Giang Công Thế: Từ Nixon–Mao đến Tập Cận Bình: Con mèo đã đổi màu

Từ Nixon–Mao đến Tập Cận Bình: Con mèo đã đổi màu

Năm 1972, Richard Nixon bước vào Trung Nam Hải gặp Mao Trạch Đông. Đó là một trong những cú bắt tay làm thay đổi bàn cờ thế giới.

Nước Mỹ lúc ấy cần Trung Quốc để đối trọng với Liên Xô. Trung Quốc cũng cần Mỹ để phá thế cô lập và mở một cánh cửa ra thế giới. Hai bên chẳng phải bạn bè, càng không cùng ý thức hệ. Nhưng chính trị quốc tế vốn không phải chỗ để tìm bạn tri kỷ. Đó là nơi người ta tìm lợi ích.

Hai bên bắt tay vì “ta cần nhau”.

Nửa thế kỷ sau, vào ngày mai (23/9) Tập Cận Bình đến Washington gặp Donald Trump nghe nói được trải thảm đỏ ở sân bay Andrews. Không hiểu vô tình hay cố ý, TT Trump đã đổi AI thành SI nghe như Xi (Jinping) trong phát biểu ở UN hôm qua.

Lịch sử có vẻ đang lặp lại, nhưng lần này bàn cờ đã khác.

Trung Quốc không còn là Trung Quốc của Mao năm 1972, cũng không còn là Trung Quốc của cuộc gặp Trump 1.0 năm 2017.

Nếu Nixon từng đến Bắc Kinh để mở cánh cửa với Trung Quốc, thì ngày nay Washington lại đang tìm cách đóng bớt những cánh cửa công nghệ đối với Bắc Kinh.

Trớ trêu ở chỗ, càng đóng cửa, Trung Quốc càng cố tự làm chìa khóa.

AI, robot, chip, công nghệ vũ trụ, xe điện, năng lượng mới... Trung Quốc đang xây dựng một hệ sinh thái công nghệ của riêng mình. Huawei là một ví dụ, bị hạn chế tiếp cận công nghệ Mỹ nhưng vẫn tiếp tục phát triển chip AI Ascend.

Có lẽ Washington đã quên một câu rất nổi tiếng của Đặng Tiểu Bình: “Mèo trắng hay mèo đen không quan trọng, miễn là bắt được chuột.”

Đặng dùng câu nói ấy để giải thích một thứ từng bị xem là gần như dị giáo trong tư duy cộng sản, không cần quá bận tâm mèo mang màu gì, miễn là nó làm được việc.

Đặng mở cửa, kéo vốn, học công nghệ phương Tây, làm hàng hóa cho thế giới và đưa Trung Quốc vào cuộc chơi toàn cầu.

Rồi con mèo ấy lớn lên, nó không chỉ bắt chuột nữa mà bắt đầu tự sản xuất cái bẫy.

Trung Quốc hiện có thặng dư thương mại khoảng 1,2 nghìn tỷ USD, giữ vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng xe điện, pin mặt trời và đất hiếm.

Đó là lý do cuộc chơi Mỹ - Trung hôm nay khó hơn rất nhiều so với năm 1972.

Nixon cần Mao để đối trọng Liên Xô. Mao cần Nixon để phá thế cô lập. Còn Tập và Trump hôm nay cần nhau theo một cách khác: không bên nào muốn phụ thuộc bên kia, nhưng cũng không dễ dàng tách khỏi bên kia.

Đây mới là nghịch lý.

Mỹ muốn Trung Quốc không vượt lên quá nhanh. Trung Quốc muốn Mỹ không thể chặn mình vượt lên. Mỹ siết công nghệ. Trung Quốc đổ tiền tự chủ công nghệ. Mỹ gây sức ép thương mại. Trung Quốc tìm thị trường khác. Mỹ dùng đất hiếm và chuỗi cung ứng làm vấn đề an ninh. Bắc Kinh thì hiểu rằng đó chính là những quân bài của mình.

Trung Quốc vẫn có rất nhiều vấn đề: thất nghiệp thanh niên, tiêu dùng yếu, nợ địa phương và khủng hoảng bất động sản.

Nhưng có vấn đề không đồng nghĩa với không có sức mạnh và đó là điều thế giới cần nhìn cho rõ.

Năm 1972, Nixon và Mao bắt tay để thay đổi thế cân bằng quyền lực. Đặng Tiểu Bình sau đó dạy Trung Quốc rằng màu mèo không quan trọng bằng khả năng bắt chuột.

Còn Tập Cận Bình hôm nay đang cho thấy một điều mới, con mèo từng đi săn nhờ người khác mở cửa, nay đang học cách tự mở cửa, tự làm chuột, và thậm chí tự chế ra cái bẫy.

Vì thế, Tập đến Washington lần này không phải với một Trung Quốc không có điểm yếu.

Ông đến với một Trung Quốc đã đủ mạnh để nói với Mỹ rằng, muốn hợp tác thì hợp tác, muốn mặc cả thì mặc cả. 

Nhưng nếu nghĩ rằng chỉ cần đóng cửa công nghệ là có thể nhốt được con mèo Trung Quốc bên ngoài cuộc chơi, thì có lẽ người ta đã quên mất bài học lớn nhất của Đặng Tiểu Bình, mèo đen hay mèo trắng không quan trọng, quan trọng là nó vẫn bắt được chuột.

Và bắt ngay ở hang ổ của chủ nghĩa đế quốc mới thực sự thú vị.

GCT Chat

PS. Những người tin ông Trump lên sẽ bóp nghẹt Tập thì hãy bật tivi xem lễ đón tiếp như thế nào. Period.