn trước.

Nguyên nhân nằm ở chỗ chúng đã ăn sâu vào đời sống xã hội.

+Trong nhiều khu dân nghèo, mafia trả tiền mai táng cho người chết, hỗ trợ thực phẩm cho gia đình thất nghiệp, cấp mạng internet lậu giá rẻ, bán gas, tổ chức vận tải địa phương và xử các vụ tranh chấp dân sự nhanh hơn tòa án.

+Một người dân tại Rio từng nói với báo chí Brazil: “Nhà nước xuất hiện lúc bầu cử. Mafia xuất hiện mỗi ngày”.

+Đó là khoảnh khắc nguy hiểm nhất của bất kỳ quốc gia nào. Khi người dân bắt đầu tìm kiếm sự bảo vệ từ một thế lực ngoài chính quyền.

🛑Đế chế dưới lòng đất

+Brazil đang chứng kiến sự chuyển đổi của mafia từ “kinh tế ma túy” sang “kinh tế toàn diện”.

+Tiền ma túy vẫn rất lớn. Văn phòng Liên Hợp Quốc về ma túy và tội phạm từng ước tính Nam Mỹ là nguồn cung cocaine lớn nhất hành tinh. Brazil vừa là thị trường tiêu thụ khổng lồ, vừa là tuyến trung chuyển sang châu Âu và châu Phi. Nhưng ma túy giờ chỉ là một phần.

+Các cuộc điều tra của cảnh sát liên bang Brazil cho thấy nhiều băng nhóm đã đổ tiền vào khai thác vàng trái phép tại Amazon, vận tải nhiên liệu, bất động sản, cá cược trực tuyến và tiền số.

+Amazon là ví dụ tiêu biểu. Những dòng sông sâu trong rừng giờ đầy máy hút vàng trái phép hoạt động suốt ngày đêm. Từ vàng, mafia mua súng, mua quan hệ chính trị và mở rộng ảnh hưởng sang các vùng nghèo.

+Năm 2025, Brazil mở hàng loạt chiến dịch truy quét đường dây nhiên liệu lậu sau khi phát hiện nhiều tổ chức tội phạm kiểm soát mạng lưới vận chuyển xăng dầu ở một số bang phía đông bắc.

+Khi nguồn tiền được hợp pháp hóa qua doanh nghiệp, mafia thay đổi hoàn toàn hình dạng. Chúng không còn giống các tay súng chạy xe máy trong phim hành động. Chúng xuất hiện trong các văn phòng sang trọng, dùng luật sư giỏi, kế toán giỏi và các công ty bình phong để xoay vòng hàng tỷ USD.

Một số chuyên gia Brazil gọi đây là “quá trình doanh nghiệp hóa tội phạm”.

+Đáng ngại hơn, các tổ chức này đã len vào chính trị địa phương. Nhiều cuộc điều tra báo chí phát hiện các ứng viên hội đồng địa phương nhận hỗ trợ tài chính hoặc hậu thuẫn từ những nhóm có liên hệ mafia.

+Tiền đi cùng lá phiếu. Lá phiếu đổi lấy sự bảo kê.

Brazil từng là biểu tượng của Nam Mỹ với công nghiệp hàng không, nông nghiệp và dầu khí phát triển mạnh. Nước này sở hữu trữ lượng dầu ngoài khơi khổng lồ, nguồn lithium cho pin điện, niobium dùng trong luyện kim và nhiều khoáng sản phục vụ ngành bán dẫn tương lai.

+Một quốc gia giàu tài nguyên luôn đi kèm áp lực địa chính trị.

+Khi bất ổn lan rộng, nguy cơ can thiệp từ bên ngoài tăng lên. Mỹ từng đề xuất xem một số băng đảng Brazil là tổ chức cực đoan quốc tế để mở rộng biện pháp trừng phạt tài chính và phối hợp truy quét xuyên biên giới. Brazil phản đối vì lo ngại điều đó tạo tiền lệ cho sự can dự sâu hơn vào công việc nội bộ.

+Lịch sử Mỹ Latin từng chứng kiến nhiều cuộc khủng hoảng bắt đầu từ bạo lực nội địa rồi kết thúc bằng sự lệ thuộc kinh tế hoặc an ninh. Brazil hiểu điều đó hơn ai hết.

🛑Ngày người dân tin mafia hơn nhà nước

+Một quốc gia thường không sụp đổ vì một trận chiến duy nhất.

+Nó suy yếu khi chính quyền mất dần khả năng kiểm soát bạo lực. Khi đồng tiền đen len vào bầu cử. Khi thanh niên nghèo xem mafia là con đường duy nhất để sống sót.

+Brazil đang đứng rất gần ranh giới ấy. Theo Diễn đàn An ninh công cộng Brazil, mỗi năm nước này ghi nhận hàng chục nghìn vụ giết người. Có thời điểm trung bình gần 100 người chết mỗi ngày vì bạo lực.

+Nhiều khu dân nghèo tại Rio hay Bahia giống những pháo đài khép kín. Trẻ em lớn lên giữa tiếng súng, nhìn thấy các tay súng phát quà, trả tiền thuốc men và tổ chức lễ hội địa phương. Với chúng, mafia hiện diện gần hơn trường học hay bệnh viện.

Đó là thất bại đau đớn nhất của một nhà nước hiện đại.

+Bởi súng đạn chưa bao giờ đủ để dập tắt một tổ chức đã cắm rễ vào xã hội. Giết một tay súng rất dễ. Xóa đi cả mạng lưới nuôi sống hàng trăm nghìn người mới là điều khó khăn.

+Brazil từng nhiều lần tung quân đội vào các khu ổ chuột. Mỗi lần như vậy, truyền hình phát đi hình ảnh xe thiết giáp chạy giữa thành phố, lính bắn tỉa đứng trên mái nhà và trực thăng quần thảo trên bầu trời.

Nhưng sau các cuộc hành quân, nhiều khu vực lại quay về trạng thái cũ.

+Bởi đằng sau những khẩu súng là nghèo đói, thất nghiệp và sự bất lực kéo dài hàng thập niên.

Mafia hiểu điều đó hơn bất kỳ ai. Chúng tuyển người bằng tiền, bằng nỗi sợ và cả cảm giác được thuộc về một cộng đồng.

+Khi một cậu bé 14 tuổi ở khu ổ chuột nhìn thấy tay súng kiếm được nhiều tiền hơn giáo viên hay công nhân, xã hội đã xuất hiện một vết nứt rất sâu.

+Brazil vẫn là cường quốc lớn nhất Nam Mỹ. Nền kinh tế của họ thuộc nhóm đầu hành tinh. Họ có công nghiệp, khoa học và nguồn tài nguyên mà nhiều quốc gia thèm muốn.

+Nhưng những đế chế từng sụp đổ trong lịch sử hiếm khi bắt đầu bằng xe tăng nước ngoài kéo qua biên giới.

+Nó thường bắt đầu vào ngày người dân mất niềm tin rằng nhà nước còn bảo vệ được họ.

#Brazil

#MafiaBrazil

#RioDeJaneiro

#ToiPhamCoToChuc

#DiaChinhTriToanCau

- Cu Làng Cát -