Dương Quốc Chính: THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG

THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG

- Tác giả Dương Quốc Chính -

Vụ anh em tài xế Grab rủ nhau tắt app này kia không có hiệu quả, rồi báo chí lên tiếng khóc than cho anh em nó thể hiện 1 thực tế rất bình thường. Đó là thị trường lao động cũng theo quy luật cung - cầu mà thôi.

Anh em tài xế Grab bike bản chất coi như thất nghiệp. Vì anh em mần ăn dựa trên 1 kỹ năng quá đơn giản là lái xe máy. Công việc mà 99% người trưởng thành không bệnh tật làm được. 

Có nghĩa là anh em tự đẩy mình vào thị trường lao động có sức cạnh tranh khốc liệt nhất là “làm đối tác cho 1 công ty toàn cầu”! Việc nhẹ nhàng, đỡ tốn tiền đi học, lại tự do, thích thì làm, không thích thì đi nhậu. Cái gì chả có giá của nó.

Thời điểm hiện nay, kinh tế đang chuyển mình nên nhiều cái khó khăn, thì anh em đi tham gia làm đối tác này lại càng đông. Người xin việc đông quá thì bên đối tác họ có cơ hội đè. Doanh nghiệp nào cũng vậy thôi, bạn làm việc mà quá nhiều người làm được thì lương tự khắc giảm. Quy luật cung cầu là vậy. Bàn tay vô hình chính là cái bụng đói sẽ đẩy bạn đi kiếm việc khác mà làm. Đừng khóc đừng trách nhà nước không can thiệp.

Trong việc này, nhà nước chỉ có thể can thiệp để có mức chiết khấu tối thiểu (bản chất là lương tối thiểu) mà thôi. Nhà nước không nên can thiệp vào thị trường lao động.

Kinh nghiệm của 1 số nước thường phụ thuộc vào quan điểm cánh tả hay cánh hữu, tôn trọng thị trường hay áp đặt để bảo vệ cần lao. Ví dụ ở 1 số nước: 

Indonesia là trường hợp đáng chú ý nhất. Trước đây trần là 20%, nhưng từ 1/7/2026, GrabBike và GoRide phải giảm xuống 8%, tức tài xế được 92% phần cước thuộc phạm vi quy định. Đây là chính sách do chính phủ thúc đẩy và được áp dụng sau Quy định Tổng thống 27/2026.

Malaysia từ lâu đã quy định rất thẳng: công ty e-hailing được lấy tối đa 20% mỗi chuyến, còn đối với tài xế taxi chỉ tối đa 10%.

Thái Lan năm 2026 cũng siết chặt hơn: đối với xe ô tô thuê qua ứng dụng, phí GP không được quá 25%; với taxi đồng hồ, ứng dụng chỉ được thu phí gọi xe 20 baht chứ không được lấy GP; với xe máy, nhà chức trách yêu cầu mức phí phải phản ánh chi phí thực và không bóc lột tài xế. Grab Thailand cũng quy định phí dịch vụ tối đa 25%.

Ngược lại, Singapore vừa tuyên bố rất rõ vào tháng 7 và tháng 8/2026 rằng không có kế hoạch áp trần commission hoặc giá cước. Grab Singapore sử dụng commission linh động: điểm đón càng xa thì phí dịch vụ có thể càng thấp. Chính phủ chọn duy trì cạnh tranh, yêu cầu minh bạch và có các nguyên tắc đảm bảo thu nhập công bằng thay vì ấn định một tỷ lệ.

Ấn Độ đi theo hướng khác: Motor Vehicle Aggregator Guidelines 2025 quy định với xe do chính tài xế sở hữu, tài xế phải nhận ít nhất 80% tiền cước, tức phần nền tảng tối đa khoảng 20%; nếu xe thuộc sở hữu nền tảng, tài xế phải nhận tối thiểu 60%. Việc thực thi diễn ra thông qua cơ chế cấp phép của các bang.

New York lại không quan tâm Uber lấy chính xác 20%, 30% hay 35%. Thành phố đặt mức thanh toán tối thiểu cho tài xế theo phút và theo dặm. Từ 1/3/2026, mức chuẩn với chuyến thông thường là 1,283 USD/dặm + 0,681 USD/phút, với công thức điều chỉnh thêm theo tỷ lệ sử dụng tài xế. Đây là mô hình “quản lý thu nhập tối thiểu” thay vì “quản lý commission”.

Như trên cho thấy Singapore và Mỹ vốn thiên hữu hơn, nên cơ chế thị trường rõ rệt hơn các nước còn lại quy định mức trần chiết khấu của nền tảng. Hiện tại VN chưa có quy định này, dự là sắp phải có. Nhà nước luôn phải đứng ở giữa doanh nghiệp và người lao động. Siết DN quá, nó bỏ chạy thì "đối tác” cũng khó mần ăn.

Còn đối thủ cạnh tranh của Grab, hiện tại họ đang cần…bán xe, nên cần mở rộng thị trường cho thuê xe. Thế nên họ chấp nhận mức chiết khấu thấp hơn để mở rộng thị phần bán xe. Thị trường nói chung là không có nhân văn, đạo đức, yêu nước gì đâu. 

Bài học bền vững cho anh em vẫn là cố học lấy 1 cái nghề gì đó, không nhất thiết phải là GS TS, có thể là móc cống, hút hầm cầu, hót rác…miễn sao để người thuê mình không dễ kiếm thằng thay thế. Tự khắc lương sẽ cao và ổn định. 

Chính ra bây giờ chị em giúp việc (ô sin) lại rất tiềm năng, mới đúng là việc nhẹ lương cao, có khi còn được làm mẹ thiên hạ, kiêm giáo sư nuôi dạy trẻ. Nhà cao cửa rộng tiện nghi đầy đủ, chị em dùng còn nhiều hơn chủ! Nghề này tương lai lại khó bị AI cướp việc. Lương sẽ ngày càng cao.

Giờ có nền tảng công nghệ nào để book ô sin không anh em? Giờ chỉ cần công ty công nghệ nào đứng ra quản lý được chị em này là kiếm bộn. Làm ô sin chính ra cần nhiều kỹ năng hơn làm Grab biker. Nhưng mà mức độ vô tổ chức, vô kỷ luật…của nhiều chị em cũng đáng nể. Nên quản lý được chị em cũng khó hơn lên giời.