Dương Quốc Chính: VAI TRÒ CỦA TÂY SƠN Ở NAM KỲ

VAI TRÒ CỦA TÂY SƠN Ở NAM KỲ

- Dương Quốc Chính -

Một lý do khác nữa khiến anh em bên chuồng húc mạnh ông Lê Văn Duyệt, đó là việc ông được như 1 “thành hoàng”, 1 biểu tượng của tín ngưỡng dân gian. Tức là được người dân thành kính, tôn thờ.

Nếu chỉ có vậy thì chưa thành chuyện. Nhưng nếu đem so sánh với hình ảnh của Quang Trung và Tây Sơn, thì lại càng thấy sự khác biệt.

Tây Sơn đánh vào Gia Định (lúc đó được coi là toàn lãnh thổ Nam Kỳ) đâu đó 5-6 lần lớn nhỏ. Trận nào cũng thắng oanh liệt hết. Mà trận nổi tiếng nhất là thắng liên quân Xiêm - Nguyễn Ánh ở Rạch Gầm - Xoài Mút.

Tây Sơn đánh thắng Nguyễn Ánh, đều khiến Nguyễn Ánh phải bôn tẩu ra Phú Quốc, Xiêm… Nhưng cứ khi quân Tây Sơn rút về, đặt 1 phần quan quân lại để chiếm giữ, thì lại bị quân Nguyễn Ánh quay lại tái chiếm dễ dàng. Thậm chí, vùng Gia Định đã được chiếm đóng bởi Tây Sơn và Nguyễn Nhạc giao cho Nguyễn Lữ cai quản. Tây Sơn chia làm 3 vùng độc lập, do Nguyễn Nhạc đóng đô ở Quy Nhơn, Nguyễn Lữ ở Gia Định, Nguyễn Huệ ở Phú Xuân. Nhưng Nguyễn Lữ nhanh chóng bị đánh đuổi phải chạy về Quy Nhơn, rồi chết.

Ngoài ra, qua những trận đánh chiếm, mà điển hình nhất là trận đánh tiêu diệt người Hoa ở Biên Hòa năm 1782, khiến họ phải dạt về vùng Chợ Lớn bây giờ. Sử liệu cho nhiều số liệu khác nhau về số người chết, trung bình khoảng hơn 1 vạn người đã bị tàn sát. Mà cần biết là vai trò của người Hoa là rất lớn ở Nam Kỳ/Gia Định.

Có thể vì lý do tuy đánh thắng trận nhiều những không giữ được đất đủ lâu, cũng chả giúp ích được gì cho người dân. Thậm chí chiến công lại còn gây nợ máu với dân địa phương, nên Tây Sơn hay Nguyễn Huệ có vai trò không đánh kể với người dân Nam Kỳ (Gia Định). Mình cho là còn kém xa những người Hoa có công khai khẩn miền Nam như Dương Ngạn Địch, Trần Thượng Xuyên, Mạc Cửu…hay các tướng, quan của chúa Nguyễn như Trịnh Hoài Đức, Nguyễn Hữu Cảnh, Thoại Ngọc Hầu, Lê Văn Duyệt. 

Vì thế, dân gian chỉ thờ người có công như vậy, chứ không thờ bên Tây Sơn, ở Nam Kỳ.

Tây Sơn chỉ được đánh giá cao dựa trên quan điểm của giới sử học và chính quyền VNCH. Có lẽ bắt đầu từ Trần Trọng Kim? Ông Kim có lẽ là người đầu tiên đề cao vai trò của Tây Sơn và Nguyễn Huệ. Một phần là do tuy ông sống thời nhà Nguyễn, nhưng Bắc Kỳ lúc đó không phụ thuộc nhiều vào triều đình. Nên công chức giáo dục như ông Kim không hề bị kiểm duyệt nội dung “lật sử” khi viết sách Việt Nam Sử lược (là cuốn sử rất đề cao Tây Sơn phát hành năm 1920). Trong khi chính sử nhà Nguyễn vẫn coi Tây Sơn là Ngụy Tây.

Ông Kim còn bị ông Nguyễn Duy Chính phê phán, đặt câu hỏi 1 vài nội dung đề cao Tây Sơn (có vẻ) quá đà, không có nguồn dẫn chứng khoa học.

SGK lịch sử VNCH sau này bị ảnh hưởng bởi cuốn VNSL rất nhiều, mình đã so sánh thử vài cuốn SGK. VNCH khi đó đánh giá về Tây Sơn và Nguyễn Huệ khá là công bằng. Họ vừa kính trọng Gia Long và các tướng, công thần nhà Nguyễn, Đàng Trong, vừa kính trọng Nguyễn Huệ và các tướng tài của Tây Sơn. Mình cho rằng tư duy như vậy là đúng mực, hiện đại, khoa học chứ không phải cứ 4 chân tốt 2 chân xấu như bên chuồng đánh giá.

Tổng quát lại, chúng ta cần thấy là Tây Sơn và Nguyễn Huệ cần được đánh giá cao về năng lực chiến đấu, thiện chiến, là những vị tướng kiệt xuất. Nhưng họ chưa để lại dấu ấn gì đáng kể về mặt chính trị. Ngược lại, chúa Nguyễn và Nguyễn Ánh được tôn trọng vì cả những công trạng về mở mang bờ cõi, an dân, tức là vai trò chính trị. 

Đối đầu trực tiếp về quân sự thì Nguyễn Ánh thua Nguyễn Huệ. Nhưng Nguyễn Huệ không để lại được 1 di sản về chính trị. Khi ông chết là nội loạn liền, anh em, bác cháu, đồng chí chém giết lẫn nhau dẫn tới mất chính quyền nhanh chóng. Đó chính là hệ quả của 1 lãnh đạo độc tài, quân phiệt, dùng bạo lực để giành quyền lực. Đấy là bài học lớn cho các chính quyền sau này.