Cu Làng Cát: Jeff Bezos làm được ở chuyến bay thứ 2: Từ nay SpaceX đã có người cùng hạ tên lửa

Jeff Bezos làm được ở chuyến bay thứ 2: Từ nay SpaceX đã có người cùng hạ tên lửa

+25 năm sau ngày lập Blue Origin, Jeff Bezos đã có khoảnh khắc đáng chờ đợi, ngay chuyến bay thứ 2, New Glenn đưa 2 tàu NASA lên đường tới sao Hỏa rồi quay tầng đẩy về đứng trên tàu giữa Đại Tây Dương. Sau 10 năm SpaceX dẫn đầu, tên lửa tái sử dụng bắt đầu có cuộc đua thật sự.

🛑10 phút làm thay đổi vị trí của Blue Origin

+Ngày 13-11-2025, tại Mũi Canaveral, Florida, 7 động cơ BE-4 đồng loạt khai hỏa dưới chân New Glenn.

+Phía trên tên lửa là 2 tàu thăm dò của NASA mang tên Blue và Gold, thuộc sứ mệnh ESCAPADE. Đích đến cuối cùng của chúng là sao Hỏa.

+Nhưng khoảng 10 phút sau khi New Glenn rời mặt đất, rất nhiều ánh mắt lại hướng về phía Đại Tây Dương.

+Tầng đẩy thứ nhất đã tách khỏi tầng trên, quay đầu, lao trở lại Trái Đất. Một khối kim loại khổng lồ cao tương đương tòa nhà 17 tầng đang rơi xuống giữa biển.

+Bên dưới nó là tàu thu hồi Jacklyn. Động cơ bật trở lại. Ngọn lửa xuất hiện dưới đáy tên lửa. Tốc độ giảm dần.

+Rồi New Glenn đứng thẳng trên boong tàu.

Blue Origin đã hạ được tầng đẩy của một tên lửa quỹ đạo xuống biển.

+Điều khiến cú hạ cánh ấy đáng nhớ nằm ở con số 2, đây mới là chuyến bay thứ 2 của New Glenn. Blue Origin xác nhận tầng đẩy tái sử dụng hoàn toàn đã đáp xuống Jacklyn sau khi tầng trên đưa 2 tàu ESCAPADE vào đúng quỹ đạo chờ.

+Chuyến đầu tiên diễn ra vào tháng 1-2025. New Glenn đã lên quỹ đạo nhưng nỗ lực thu hồi tầng đẩy thất bại. Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ sau đó điều tra và Blue Origin phải thực hiện 7 biện pháp khắc phục liên quan tới quản lý nhiên liệu cùng hoạt động của động cơ.

+10 tháng sau, họ trở lại. Và lần này tên lửa đứng được trên biển. Blue Origin trở thành doanh nghiệp thứ 2 sau SpaceX đạt năng lực hạ cánh có điều khiển một tầng đẩy tên lửa quỹ đạo.

+Khoảng cách với SpaceX vẫn rất lớn. Falcon 9 đã biến cảnh một tầng tên lửa từ trời rơi xuống rồi dựng đứng trên tàu giữa đại dương thành hình ảnh rất đỗi quen thuộc. SpaceX đã đi qua giai đoạn chứng minh công nghệ từ nhiều năm trước và tiến sang khai thác tái sử dụng với tần suất công nghiệp.

+Nhưng lịch sử công nghệ thường có một thời điểm quan trọng, khi điều từng thuộc về một người bắt đầu được người thứ 2 làm được. Từ đó, một phát minh có cơ hội trở thành chuẩn mực.

+New Glenn cao gần 100 m, thuộc nhóm tên lửa vận tải hạng nặng. Tầng đầu sử dụng 7 động cơ BE-4 đốt khí mê-tan và ôxy lỏng. Kích thước của nó khiến việc đưa tầng đẩy quay trở lại một con tàu giữa Đại Tây Dương trở thành bài toán điều khiển, động cơ, dẫn đường và quản trị nhiên liệu cực kỳ khó.

+Giám đốc điều hành Blue Origin Dave Limp nói chưa từng có tầng đẩy lớn như vậy đáp thành công ngay ở lần thử thứ 2.

+Nhưng giá trị lớn nhất của ngày 13-11-2025 nằm xa hơn một màn trình diễn kỹ thuật. Jeff Bezos đã bước qua cánh cửa mà Elon Musk mở ra trước đó 10 năm.

+Và cánh cửa ấy dẫn tới một ngành công nghiệp hàng không vũ trụ lớn mạnh. 

🛑Elon Musk mất nhiều năm để biến điều điên rồ thành bình thường

+Muốn hiểu cú đáp của New Glenn đáng giá đến đâu, cần trở lại thời kỳ mà ý tưởng hạ một tên lửa quỹ đạo để bay lại từng bị xem như chuyện quá xa vời.

+Tên lửa truyền thống vận hành gần giống một chiếc máy bay mà sau mỗi chuyến đi, phần lớn phương tiện bị vứt bỏ.

+Động cơ, thân tên lửa, hệ thống điện tử, bồn nhiên liệu, thiết bị điều khiển được chế tạo với độ chính xác rất cao, hoạt động vài phút rồi rơi xuống biển hoặc cháy trong khí quyển. Con người đã chấp nhận cách làm ấy suốt nhiều thập niên.

+SpaceX phá vỡ thói quen đó. Ngày 21-12-2015, tầng đầu Falcon 9 lần đầu tiên hạ cánh thành công trên đất liền sau một nhiệm vụ quỹ đạo. Đến năm 2016, SpaceX tiếp tục đưa tầng đẩy đáp xuống tàu ngoài biển.

+Những thất bại trước đó từng rất dữ dội.

Tên lửa nghiêng. Tên lửa đổ. Tên lửa phát nổ trên boong. Có lần gần như đã thành công rồi mất thăng bằng ở những giây cuối.

+Musk vẫn tiếp tục. Bởi bài toán phía sau việc tái sử dụng rất đơn giản về kinh tế, nếu phương tiện đắt nhất có thể bay nhiều lần, giá của mỗi chuyến bay có khả năng giảm mạnh.

+Hàng không dân dụng sẽ khó tồn tại nếu một chiếc Boeing phải bỏ đi sau chuyến Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh.

+Tên lửa từng vận hành gần như vậy. Falcon 9 đã thay đổi phép tính ấy. SpaceX sau đó thu hồi, kiểm tra, nạp nhiên liệu và đưa cùng một tầng đẩy trở lại bệ phóng nhiều lần. Tái sử dụng dần trở thành nền tảng giúp công ty tăng nhịp phóng, xây dựng Starlink và chiếm vị trí lớn trên thị trường vận tải quỹ đạo.

+Blue Origin đi chậm hơn rất nhiều. Jeff Bezos thành lập công ty từ năm 2000, sớm hơn SpaceX khoảng 2 năm. Blue Origin đã có kinh nghiệm hạ cánh thẳng đứng với New Shepard, nhưng đó là tên lửa dưới quỹ đạo.

+New Glenn là một bài toán khác. Tên lửa phải đạt năng lượng của một chuyến bay quỹ đạo. Tầng đầu phải tách ở vận tốc rất lớn, tự quay lại, chịu tải khí động, điều khiển đường bay, khởi động lại động cơ và tìm một con tàu nhỏ giữa đại dương.

+Sai vài giây có thể mất tên lửa. Sai vài mét cũng có thể kết thúc bằng một quả cầu lửa. Bởi vậy, việc Blue Origin thành công ở lần thử thứ 2 đáng được nhìn nhận bằng chính độ khó của công việc.

+NASA cũng giao cho chuyến bay ấy một nhiệm vụ có giá trị khoa học thực sự.

+ESCAPADE gồm 2 tàu giống nhau, mỗi tàu nặng 535 kg khi đã nạp nhiên liệu. Chúng sẽ nghiên cứu cách gió Mặt Trời tương tác với môi trường từ tính của sao Hỏa và quá trình khí quyển hành tinh này bị thất thoát. NASA dự kiến chúng tới sao Hỏa vào mùa thu năm 2027; giai đoạn nghiên cứu khoa học chính kéo dài 11 tháng.

+NASA xác nhận đây là nhiệm vụ khoa học quỹ đạo phối hợp nhiều tàu đầu tiên tới sao Hỏa.

+Một tầng tên lửa trở về Trái Đất. 2 tàu khác bắt đầu hành trình tới sao Hỏa.

+Hai hướng chuyển động trái ngược ấy diễn ra trong cùng một chuyến bay, nhưng cùng phục vụ một logic kinh tế, muốn đi xa hơn, con người phải ngừng vứt bỏ những cỗ máy đắt tiền sau vài phút sử dụng.

🛑Khi tên lửa biết trở về, cuộc đua không gian bước sang thời kỳ mới

+Blue Origin vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Hạ cánh một lần chưa tạo ra một hệ thống vận tải tái sử dụng trưởng thành.

+Tên lửa phải được mang về cảng. Phải tháo kiểm tra. Phải xác định những bộ phận nào xuống cấp.

Phải chứng minh động cơ có thể chịu thêm nhiều chu kỳ nhiệt. Rồi phải đưa chính tầng đẩy ấy trở lại không gian.

+Thực tế sau đó đã đưa New Glenn tới bài kiểm tra ấy. Tháng 4-2026, Blue Origin sử dụng lại tầng đẩy từng hạ cánh trong chuyến thứ 2 và tiếp tục đưa nó trở về an toàn. Tuy nhiên tầng trên gặp trục trặc khiến vệ tinh BlueBird 7 không đạt đúng quỹ đạo, cho thấy tái sử dụng tầng đầu thành công vẫn chưa đồng nghĩa toàn bộ hệ thống đã đạt độ ổn định cao.

+Đây cũng là điểm cần giữ tỉnh táo khi đặt Blue Origin cạnh SpaceX.

+SpaceX đã xây dựng cả một guồng vận hành quanh Falcon 9. New Glenn đang ở những bước đầu tiên. Nhưng thị trường cần Blue Origin thành công.

+Một ngành công nghiệp trị giá hàng trăm tỷ USD khó phát triển khỏe mạnh nếu phần lớn năng lực vận tải tiên tiến tập trung vào một doanh nghiệp.

+NASA cần nhiều nhà cung cấp. Quân đội Mỹ cần nhiều lựa chọn. Các công ty vệ tinh cần nhiều tên lửa.

+Những chương trình Mặt Trăng và sao Hỏa càng cần một thị trường phóng có cạnh tranh.

+Ngay NASA đang dùng cách mua dịch vụ thương mại để mở rộng khả năng tiếp cận không gian với chi phí thấp hơn. Cơ quan này cho biết chương trình phóng thương mại dành cho các nhiệm vụ chấp nhận rủi ro cao hơn được thiết kế nhằm tăng tính linh hoạt và giảm chi phí tiếp cận không gian.

+Đây mới là ảnh hưởng lâu dài từ cuộc cách mạng mà SpaceX khởi xướng. Musk đã buộc ngành tên lửa học cách quay về.

+Bezos đang chứng minh rằng bài học ấy có thể được một doanh nghiệp khác thực hiện trên tên lửa vận tải hạng nặng.

+Khi 1 công ty hạ được tên lửa, đó có thể là lợi thế công nghệ. Khi công ty thứ 2 làm được, thị trường bắt đầu hình thành một chuẩn mới. Rồi sẽ đến công ty thứ 3, thứ 4.

+Khi ấy, cảnh một tầng đẩy trị giá hàng chục triệu USD rơi xuống đại dương sau mỗi chuyến bay có thể trở nên kỳ lạ giống như việc một hãng hàng không đem tháo bỏ máy bay sau mỗi chuyến.

+Và tác động cuối cùng sẽ vượt xa chuyện tên lửa.

Chi phí vận chuyển thấp hơn cho phép đưa nhiều vệ tinh hơn lên quỹ đạo. Kính thiên văn có thể lớn hơn. Trạm không gian có thể được tiếp tế thường xuyên hơn. Thiết bị cho Mặt Trăng có thể nặng hơn. Những chuyến thăm dò sao Hỏa có thể nhiều hơn.

+Ngày 13-11-2025 vì thế có thể được nhớ đến bằng hình ảnh rất giản dị, giữa Đại Tây Dương, một tên lửa khổng lồ của Jeff Bezos đứng trên boong Jacklyn.

+10 năm trước, Elon Musk đã chứng minh tên lửa quỹ đạo có thể trở về. 10 năm sau, Jeff Bezos chứng minh SpaceX không còn là doanh nghiệp duy nhất làm được việc ấy.

+Cuộc đua lớn tiếp theo vì thế sẽ chẳng nằm ở chuyện ai hạ được tên lửa. Mà là ai có thể cho nó bay lại nhanh hơn, nhiều hơn và rẻ hơn.

+Khi tên lửa trở thành phương tiện thay vì vật tư tiêu hao, đường lên quỹ đạo sẽ thay đổi.

+Và từ đó, khoảng cách kinh tế giữa Trái Đất, Mặt Trăng và sao Hỏa cũng bắt đầu được tính lại.

#BlueOrigin #NewGlenn #JeffBezos #SpaceX #TênLửaTáiSửDụng

- Cu Làng Cát -