Nguyễn Thùy Dương: Bà con lưu ý một số vấn đề khi bị quy hoạch giải toả

- Nguyễn Thùy Dương -

Cách đây vài năm, hay cho tới hiện tại khi có người hỏi về nhà đất trong quy hoạch sắp bị giải toả, mình luôn nói với họ:

- Anh chị/ cô bác phải chuẩn bị tâm thế mất nhiều hơn được, phải cân nhắc thật kỹ.

Thực tế cho thấy, những người thường không lo lắng, thường tự tin thái quá vào những chính sách đồn thổi trên mây dễ là người bị động nhất. Đừng nhìn dự án thương mại tư nhân hay phân lô bán nền của doanh nghiệp ngoài nhà nước để tưởng tượng mình cũng được như vậy. 

Và nếu doanh nghiệp xin được dự án thuộc diện nhà nước thu hồi đất thì dân cũng mệt mỏi. Thường những dự án này đều có “mục tiêu” vì phát triển chung….và được Hội Đồng Nhân Dân thông qua, UBND cấp tỉnh/ thành ký quyết định.

Bà con lưu ý một số vấn đề khi bị quy hoạch giải toả:

1. Vấn đề cần lưu ý đầu tiên không phải là giá cả đền bù mà là tái định cư. Câu hỏi số 1 được đặt ra cho một dự án là dân sẽ được tái định cư ở đâu? Khu vực đó rộng bao nhiêu? Có bao nhiêu nền đất? Có bao nhiêu hình thức tái định cư? Đây là mấu chốt của mọi lợi ích.

2. Có bao nhiêu hình thức bù tiền để được tái định cư? Các hình thức tái định cư được quy định về việc bù tiền như thế nào? 1 mét đất ở đổi được bao nhiêu mét chung cư? Hay 1 mét đất ở đổi được bao nhiêu mét đất tái định cư? Điều kiện để được tái định cư là gì? Chính sách ưu tiên mua tái định cư? Thông thường sẽ có một số chính sách cơ bản: giá kinh doanh, giá không kinh doanh, giá bảo tồn vốn, giá tái định cư. 

Đừng hỏi cái nào tốt hơn vì mỗi địa phương và mỗi dự án đều có chính sách khác nhau. Phải tự đặt lên bàn tính mà tính. 

3. Nếu không đủ điều kiện tái định cư thì phải coi mình có thuộc diện được ưu tiên mua nền đất hoặc căn hộ tái định cư không? Và điều kiện để được ưu tiên mua là gì? Nếu vừa được nhận tiền vừa được ưu tiên mua tái định cư thì nên giữ suất mua. Có người hỏi “tiền đâu mà mua”? Câu trả lời là suất ưu tiên tái định cư có thể sang tay được. Nếu không thì cò quy hoạch sống bằng cái gì? 

4. Giá bồi thường: giá bồi thường là giá cố định của khu vực thường rất thấp. Trong các dự án quy hoạch lớn, đơn vị quy hoạch có quyền giải toả mặt bằng thì giá đền bù không thể đáp ứng kỳ vọng của dân. Có những nơi dân sẽ ngậm ngùi chấp nhận. Có nơi dân kiện tụng lâu năm. Nếu kiện tụng lâu có thể sinh ra một thứ gọi là hỗ trợ đền bù. 

Lưu ý: không phải địa phương nào cũng có khoảng hỗ trợ này. Thông thường khoản hỗ trợ sẽ đến sau và không cao. Ví dụ như ở Thủ Thiêm:

- Năm 2002, khi giá đất những phường gần Thủ Thiêm như Bình Trưng Đông- Bình Trưng Tây(khu không khá giả gì lúc đó) có giá 8-15 triệu/m2 đối với đường nhỏ và vừa hoặc mặt hẻm thì mức đền bù ở Thủ Thiêm là 2 triệu300 ngàn đồng/m2 với thổ cư mặt tiền đường. Đất thổ cư hẻm chưa tới 2 triệu đồng/ m2. Nhà nào vốn khá giả đi mua đất được, ai khó khăn thì đi mướn nhà ở. 

- Năm 2006, hỗ trợ thêm mỗi mét khoảng 4 triệu (lâu quá mình không nhớ kỹ). Lúc này giá đất khu vực lân cận khoảng 15-30 triệu/m2.

- Năm 2012 khi giá đất vùng lân cận lên khoảng 50triệu/m2 thì dân Thủ Thiêm nhận được thêm khoảng 12 triệu/m2. 

Giá hỗ trợ có thể thêm nhưng giá đền bù là cố định. Và cái thêm này không đủ để người ta tự mua đất tái định cư. Nếu ngay từ năm 2002 quy hoạch trắng Thủ Thiêm với mức giá 18 triệu 300 ngàn thì có lẽ không còn gì để nói.

5. Đã bị quy hoạch rồi thì xác định mất ít hoặc mất nhiều. Làm sao cho thiệt hại thấp nhất chứ đừng có mong như được trúng số. Có. Nhưng hiếm lắm.

Chúc bà con bảo vệ được quyền lợi của mình.